Поодамна имам еден брачен проблем: жена ми доби од својот факултет некакви средства за студиски престој во Америка и таа, како старински воспитувана дама, смета дека јас мора да ја придружувам. Јас пак навистина немав (и сѐ уште немам) некаква особено жешка желба да одам усвет, а особено не во Америка, каде што (според филмовите кои ги продуцираат во нивната Света Гора) секој ден Мафијата убива по толку луѓе колку што Скопје има жители. Што барам јас таму? Не ќе може дури ни на концерт да појдам: Американците ракоплескаат меѓу ставови (што е најголем музички резил во Европа, па и во Македонија).
Од друга страна, како што не е непознато, Македонија е во предизборието, а јас сум дал цврста беса да му помагам на единствениот кандидат на Лигата за демократија, г. Александар Тортевски, да влезе во парламентот. Органите на ССРНМ имаат хатишериф да не ја спомнуваат Лигата во своите написи, и да не е ДНЕВНИК (и моиве колумни) и платените огласи на г. Тортевски во МАКЕДОНИЈА ДЕНЕС, нашето учество на изборите би минало наполно незабележано. Оттаму, моето одење во странство (како и за време на изборите од 1994, кога бев во Германија) би можело да се разбере како некој вид партиско неверство колку спрема Лигата за демократија толку и спрема г. Тортевски.
Арно ама, жената не би била жена ако не најде начин да го убеди својот човек во она што го намислила. И ме убеди! А откако се случи тоа, не ми остануваше ништо друго, освен да ја рационализирам мојата согласност: ете, и Анте Поповски (во својата убава книга “Окото, светлините”) тврди дека постојано да се патува значело постојано да се напредува. А јас сум за напредок, нели - “секој ден, во секој поглед”! Значи, треба да патувам!
Понатаму, пред некој ден читам во весниците дека и Циле Национале и Љубчо Георгиевски ќе оделе Америка, на гости кај госпоѓа Медлин Олбрајт, да ја убедуваат, веројатно, дека ќе бидат уште попослушни спрема САД од јуношите на СДСМ (ако тоа воопшто е можно!). Па, ете, и мене добро ми дојде да појдам таму и да сторам нешто за доброто на Македонија и на нејзиниот намачен народ. Притоа, јас имам поинакви планови за контакти. Наместо со американската држава, јас имам намера да стапам во контакт со американскиот бизнис и да се обидам да реализирам една дамнешна замисла, корисна колку за нас, толку и за виталните интереси на Америка.
Имено, наместо една милијарда кредити (што, мора да признам, и како стонастотна сигурност ме застрашува: некој, еден ден, ќе мора да ги враќа тие силни пари, а бидејќи тогаш мене ќе ме нема, тоа ќе бидат моите синови, внуци и правнуци), јас сонувам да ѝ донесам на Македонија подарок вреден 62 милијарди долари! (Само што го напишав ова, а веќе ми се јави визија за гигантски написи во органот на ССРНМ, со кои овој го дочекува секое предизборно ветување на опозицијата. Небаре само СДСМ има право на лага!)
Како би се остварила мојата замисла? Мошне едноставно: би се обидел да стапам во врска со г. Бил Гејтс и да го убедам (наместо да војува со неразбраната американска администрација) да дојде во Македонија со своите 62 милијарди долари, а ние од Лигата за демократија ќе ја протуркаме идејата за монархија и ќе го направиме Третиот (по Александар и Самуил) голем цар на Македонија, по кој безуспешно и неутешно пекаше Монархистичка парија на Македонија.
За оние што евентуално не знаат кој е Големиот Бил ќе речам само толку: несвршен студен по електротехника кој за десетина години успеа да собере лично богатство од 62 милијарди долари има полно право на царско достоинство (ако не како Александар, тоа секако како Наполеон). И тоа, не само во жална Македонија!
За да не рече некој дека бладам без врска, ќе забележам дека и нашите мили источни браќа, Болгарите, обновувајќи ја својата држава минатиот век, си го позајмија Ferdinand Fürst von Sachsen-Coburg-Gotha за свој владетел. Така сторија, впрочем, и Норвежаните кога се отцепија од Шведска: тие за крал го зедоа данскиот принц Карл, когошто ние постарите го паметиме како Haakon VII.
Споменувањето на умниот норвешки крал одненадеж ми дава уште една политичка идеја во врско со Бил Гејтс: прво, ако можеше данскиот принц Карл да си го смени името во Haakon VII, зошто Американецот Бил да не биде Александар В Македонски и второ, што се однесува до власта, македонскиот цар би ја имал исто колку и кралот на Норвешка!
Во врска со дострелите на таа власт злите јазици раскажуваат ваква анегдота за Haakon VII: во една пригода (не знам каква) на кралот му паднало шамичето. Премиерот го кренал и му го подал на својот суверен, а стариот крал разнежено му заблагодарил додавајќи: “Немате претстава колку ми значи ова шамиче! Тоа е единствената работа во оваа земја во јас која можам да си го пикнам носот!” За монарх со такви овластувања (и со лично богатство два пати поголемо од тоа на англиската кралица) вреди да се помачиме околу г. Гејтс.
Се надевам дека во одлично организираната американска амбасада има некој што е задолжен да ја следи мојата колумна, па текстов ќе го преведе и ќе го проследи Таму Каде Што Треба за да се анимира г. Гејтс (за доброто на САД и нејзините витални интереси во Македонија) да ме побара на Правниот факултет во Њу Јорк во времето од 1 до 28 октомври (е-маил: ???).
Инаку, г. Александар Тортевски, јас и адвокатите од Лигата за демократија ќе сториме сѐ што треба за пререгистрација на фирмата Microsoft на македонскиот монарх, комушто никој нема да му пречи и натаму да си го врти информатичкиот бизнис. Нашиот монарх би го оданочиле со симболичен годишен данок на имот од 1%. Така од неговите 62 милијарди долари македонската држава годишно би касирала 620 милиони долари, што би било сосема достатно за нејзиниот буџет, дури и ако реши и сите други државјани - од причини на еднаквост пред законот - да плаќаат само 1% годишен данок на имот или доход).
Ете, тоа беа накратко причините што конечно ме убедија пред некој ден да појдам во американската амбасада и - практично додека да трепнеш! - да ги добијам убавите американски визи, во кои, во рубриката “Nationality” (што нема врска со комунистичкиот поим “националност” од македонскиот устав), на големо разочарување на Грците, и покрај предизборните ветувања на г. Клинтон, сепак стои “MKD”, а не “FYROM”, што мене многу ми значи.
Ѓорѓи Марјановиќ
Showing posts with label gorgi marjanovik. Show all posts
Showing posts with label gorgi marjanovik. Show all posts
НА БУДАЛИТЕ ОТПОСЛЕ ИМ ТЕКНУВА
Таму некаде на почетоците од плурализмот, по наговор од моите партиски пријатели (кои очигледно го преценуваа моето влијание во политичките кругови), разговарав со тогашниот претседател на владејачкиот СКМ-ПДП за изборниот модел. Став на Лигата за демократија беше дека на преминот од еднопартиски кон повеќепартиски систем на Македонија повеќе би ѝ одговарал пропорционалниот одошто мнозинскиот систем. Ставот се темелеше врз неколку ноторни поставки на политологијата: прво, мнозинскиот систем им користи пред сѐ на партиите со изградена организациона структура (а таква во она време имаше само владејачкиот СКМ-ПДП), второ, тој е добар за земји со повеќе или помалу довршена социјална стратификација (а Македонија немаше ништо слично) и трето, тоа е систем што дава добри резултати во големите земји (а Македонија е еден пајтон луѓе).
Војувајќи за пропорционалниот систем Лигата за демократија мислеше само на Македонија и на нејзиниот интерес: партиите беа во фаза на формирање, а изборите требаше да ги “пресликаат” новите групирања. За чудо, од она што во тој разговор го рече другата страна можеше да се добие впечаток дека неа ја интересира само и единствено сопствениот партиски интерес: “Професоре”, ми беше речено со призвук на досада во исказот, “нас изборниот модел не не' интересира: мнозински или пропорционален, ние ќе победиме зашто имаме најдобра програма!”
Со тоа главно и заврши разговорот околу изборниот модел. Моите партиски пријатели не беа задоволни поради наводното мое “мирење со судбината” и настојуваа да побарам уште еден разговор на таа тема. Одбив кратко и јасно (и, се чини, мошне убедливо): “Сѐ што правеше досега владејачката партија, го правеше на своја штета! Ќе биде чудо изборниот модел да го направи во своја корист! Ќе ги пуштиме да си ја скршат главата.”
И навистина си ја скршија! Тоа е денес дел од политичката историја на современа Македонија, што секој политички писмен човек ја познава: партијата со најдобрата програма доби сѐ на сѐ 27 пратенички места, а некаквиси таму политички новаци, во моментот кога (неуки во парламентарната изборна математика) сакаа дури да ги напуштат изборите, одненадеж беа прогласени за победници. Да го беше прифатил ставот на Лигата за демократија, тогашниот СКМ-ПДП, според гласовите добиени во првиот круг, ќе имаше апсолутно мнозинство во парламен¬тот и ќе можеше да формира сопствена влада без да зависи од каква и да е коалиција. Но, се стори!
Уште потешко од партијата со најдобра програма беше казнет нејзиниот лидер: стариот, веќе речиси подзаборавен џентлмен (“некогашен комунист”, како што редовно го нарекуваат во “Frankfurter Allgemeine Zeitung”), што тој го донесе од Белград, стана шеф на државата, а брадестиот политички чирак на мојот соговорник стана прв човек на СДСМ (некогашниот СКМ-ПДП)!
Сега веќе бившиот лидер на бившиот СКМ (за кој, поради неговите заложби за Македонија, и натаму ме врзуваат човечки симпатии) во меѓувреме оформи своја партија што, се разбира, пак имаше најдобра програма. Едно време (раководена пак од интересот на Македонија да има пристојна опозиција) Лигата за демократија реши да го поддржи неговите политички усилби и “несебично” (ова е негов израз) се втопи во новосоздадената Демократска партија.
За оние што тоа не го знаат ќе речам дека Лигата за демократија, всушност, и беше однована за да биде “Демократска партија”, само што во тоа време, на 21 ноември 1989 година, важечкиот закон не допушташе ни изречно ни молкум политички партии, па ние на новоформираната организација (за да не се сетат Власите) и ставивме име “Лига за демократија”. Нејзиното јадро што влезе и во раководството, и остана лојално на Демократска партија се до нејзината фузија со т.н. либерали, друштво што не го сакавме (и не го сакаме).
Сега, пред третите по ред повеќепартиски избори, пак е на дневен ред прашањето за изборниот модел. Македонските либерални демократи (што и сега, се разбира, имаат најдобра партиска програма) се за пропорционалниот систем. Само, сега е малу доцна за него. Сега се тие божем-опозиција и никој не ги сфаќа сериозно нивните барања. Сега се власт јуношите од СДСМ, а тие (иако и самите на залез), изнаоѓаат илјада и една причина да не го прифатат чистиот пропорционален модел со кој, според мојата скромна проценка, уште долго би биле најзначајната политичка сила во парламентот. Но, на ова поднебје никој очигледно не е способен да изведе какви-такви заклучоци од минатото.
Едно нешто, меѓутоа, квази-социјалдемократите би морале да знаат: откако старата “вавилонска блудница” (како што една македонска песна, настаната по Илинден 1903, ја нарекува Европа) го доби она што и требаше, а тоа е партија со двотретинско мнозинство што ѓе го задоволи барањето на Елините, Македонија да си го смени знамето (кога веќе не може да се натера да го жртвува името), па затоа “не го виде” безочниот фалсификат на изборите '94, на изборите '98 веќе го нема тој мотив, па (со Божја помош!) нема да бидат можни ни изборните чудеса од оломлани!
Така, конечно и во Македонија ќе може да има колку-толку фер избори, а на нив не е особено веројатно да победат луѓето што дури и не се трудат да го сокријат пред светот својот валкан веш! Став на Лигата за демократија по однос на изборниот пакет-закони (ако тоа некого воопшто го интересира) е неизменет: таа беше и останува за чистиот пропорционален модел. А јуношите од владејачкиот СДСМ - нека си кршат глава!
Еден ден (како и на нивните претходници од СКМ-ПДП) ќе им текне дека згрешиле, само тогаш ќе биде доцна. На будалите отпосле им текнува!
Ѓорѓи МАРЈАНОВИЌ
Војувајќи за пропорционалниот систем Лигата за демократија мислеше само на Македонија и на нејзиниот интерес: партиите беа во фаза на формирање, а изборите требаше да ги “пресликаат” новите групирања. За чудо, од она што во тој разговор го рече другата страна можеше да се добие впечаток дека неа ја интересира само и единствено сопствениот партиски интерес: “Професоре”, ми беше речено со призвук на досада во исказот, “нас изборниот модел не не' интересира: мнозински или пропорционален, ние ќе победиме зашто имаме најдобра програма!”
Со тоа главно и заврши разговорот околу изборниот модел. Моите партиски пријатели не беа задоволни поради наводното мое “мирење со судбината” и настојуваа да побарам уште еден разговор на таа тема. Одбив кратко и јасно (и, се чини, мошне убедливо): “Сѐ што правеше досега владејачката партија, го правеше на своја штета! Ќе биде чудо изборниот модел да го направи во своја корист! Ќе ги пуштиме да си ја скршат главата.”
И навистина си ја скршија! Тоа е денес дел од политичката историја на современа Македонија, што секој политички писмен човек ја познава: партијата со најдобрата програма доби сѐ на сѐ 27 пратенички места, а некаквиси таму политички новаци, во моментот кога (неуки во парламентарната изборна математика) сакаа дури да ги напуштат изборите, одненадеж беа прогласени за победници. Да го беше прифатил ставот на Лигата за демократија, тогашниот СКМ-ПДП, според гласовите добиени во првиот круг, ќе имаше апсолутно мнозинство во парламен¬тот и ќе можеше да формира сопствена влада без да зависи од каква и да е коалиција. Но, се стори!
Уште потешко од партијата со најдобра програма беше казнет нејзиниот лидер: стариот, веќе речиси подзаборавен џентлмен (“некогашен комунист”, како што редовно го нарекуваат во “Frankfurter Allgemeine Zeitung”), што тој го донесе од Белград, стана шеф на државата, а брадестиот политички чирак на мојот соговорник стана прв човек на СДСМ (некогашниот СКМ-ПДП)!
Сега веќе бившиот лидер на бившиот СКМ (за кој, поради неговите заложби за Македонија, и натаму ме врзуваат човечки симпатии) во меѓувреме оформи своја партија што, се разбира, пак имаше најдобра програма. Едно време (раководена пак од интересот на Македонија да има пристојна опозиција) Лигата за демократија реши да го поддржи неговите политички усилби и “несебично” (ова е негов израз) се втопи во новосоздадената Демократска партија.
За оние што тоа не го знаат ќе речам дека Лигата за демократија, всушност, и беше однована за да биде “Демократска партија”, само што во тоа време, на 21 ноември 1989 година, важечкиот закон не допушташе ни изречно ни молкум политички партии, па ние на новоформираната организација (за да не се сетат Власите) и ставивме име “Лига за демократија”. Нејзиното јадро што влезе и во раководството, и остана лојално на Демократска партија се до нејзината фузија со т.н. либерали, друштво што не го сакавме (и не го сакаме).
Сега, пред третите по ред повеќепартиски избори, пак е на дневен ред прашањето за изборниот модел. Македонските либерални демократи (што и сега, се разбира, имаат најдобра партиска програма) се за пропорционалниот систем. Само, сега е малу доцна за него. Сега се тие божем-опозиција и никој не ги сфаќа сериозно нивните барања. Сега се власт јуношите од СДСМ, а тие (иако и самите на залез), изнаоѓаат илјада и една причина да не го прифатат чистиот пропорционален модел со кој, според мојата скромна проценка, уште долго би биле најзначајната политичка сила во парламентот. Но, на ова поднебје никој очигледно не е способен да изведе какви-такви заклучоци од минатото.
Едно нешто, меѓутоа, квази-социјалдемократите би морале да знаат: откако старата “вавилонска блудница” (како што една македонска песна, настаната по Илинден 1903, ја нарекува Европа) го доби она што и требаше, а тоа е партија со двотретинско мнозинство што ѓе го задоволи барањето на Елините, Македонија да си го смени знамето (кога веќе не може да се натера да го жртвува името), па затоа “не го виде” безочниот фалсификат на изборите '94, на изборите '98 веќе го нема тој мотив, па (со Божја помош!) нема да бидат можни ни изборните чудеса од оломлани!
Така, конечно и во Македонија ќе може да има колку-толку фер избори, а на нив не е особено веројатно да победат луѓето што дури и не се трудат да го сокријат пред светот својот валкан веш! Став на Лигата за демократија по однос на изборниот пакет-закони (ако тоа некого воопшто го интересира) е неизменет: таа беше и останува за чистиот пропорционален модел. А јуношите од владејачкиот СДСМ - нека си кршат глава!
Еден ден (како и на нивните претходници од СКМ-ПДП) ќе им текне дека згрешиле, само тогаш ќе биде доцна. На будалите отпосле им текнува!
Ѓорѓи МАРЈАНОВИЌ
ЗА ТАТКОВИНАТА, СО ТИТО - НАПРЕД!
Сакав да напишам “(СЕКОГАШ) НАПРЕД!”, но, се сетив на пропуштениот состанок кај Чашуле од предминатата среда и се автоцензурирав: да не помисли некој (не дај Боже!) дека си играм мајтап со државотворните момчиња и девојчиња и нивните предизборни вилински приказни: ќе им ја врателе душата на градовите (а кои беа тие клетници што им ја убија?!), ќе ги оживееле селата (што ги запусти опозицијата, нели?!). Особено не сакам да се помисли дека си играм мајтап со нивната презрителна проценка дека со ваква опозиција каква што имаме и не им требале многу марифети за да победат! Зашто добро знам кои беа (и кои се се уште) тие политички али и аждери што направија од Македонија земја без опозиција или, поточно, земја со толку бедна опозиција што и едно вчера испилено (а веќе државотворно) момче да мора од неа да се срами!
Оставам сами да си подразмислите за тие македонцки работи. Јас лично, на народецот македонски веќе одамна немам желба да му помагам. Нему ни Господ, да сака, не може да му помогне. Ако не ми верувате, сетете се на приказната што се раскажува под наслов “Да му умре козата на комшијата!” Кој може да му помогне на народот што ја има само таа една, единствена желба во животот (“Да му умре козата на комшијата!”)? И бидејќи тој народец си е задоволен од младите државотворци, та постојано гласа за нив, зошто да му го расипуваме кеифот? Ако му е арно, нека му е како што му е! Довека (за секогаш)! Затоа, како Кандид, и јас си ја гледам работата, “си ја обработувам својата градината”.
Само, за чудо, пред и по секои избори, постојано ми се вртат во мислите зборовите што му се припишуваат на денес веќе легендарниот генерал де Гол (по загубата на референдумот од 1969 година): “Францускиот народ е стока!” Јас таква работа за македонскиот никогаш не сум рекол, ниту пак ми паѓа на памет да речам. Само, тоа не ми пречи постојано да си правам некои споредби меѓу нас и Французите. И, притоа, една мисла, мора да признам, малу ми го нарушува мирот и сонот: “Ако се тие стока, што ли сме, по ѓаволите, ние?...”
Туку, јас овој пат почнав санс риме ни раисон (би рекле оние што наводно биле стока). А сакав да започнам сосема поинаку! Вака:
Некои од ние што редовно ме читаат ќе се сетат можеби (можеби и не) дека на времето, на ова исто место, по обичај, за да проговорам за денешницата, малу “евоцирав спомени” за минатото. Со оглед на тоа дека тие спомени се веќе објавени (ДНЕВНИК, И, 27, 12: првата бројка е годината, втората бројот, третата страницата) и немаат карактер на новина (што би можела да пречи во предвечерието на новите “слободни и фер избори”) си земам слобода да се цитирам себеси. Елем:
»Година-две по првите парламентарни избори во Македонија во Собранието имаше некаков прием. Се славеше првата или втората годишнина од Уставот ли, од независноста ли, веќе не се сеќавам точно! Бев на чело на Лигата за демократија и - како таков! - се најдов меѓу канетите. Во еден момент, еве ти го пратеникот и мој колега од Универзитетот, г. Х... (СДСМ). Ми приоѓа и, со широка насмевка на “важен фактор”, не стегајќи се воопшто од присуството на пет-шестемина познати со кои разговарав (и нивното подоцнешно евентуално сведочење), ми се обрати со беневолентност на наполеоновска прицеза: “Многу нѝ недостигате во парламентот, професоре! Овој пат ја згрешивме работата. Нејсе! На следните избори ќе уредиме да се најдете меѓу нас!...”
Го погледнав попреку (народот вели: “како крава мртво теле”) и, со мојата пословична тактичност, му возвратив: “Колега Х... Вие очигледно ништо не сте разбрале од она за што се залагам, ако мислите дека би се согласил да влезам во парламентетот на наместени избори!”
Насмевката ја снема, погледот му се вкочани и оттогаш до денес не сме проговориле ни збор. Еднаш се сретнавме во кабинетот на деканот на неговиот факултет. Тогаш тој ме погледна како крава мртво теле, студено ме поздрави, без да ми се обрати...«
Во меѓувреме стана министер (и постојано лета некаде по многубројните странства!), па и поради тоа може да се гледаме само преку телевизија. И тоа еднонасочно: само јас него, тој мене никако, зашто јас на МРТВ-ата не се појавувам (додека е вакво дереџето со нејзината самостојност).
И сега, секојдневно (дури и во ДНЕВНИК) го гледам овој кроток, скромен човек (десна рака на државотворниот јуноша!), со наместена, по малу вкочанета насмевка, како ветува дека за секогаш ќе биде со нас. И постојано си мислам, па си мислам за тоа дали и денес им недостигам во парламентот? И уште си мислам: што е пак тоа толку мачно да те наместат на изборите? Деновиве (вчудоневиден!) дознав дека од хигиенски причини местат еден џентлмен достоен за почит (на времето, како член на Лигата за демократија, зборуваше за тоа дека требало да се биде опозиција макар и само од хигиенски причини): престолнината (а и земјата не помалу!) ни е за никаде! Валкана, глотна, испоганета! Небаре навистина сме решиле да фатиме усвет, па не ни е гајле кому и во каква состојба ќе ја оставиме. Верно, зошто да не дозволиш да те поднаместат? Особено ако се толку добри местачи што и меѓународните посматрачи им оддаваат почит. За Америте и да не зборуваме!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Оставам сами да си подразмислите за тие македонцки работи. Јас лично, на народецот македонски веќе одамна немам желба да му помагам. Нему ни Господ, да сака, не може да му помогне. Ако не ми верувате, сетете се на приказната што се раскажува под наслов “Да му умре козата на комшијата!” Кој може да му помогне на народот што ја има само таа една, единствена желба во животот (“Да му умре козата на комшијата!”)? И бидејќи тој народец си е задоволен од младите државотворци, та постојано гласа за нив, зошто да му го расипуваме кеифот? Ако му е арно, нека му е како што му е! Довека (за секогаш)! Затоа, како Кандид, и јас си ја гледам работата, “си ја обработувам својата градината”.
Само, за чудо, пред и по секои избори, постојано ми се вртат во мислите зборовите што му се припишуваат на денес веќе легендарниот генерал де Гол (по загубата на референдумот од 1969 година): “Францускиот народ е стока!” Јас таква работа за македонскиот никогаш не сум рекол, ниту пак ми паѓа на памет да речам. Само, тоа не ми пречи постојано да си правам некои споредби меѓу нас и Французите. И, притоа, една мисла, мора да признам, малу ми го нарушува мирот и сонот: “Ако се тие стока, што ли сме, по ѓаволите, ние?...”
Туку, јас овој пат почнав санс риме ни раисон (би рекле оние што наводно биле стока). А сакав да започнам сосема поинаку! Вака:
Некои од ние што редовно ме читаат ќе се сетат можеби (можеби и не) дека на времето, на ова исто место, по обичај, за да проговорам за денешницата, малу “евоцирав спомени” за минатото. Со оглед на тоа дека тие спомени се веќе објавени (ДНЕВНИК, И, 27, 12: првата бројка е годината, втората бројот, третата страницата) и немаат карактер на новина (што би можела да пречи во предвечерието на новите “слободни и фер избори”) си земам слобода да се цитирам себеси. Елем:
»Година-две по првите парламентарни избори во Македонија во Собранието имаше некаков прием. Се славеше првата или втората годишнина од Уставот ли, од независноста ли, веќе не се сеќавам точно! Бев на чело на Лигата за демократија и - како таков! - се најдов меѓу канетите. Во еден момент, еве ти го пратеникот и мој колега од Универзитетот, г. Х... (СДСМ). Ми приоѓа и, со широка насмевка на “важен фактор”, не стегајќи се воопшто од присуството на пет-шестемина познати со кои разговарав (и нивното подоцнешно евентуално сведочење), ми се обрати со беневолентност на наполеоновска прицеза: “Многу нѝ недостигате во парламентот, професоре! Овој пат ја згрешивме работата. Нејсе! На следните избори ќе уредиме да се најдете меѓу нас!...”
Го погледнав попреку (народот вели: “како крава мртво теле”) и, со мојата пословична тактичност, му возвратив: “Колега Х... Вие очигледно ништо не сте разбрале од она за што се залагам, ако мислите дека би се согласил да влезам во парламентетот на наместени избори!”
Насмевката ја снема, погледот му се вкочани и оттогаш до денес не сме проговориле ни збор. Еднаш се сретнавме во кабинетот на деканот на неговиот факултет. Тогаш тој ме погледна како крава мртво теле, студено ме поздрави, без да ми се обрати...«
Во меѓувреме стана министер (и постојано лета некаде по многубројните странства!), па и поради тоа може да се гледаме само преку телевизија. И тоа еднонасочно: само јас него, тој мене никако, зашто јас на МРТВ-ата не се појавувам (додека е вакво дереџето со нејзината самостојност).
И сега, секојдневно (дури и во ДНЕВНИК) го гледам овој кроток, скромен човек (десна рака на државотворниот јуноша!), со наместена, по малу вкочанета насмевка, како ветува дека за секогаш ќе биде со нас. И постојано си мислам, па си мислам за тоа дали и денес им недостигам во парламентот? И уште си мислам: што е пак тоа толку мачно да те наместат на изборите? Деновиве (вчудоневиден!) дознав дека од хигиенски причини местат еден џентлмен достоен за почит (на времето, како член на Лигата за демократија, зборуваше за тоа дека требало да се биде опозиција макар и само од хигиенски причини): престолнината (а и земјата не помалу!) ни е за никаде! Валкана, глотна, испоганета! Небаре навистина сме решиле да фатиме усвет, па не ни е гајле кому и во каква состојба ќе ја оставиме. Верно, зошто да не дозволиш да те поднаместат? Особено ако се толку добри местачи што и меѓународните посматрачи им оддаваат почит. За Америте и да не зборуваме!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
ЉУБОВТА Е САМО РАЈ
На 11 октомври 1996 година, во 15,05 часот, веројатно за да ни го разубави големиот (празничен) ден, МРТВ-ата емитуваше некакви ѓоа-народни песни (секоја чест на првоиспеаната, што навистина беше и народна и - убава!), од кои една ми го привлече вниманието со најневозможниот рефрен (небаре смислен од некој несвршен гимназијалец): “Љубовта е само рај”. Првата асоцијација ми беше еден другар од гимназијата што си замислуваше дека ќе стане поет со стихови од типот на : “Вардар тече / и камења влече. / Ој Вардаре, реко милна, / ти си многу силна.” И се сетив на пророштвото на Данило Киш дека “кичот ќе ги сотре Србите”. Со оглед на големината на македонскиот надодец и неговата масовна преданост на кичот, ние сме на најдобар пат таа жална судбина да ја доживееме пред нив: каде и да мрдне човек ќе налета на српскиот (поретко на македонскиот) кич.
Особено, ако се возите со автобус кон Битола или Охрид, сеедно. Веројатно не е поинаку и на другите дестинации! Со саати, без престан (и без милост!) ќе ве бомбардираат само и единствено со “новокомпонирана” музика од најодвратен тип. (Од радио или од касети, сеедно.) Сî во стилот на оној антологиски крик на очаеност: “Отишо си, сарму пробо ниси!” Ако случајно му се обратите на возачот со молба да ве поштеди макар за малу од таа тортура, не ретко тој (во најдобар квази-демократски манир) ќе им се обрати на другите патници со реторичкото прашање дали да ја исклучи музиката, а одговорот е, се знае: “Терај, мајсторе!” и баханалиите на простотијата и невкусот продолжуваат.
Еднаш, на крајот од патувањето Охрид-Скопје, по трииполчасовна масажа на ушите, душата, а особено на нервите, не можев да се воздржам да не го пецнам возачот: “И другиот возач ли е Србин?” (Прашањето подразбираше дека тој секако е тоа.) “Обајцата сме Македонци!”, зачудено ми одговори. А кога реков: “Убави Македонци сте ми вие што три и пол саати нѐ давите само со српски кафеански тралалајки!”, тој ме погледна нескриено непријателски и презрително изговори: “Жали се!”
И беше прав: ако сакаш да бидеш тоа што си, не вози се со автобус. Тоа е превозно средство на Балканот, па сѐ во него мора да биде балканско (чистотата, пристојноста, музиката).
Во некои други, добро уредени држави, има прописи и за тоа што смее, а што не смее да се пушта преку разгласните уреди на автобусите и возовите. Има прописи и за бројот на децибелите со кои смее да се бомбардира патникот. И нема никаква демократија (гласање, акламации, “Терај, мајсторе!”) за тоа дали едно јавно превозно средство ќе се претвора во балканска крчма или не. Се знае, демократијата значи нешто друго и се одвива другаде. Местото не и е во автобус.
Пред некоја година отидов во Лондон на една алтернативна конференција за Југославија (што се одржуваше паралелно со официјалната). Од аеродромот Гетвик до градот се возевме со минибус и, се погоди, јас да бидам сместен најдалеку од сите, така што на крајот останав сам со возачот. Во еден момент слатко се изнасмеав кога момчето (имаше дваесетипет-шест години!) смртно сериозно ме праша дали смее да запали цигара, а кога тој се зачуди на моето смеење, му реков дека во мојата земја е обратно: патниците не смеат да пушат, но затоа возачот, кондуктерот (понекогаш и некој трет, што им прави друштво) пушат “како Турци” за сето време на возењето. Кај нив, ми рече со најсериозен можен тон, компанијата отпуштала од работа ако некој муштерија се пожалел дека сте пушеле. Кај нас, шоферот комушто нешто ќе му забележите нешто, ќе ве погледне “како крава мртво теле” (би рекле Кумановци) и ќе ви го отсече она слободарско: “Жали се!” Да се знае кој е газда!
Некој (од тие што имаат трпение да го дочитаат овој текст) можеби ќе се запраша што ми текнало денес да пишувам за шофери и српски тралалајки кога во оазата на мирот има толку поважни проблеми. Министри се растрчале наоколу по оружје, резултатот од осамостојувањето се нови петстотини милиони долг што ќе ги враќаат внуците на оние што ќе останат да живеат во Македонија (а добро се знае кои ќе останат!), одненадеж, врз психолошка основа, масовно ни се трујат ученичиња од една национална припадност што не смеам да ја именувам како што таа самата себеси се именува... А јас: шофери, па шофери (наши и англиски), српски (и македонски) тралалајки!
Е, па, се си има причина! Минатата среда во редакцијата на весникот што го држите в раце беше одржан состанок на кој на колумнистите (а тоа сум и јас, нели!) им беше речено што смеат, а што не смеат да пишуваат пред локалните избори за да не влијаат врз гласачите. Јас по обичај не бев на тој состанок (мразам состаноци!) и не би можел да се заколнам дека токму тоа и токму така било речено. Просто: јас така разбрав. И затоа сега нема да го прашувам министерот на војската што барал во Ниш (наводно рекол: не бил по оружје, туку да преговара за границата! Види мајката! А јас се мислев дека за тоа е формирана и надлежна една посебна државна комисија!?). Нема да се р'чкам ни со партиите на она национално малцинство со (за нас!) забранетото име. Барем не во врска со постојаното труење на припадниците на нивната “народност”. Ниту министрите за финансии и генералните гувернери, чијашто единствена работа е да бркаат кредити (со грејс периоди од по десет години и поволни каматни стапки). Да не ги збркам локалните избирачи повеќе одошто самите ќе се збркаат кога ќе појдат да гласаат според избирачките списоци што се јавни само за определени овластени службеници (по можност СДСМ-овски определени). Ете, затоа решив да си ја одморам душичката со љубовта што била само рај (или авторот, можеби, сакал да каже нешто друго па направил збрка со редот на зборовите).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Особено, ако се возите со автобус кон Битола или Охрид, сеедно. Веројатно не е поинаку и на другите дестинации! Со саати, без престан (и без милост!) ќе ве бомбардираат само и единствено со “новокомпонирана” музика од најодвратен тип. (Од радио или од касети, сеедно.) Сî во стилот на оној антологиски крик на очаеност: “Отишо си, сарму пробо ниси!” Ако случајно му се обратите на возачот со молба да ве поштеди макар за малу од таа тортура, не ретко тој (во најдобар квази-демократски манир) ќе им се обрати на другите патници со реторичкото прашање дали да ја исклучи музиката, а одговорот е, се знае: “Терај, мајсторе!” и баханалиите на простотијата и невкусот продолжуваат.
Еднаш, на крајот од патувањето Охрид-Скопје, по трииполчасовна масажа на ушите, душата, а особено на нервите, не можев да се воздржам да не го пецнам возачот: “И другиот возач ли е Србин?” (Прашањето подразбираше дека тој секако е тоа.) “Обајцата сме Македонци!”, зачудено ми одговори. А кога реков: “Убави Македонци сте ми вие што три и пол саати нѐ давите само со српски кафеански тралалајки!”, тој ме погледна нескриено непријателски и презрително изговори: “Жали се!”
И беше прав: ако сакаш да бидеш тоа што си, не вози се со автобус. Тоа е превозно средство на Балканот, па сѐ во него мора да биде балканско (чистотата, пристојноста, музиката).
Во некои други, добро уредени држави, има прописи и за тоа што смее, а што не смее да се пушта преку разгласните уреди на автобусите и возовите. Има прописи и за бројот на децибелите со кои смее да се бомбардира патникот. И нема никаква демократија (гласање, акламации, “Терај, мајсторе!”) за тоа дали едно јавно превозно средство ќе се претвора во балканска крчма или не. Се знае, демократијата значи нешто друго и се одвива другаде. Местото не и е во автобус.
Пред некоја година отидов во Лондон на една алтернативна конференција за Југославија (што се одржуваше паралелно со официјалната). Од аеродромот Гетвик до градот се возевме со минибус и, се погоди, јас да бидам сместен најдалеку од сите, така што на крајот останав сам со возачот. Во еден момент слатко се изнасмеав кога момчето (имаше дваесетипет-шест години!) смртно сериозно ме праша дали смее да запали цигара, а кога тој се зачуди на моето смеење, му реков дека во мојата земја е обратно: патниците не смеат да пушат, но затоа возачот, кондуктерот (понекогаш и некој трет, што им прави друштво) пушат “како Турци” за сето време на возењето. Кај нив, ми рече со најсериозен можен тон, компанијата отпуштала од работа ако некој муштерија се пожалел дека сте пушеле. Кај нас, шоферот комушто нешто ќе му забележите нешто, ќе ве погледне “како крава мртво теле” (би рекле Кумановци) и ќе ви го отсече она слободарско: “Жали се!” Да се знае кој е газда!
Некој (од тие што имаат трпение да го дочитаат овој текст) можеби ќе се запраша што ми текнало денес да пишувам за шофери и српски тралалајки кога во оазата на мирот има толку поважни проблеми. Министри се растрчале наоколу по оружје, резултатот од осамостојувањето се нови петстотини милиони долг што ќе ги враќаат внуците на оние што ќе останат да живеат во Македонија (а добро се знае кои ќе останат!), одненадеж, врз психолошка основа, масовно ни се трујат ученичиња од една национална припадност што не смеам да ја именувам како што таа самата себеси се именува... А јас: шофери, па шофери (наши и англиски), српски (и македонски) тралалајки!
Е, па, се си има причина! Минатата среда во редакцијата на весникот што го држите в раце беше одржан состанок на кој на колумнистите (а тоа сум и јас, нели!) им беше речено што смеат, а што не смеат да пишуваат пред локалните избори за да не влијаат врз гласачите. Јас по обичај не бев на тој состанок (мразам состаноци!) и не би можел да се заколнам дека токму тоа и токму така било речено. Просто: јас така разбрав. И затоа сега нема да го прашувам министерот на војската што барал во Ниш (наводно рекол: не бил по оружје, туку да преговара за границата! Види мајката! А јас се мислев дека за тоа е формирана и надлежна една посебна државна комисија!?). Нема да се р'чкам ни со партиите на она национално малцинство со (за нас!) забранетото име. Барем не во врска со постојаното труење на припадниците на нивната “народност”. Ниту министрите за финансии и генералните гувернери, чијашто единствена работа е да бркаат кредити (со грејс периоди од по десет години и поволни каматни стапки). Да не ги збркам локалните избирачи повеќе одошто самите ќе се збркаат кога ќе појдат да гласаат според избирачките списоци што се јавни само за определени овластени службеници (по можност СДСМ-овски определени). Ете, затоа решив да си ја одморам душичката со љубовта што била само рај (или авторот, можеби, сакал да каже нешто друго па направил збрка со редот на зборовите).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
РОЗОВА ГРАДИНА
Немам обичај да одговарам на писмата што, од време на време, се објавуваат по повод она што го зборувам или пишувам. Има едно чудо луѓе на кои моиве писанија изгледа навистина им се допаѓаат. Мора, значи, да има и такви на кои тие исти текстови не им се допаѓаат. Ако во колумните не се обѕрнувам на пофалбите од “обожавателите”, така би морал да постапувам и спрема реакциите на моите читателски душмани. Па сепак, пофалбите и пцостите не се (и не може да бидат) исто, па ни нашиот однос спрема нив. Особено кога во последниве има примеси на пакост, злонамера и клевета.
Така, пред една или две недели, ДНЕВНИК објави писмо на некој читател (името не му го запамтив) кој фати да им го трие носот на универзитетските професори дека, со барањето да бидат изземени од административното пензионирање, се покажале во вистинската светлина: дека биле себични, не знам духовно стерилни, дека не оставиле зад себе научно-наставен подмладок и дека сега, кога треба да бидат пензионирани, лелекаат оти се незаменливи. Дека човеков мислеше токму на мене беше јасно од истото тоа писмо, што за секој случај го беше испратил и објавил и во УТРИНСКИ ВЕСНИК, со тоа што таму со име и презиме се повикуваше на мене и на моите ставови.
Едно време се двоумев да седнам и да му одговорам. Само, што да му кажам? Има ли смисла да му објаснувам дека ја утнал адресата, дека попусто ми го трие носот со своите придики. Зад мене, во Институтот за кривичноправни науки на Правниот факултет во Скопје, имам релативно богат научен “подмладок”: еден редовен професор (мој некогашен докторанд), еден доцент (мој некогашен докторанд), еден асистент (магистер на кривичноправни науки) и еден демонстратор (млада дама чијашто докторска дисертација деновиве чека на одбрана). Мојот учебник од 1978 година наваму доживеа пет изданија. Имам впечаток дека објавив и повеќе научни и стручни статии одошто може да поднесат нашите ретки шуми. Итн. итн. Дури и злонамерен човек, што сево го знае, тешко може да ме нарече себичен, или духовно стерилен, а уште помалу незаменлив. (Впрочем, “гробиштата се полни со оние што себеси се сметале за незаменливи”!) Значи, да не се фалам премногу, сѐ што напишал читателов може да се однесува на кого и да е, само не на мене (иако сум поименично спомнат во врска со неговото писмо). Зошто би му одговарал? Можеби човеков е од таборот на моите политички душмани, па сака да ми одземе некој поен.
Ако денес на некој начин сепак одговарам на росното цвеќе од Розовата Градина на д-р Марковска (Марјановиќ падна на испитот за еднаквост на граѓаните, ДНЕВНИК, 6 мај, стр. 5), тоа го правам под силен притисок на некои членови од моето семејство, што сметаат дека, доколку не сторам така, во јавноста може да се добие впечаток дека зборлестата принципиелна дама имала право и дека јас просто се согласувам со нејзините ѓоа-критики.
Она што во филозофијата се нарекува “замена на тези”, д-р Ѓулистана го прави во стилот на оној стар советски виц за московското метро и американските црнци.
Елем, на забелешката од Американците дека метрото и не им е особено точно, Русите, свесни дека е така, одговориле: “А што им правите вие на црнците?” И - им ја затвориле устата? Се сомневам. Вака некако постапува и мојата критичарка.
Јас тврдам (а повеќе написи во дневниот печат ме уверуваат дека не грешам) дека поради потписот на мадам Ѓулистана Медицинскиот факултет во Скопје не добил ништо, туку само ја загуби можноста да фигурира (покрај името на авторот) во најпрестижните светски списанија по психијатрија, а таа мене: “знам дека Вие сте учествувале во подготовките на голем број закони и дека тоа дебело сте го наплатувале без оглед на тоа која политичка гарнитура владеела”.
“Дискусии” во овој стил не се ретки при караниците на жените од Средорек, но јас сѐ некако се надевав дека докторкава го совладала средоречкиот комплекс. Затоа, нема да се трудам пред читателите на ДНЕВНИК да се претставувам ниту како голема душа (мадам Ѓулистана ме именува како “ситна душа”), ниту пак да ги демантирам нејзините тврдења за моето “дебелото наплатување” на професионалните услуги. Впрочем, принципиелноста и некористољубивоста на Ѓулистана е повеќе или помалу општопозната. Затоа, со тешко срце си ја злоупотребам колумнава, преку нејзините редови да ѝ понудам на потписничката од Управниот одбор една вредна награда!
Еве, како прво, готов сум да ѝ го отстапам мојот едомесечен личен доход на Правниот факултет во Скопје доколку наведе барем еден закон (надвор од кривичните закони на земјава) во чија што работа сум учествувал. Не ми е тешко ова да ѝ го понудам, зашто јас, како старински човек, прифаќав и прифаќам да работам само во работни групи што ја засегаат материјата во која поседувам определени познавања, а тоа е кривичното право и извршувањето на кривичните санкции. А тоа е материја стара илјадници години, материја во која законите споро и ретко се менуваат. Тоа и мојот стручен ангажман го прави повеќе или помалу инцидентен.
Уште еден едномесечен личен доход ќе ѝ подарам на споменатава дама доколку докаже дека сум зел повеќе од 1.000 (и со зборови илјада) ГМ за својот ангажман во оваа работа. (Првин, за секоја евентуалност, сакав да напишам 3.000 ГМ, но во тоа веднаш се замеша мојата сопруга, која педантно ми ги води финансиите, прекорувајќи ме дека сакам да се правам важен: “Само еднаш си добил рамно 1.000 ГМ, па и тогаш, поради навредливоста на износот на наградата за повеќемесечна работа, сакаше да ги одбиеш!” Така тврди жена ми, а таа знае што зборува.)
Свесен сум дека мојата награда не е особено инспиративна. Но јас не можам да понудам повеќе и притоа да бидам сериозно сфатен. Госпоѓа Ѓулистана е во институциите на власта, па нема да ѝ биде тешко да ги провери моите наводи. А кога ќе ги провери, ќе остане без ветената награда. Затоа, не верувам дека воопшто и ќе се обиде.
РЅ: За оние што не знаат, а такви секако нема малу, “Гüлистан” на турски значи розова градина! И само уште овој бисер за СТАРТ-овиот “УПС! ... Се збунив!”: некој што се потпишува со доктор, што ќе рече учен човек, би требало да прави разлика помеѓу зборовите плебс (народ, раја) и плебисцит (изјаснување на народот преку општо гласање).
Ѓорѓи Марјановиќ
Така, пред една или две недели, ДНЕВНИК објави писмо на некој читател (името не му го запамтив) кој фати да им го трие носот на универзитетските професори дека, со барањето да бидат изземени од административното пензионирање, се покажале во вистинската светлина: дека биле себични, не знам духовно стерилни, дека не оставиле зад себе научно-наставен подмладок и дека сега, кога треба да бидат пензионирани, лелекаат оти се незаменливи. Дека човеков мислеше токму на мене беше јасно од истото тоа писмо, што за секој случај го беше испратил и објавил и во УТРИНСКИ ВЕСНИК, со тоа што таму со име и презиме се повикуваше на мене и на моите ставови.
Едно време се двоумев да седнам и да му одговорам. Само, што да му кажам? Има ли смисла да му објаснувам дека ја утнал адресата, дека попусто ми го трие носот со своите придики. Зад мене, во Институтот за кривичноправни науки на Правниот факултет во Скопје, имам релативно богат научен “подмладок”: еден редовен професор (мој некогашен докторанд), еден доцент (мој некогашен докторанд), еден асистент (магистер на кривичноправни науки) и еден демонстратор (млада дама чијашто докторска дисертација деновиве чека на одбрана). Мојот учебник од 1978 година наваму доживеа пет изданија. Имам впечаток дека објавив и повеќе научни и стручни статии одошто може да поднесат нашите ретки шуми. Итн. итн. Дури и злонамерен човек, што сево го знае, тешко може да ме нарече себичен, или духовно стерилен, а уште помалу незаменлив. (Впрочем, “гробиштата се полни со оние што себеси се сметале за незаменливи”!) Значи, да не се фалам премногу, сѐ што напишал читателов може да се однесува на кого и да е, само не на мене (иако сум поименично спомнат во врска со неговото писмо). Зошто би му одговарал? Можеби човеков е од таборот на моите политички душмани, па сака да ми одземе некој поен.
Ако денес на некој начин сепак одговарам на росното цвеќе од Розовата Градина на д-р Марковска (Марјановиќ падна на испитот за еднаквост на граѓаните, ДНЕВНИК, 6 мај, стр. 5), тоа го правам под силен притисок на некои членови од моето семејство, што сметаат дека, доколку не сторам така, во јавноста може да се добие впечаток дека зборлестата принципиелна дама имала право и дека јас просто се согласувам со нејзините ѓоа-критики.
Она што во филозофијата се нарекува “замена на тези”, д-р Ѓулистана го прави во стилот на оној стар советски виц за московското метро и американските црнци.
Елем, на забелешката од Американците дека метрото и не им е особено точно, Русите, свесни дека е така, одговориле: “А што им правите вие на црнците?” И - им ја затвориле устата? Се сомневам. Вака некако постапува и мојата критичарка.
Јас тврдам (а повеќе написи во дневниот печат ме уверуваат дека не грешам) дека поради потписот на мадам Ѓулистана Медицинскиот факултет во Скопје не добил ништо, туку само ја загуби можноста да фигурира (покрај името на авторот) во најпрестижните светски списанија по психијатрија, а таа мене: “знам дека Вие сте учествувале во подготовките на голем број закони и дека тоа дебело сте го наплатувале без оглед на тоа која политичка гарнитура владеела”.
“Дискусии” во овој стил не се ретки при караниците на жените од Средорек, но јас сѐ некако се надевав дека докторкава го совладала средоречкиот комплекс. Затоа, нема да се трудам пред читателите на ДНЕВНИК да се претставувам ниту како голема душа (мадам Ѓулистана ме именува како “ситна душа”), ниту пак да ги демантирам нејзините тврдења за моето “дебелото наплатување” на професионалните услуги. Впрочем, принципиелноста и некористољубивоста на Ѓулистана е повеќе или помалу општопозната. Затоа, со тешко срце си ја злоупотребам колумнава, преку нејзините редови да ѝ понудам на потписничката од Управниот одбор една вредна награда!
Еве, како прво, готов сум да ѝ го отстапам мојот едомесечен личен доход на Правниот факултет во Скопје доколку наведе барем еден закон (надвор од кривичните закони на земјава) во чија што работа сум учествувал. Не ми е тешко ова да ѝ го понудам, зашто јас, како старински човек, прифаќав и прифаќам да работам само во работни групи што ја засегаат материјата во која поседувам определени познавања, а тоа е кривичното право и извршувањето на кривичните санкции. А тоа е материја стара илјадници години, материја во која законите споро и ретко се менуваат. Тоа и мојот стручен ангажман го прави повеќе или помалу инцидентен.
Уште еден едномесечен личен доход ќе ѝ подарам на споменатава дама доколку докаже дека сум зел повеќе од 1.000 (и со зборови илјада) ГМ за својот ангажман во оваа работа. (Првин, за секоја евентуалност, сакав да напишам 3.000 ГМ, но во тоа веднаш се замеша мојата сопруга, која педантно ми ги води финансиите, прекорувајќи ме дека сакам да се правам важен: “Само еднаш си добил рамно 1.000 ГМ, па и тогаш, поради навредливоста на износот на наградата за повеќемесечна работа, сакаше да ги одбиеш!” Така тврди жена ми, а таа знае што зборува.)
Свесен сум дека мојата награда не е особено инспиративна. Но јас не можам да понудам повеќе и притоа да бидам сериозно сфатен. Госпоѓа Ѓулистана е во институциите на власта, па нема да ѝ биде тешко да ги провери моите наводи. А кога ќе ги провери, ќе остане без ветената награда. Затоа, не верувам дека воопшто и ќе се обиде.
РЅ: За оние што не знаат, а такви секако нема малу, “Гüлистан” на турски значи розова градина! И само уште овој бисер за СТАРТ-овиот “УПС! ... Се збунив!”: некој што се потпишува со доктор, што ќе рече учен човек, би требало да прави разлика помеѓу зборовите плебс (народ, раја) и плебисцит (изјаснување на народот преку општо гласање).
Ѓорѓи Марјановиќ
ПИСМО ОД РИМ - ВТОР ПАТ!
Во далечната 1987 година белградска КЊИЖЕВНА РЕЧ (а сетне и ДУГА) го објави моето ПИСМО ОД РИМ. Беше тоа горчливо иронична “колумна”, во која пишував за штетата што Тицко Беличанец, ѝ ја направи на Македонија со својот пензиски закон: со една единствена цифричка му успеа да истреби рамно 276 универзитетски професори! Подвиг рамен на оној од Херострат, човекот што го запалил прочуениот Артемидин храм во Ефес за да остане запаметен од историјата.
Писмово го бев испратил до повеќе редакции во Скопје и Белград, иако ми беше наполно јасно дека немаше теорија тоа да види бел ден во Македонија: со неа во тој момент, покрај споменатиот здруженотрудолог, владееја уште и докторите Камбовски и Климовски, сите со ред прославени првоборци од загубената (ева!) историска битка на Партијата и Државната безбедност против осведочениот непријател на социјализмот по име Ѓорѓи Марјановиќ. Нејсе!
Во тие, сега веќе одамнаминати времиња, нашето критички настроено, вистинољубиво новинарство беше постигнало вистински ѕвездени дострели: универзитетските професори, што беа покренале постапка за испитување на уставноста на законот за предвремено пензионирање, еден новинар со богата имагинација ги нарече “мали Нерони”: Рим гори, извикуваше весникарчево со индигнација, а малите Нерони свират на своите лири и (мазохистички) плачат што државата веќе не дозволува нивниот бедно платен труд да биде експлоатиран барем уште онолку колку што е ред на универзитетите во другите (тогаш: братски) републики и покраини на студениот север (!?). Така, со здружени сили на политиката и журнализмот, падна курбан една четвртина од сите универзитетски професори во Македонија.
По пропаста на комунизмот, моите студенти, еден ден, најбезобразно ме прашаа дали ќе се преземе нешто на нашите здруженотрудолози да им се одземат докторските титули. Аргументација за ова “барање” се темелеше врз буквата на законот: таму стоеше (и сѐ уште стои) дека докторската теза мора да биде придонес кон научната вистина, а пропаста на самоуправувањето покажа дека тезите на нашите здруженотрудолози не претставувале никаков научен придонес. Нездрав либерал, како што ме дал Господ, јас дури ги бранев Тицко и компанија: ако и не се придонес кон науката, нивните тези секако се придонес кон историјата на правото на овие простори и пошироко! Да беа случајно во Албанија, денес немаше да се перчат со титулите и да млатат пари како велестручњаци за приватизација и за уште низа други специјалности. I am sorry, but - се стори!
Политиката во времето на здруженотрудолозите воопшто и не се обиде да сокрие дека мотивот за овој лоботомски зафат врз умот на Македонија е, всушност, пресметка со постарата политичка гарда, која и ја беше довела земјата во состојбата во која тогаш се наоѓаше.
Деновиве има сериозни навестувања дека умот на Македонија ќе биде подложен на втор неврохируршки зафат: топ тема во медиумите е т.н. административно пензионирање (и) на универзитските професори. Наводно, тоа го барале некои белосветски институции (јали ММФ, јали Светската банка), оние исти што еден ден (со милоста на Алах!) ќе нѐ натераат да го признаеме The Little River University, иако таму, изгледа, може да предаваат и луѓе без каква и да е научна титула. Некој ќе рече: Ама вчера нѐ теравте да отпуштаме доктори на науки, само затоа што биле прекубројни, како може овие овдешниве да бидат токму? (А можеби токму тука и лежи зајакот - ќе нѐ избркаат нас за да се направат места за нив! Тоа сосема се вклопува во европската и светската моралност, кога е Македонија во прашање.)
Ако има предвид дека во меѓувреме Македонија незапирливо паѓаше сѐ подолу и подолу, читателот може со леснина да ги сфати размерите на денешниов пожар во Рим: втората лоботомија врз мозокот на Македонија има изгледи да биде уште покатастрофална по своите ефекти од онаа од пред десетина и кусур години.
Од разни страни пак, добронамерни, загрижени пријатели, ми дошепнуваат дека ни овој зафат не бил без определена доза на политичка злонамера: коалицијата (за промени) сакала да се ослободи од бандоглавите критички настроени граѓански интелектуалци на сите рамништа, за да си направи место за своите (по друг критериум проверени) кадри. Кога сум јас лично во прашање, велат злите јазици, посебно демократските алтернативци не можеле да ми простат (мене и на мојата Лига за демократија) за дебаклот на претседателските избори! Доказ: некој од нив (што има увид во моето работно досиеј) со астрономска прецизност пресметал дека имам ни повеќе ни помалу туку рамно 34 години работен стаж, па тоа било пресудното што за пензионирањето се определиле токму на оваа цифра, а не за некоја друга!
Енергично протестирав против логиката на оваа шпекулација: та, не сум само јас во прашање, се пензионира едно чудо луѓе! Луѓето ми се смеат в лице и ми велат: небаре сега, како и оној пат, пред години, на политичарите им е гајле за луѓето, или за умот на Македонија, или за самата Македонија. Другите ги пензионираат за да не се сетат Власите дека тоа се прави за да се елиминира токму Марјановиќ!
Не ми паѓа на памет да поверувам во оваа приказна. Таа, од една страна, и премногу ми ги крева акциите, а, од друга страна, не држи вода, нема логика: ако ме тргнат од моите студенти, ќе ме направат професионален политичар - Лигата за демократија ќе добие лидер што ќе работи со полно работно време, а тогаш штетата за алтернативците (и за ините!) секако ќе биде поголема.
Па сепак, колку подолго и потрезвено размислувам за навестениот гест на власта, толку повеќе ми се врти во умот мислата дека во овие зборувања може да има и некаква вистина. Работата едноставно мириса на ујдурма: работната верзија на новиот закон за високото образование, што треба да биде донесен на есен, ја прифаќа европската регулатива и практика, универзитетските професори да може да останат на своите места до седумдесеттата година од животот. Каква логика може да има во брзаницата со административното пензионирање, освен, некои непожелни, да се истават оттаму, за да не може на есен да се засолнат зад привилегијата што ја спомнав.
Од друга страна, некако не ме бендисува ни идејата, факултетите сами да решат без кои професори не се може: ваквата солуција ги казнува токму оние без кои се може, оние што обезбедиле наставно-научен подмладок за своите катедри!
Иако не верувам во теоријата на заговор, тој мотив сепак не може ни целосно да се запостави. Еве, затоа, една јавна понуда до министерот Галев (тој не бил и не е војник на Партијата): нека ме пензионира само и единствено мене, а нека ги поштеди другите на Универзитетот. Ем волкот сит, ем овците на број!
Притоа, срам да му е кој ќе помисли дека ми е ова маркетиншки потег за да ги привлечам просветарите на своја страна. Тие не влегуваат во партии што не им гарантираат ништо друго освен морална чистота и почитување на редот и законот. Така било и така ќе остане. Барем во Македонија!
Ѓорѓи Марјановиќ
ДИОН
Минатата недела, како и со години на ред, појдов со жената во Солун на роденденот на нашиот венчан кум. Годинава прославата беше значително поинаква: понеделникот во Грција бил верски празник, па кумовите решиле да ни приредат тридневен викенд на море. Два дена (не можевме да останеме и понеделникот, зашто кај нас се работи) мака мачевме настојувајќи да не ги повредиме чувствата на нашите гостољубиви домаќини што нѐ водеа од таверна до таверна и богато нѐ гостеа со разнородни плодови од морето. Добивме впечаток дека Грците се осудени на изумирање: нормално живо суштество не може долго да ја преживее онаа нивна крвнички богата исхрана. Сполај му на Господа што нашиот Чист понеделник е ден на строг пост, така што еден цел ден во Скопје консумиравме помалу калории од оние што ги содржи само едно единствено грчко предјадење.
Поводот за овие редови, меѓутоа, не е самоубиствено богатата грчка исхрана, туку нашата посета на археолошкиот парк Дион, под Олимп. Локалитет далеку, далеку поскромен (по обем) од нашето Стоби, да речеме. Не верувам дури дека ископувањата таму се конечни. Градот (барем според мапите) бил значително поголем од ископините што денес може да се видат: мал амфитеатар, добро зачувана улица поплочена со камени плочи, една базилика, една голема господска вила, неколку помали светилишта. И сето тоа во еден огромен, неодамна насаден парк, испресечен со патеки за посетителите и заграден од сите страни со дискретна ограда од тел. На влезот паркиралиште, зградичка (со билетарница, мала книжарница, санитарии). Тука може да се купат книги за Дион, за неговото минато, за досегашните откопувања (на грчки и англиски), разгледници од локалитетот, копии од најдените предмети (оригиналите се во месниот музеј). Паркот, значи, носи приходи и никогаш не е без луѓе. Не може да се случи некој див археолог (како кај нас) да фати тука да прекопува во потрага по богатство. Ни околу паркот, ниту во него, не видовме ниедна куќа, а за вили од типот на оние што се уриваат во Злокуќани и да не зборуваме.
Долго шетав по Дион и за сето време мислев на Скупи! Господи! За него се знае повеќе од еден век, а отворете некоја енциклопедија - најмногу што ќе дознаете е дека древниот град бил разурнат во земјотресот од 518 година, а се наоѓал помеѓу селата Злокуќани и Бардовци. И ништо повеќе! Притоа, никому никогаш не му паднало на ум барем да го означи и загради овој локалитет. Така, денес одвај некој да знае каде точно било Стоби, а најмалу, изгледа, нашите урбанисти. Да знаеја немаше да ги има проблемите што со години на ред се врзуваат за него. Едно време таму се одржуваа мототрки, а, за да се обезбедат патеките, не ретко се оштетуваа остатоците од градот. Потем, откако моторите ги преселија не знам каде, започнаа масовните дивоградби на тој простор. Притоа никој не знае кои од нив се во археолошкиот локалитет, а кои надвор од него. Да не беше вандализмот на носителите на промени во Македонија и пустошењата во Злокуќани никој немаше да знае што се прави на просторот во и околу Скупи. Ни сега, за жал, не знаеме премногу: едни тврдат дека резиденцијалната населба е надвор, други дека е во археолошкиот локалитет. Некои раскажуваат (лично не сум видел) дека во многу господски дворови на тој простор може да се видат остатоци од ѕидишта на некогашните зданија. На фотографии, објавени во весниците, видовме надгробни споменици употребени како материјал за оградување на скромни селски куќи. Она што во секоја нормална земја завршува во националниот музеј, кај нас служи како градежен материјал. И колку што се позаплеткани нашите македонцки работи, толку повеќе ми се врти во главата примерот со убаво обезбедениот Дион и грчката грижа (односно македонската негрижа) за минатото.
Па сепак, секое зло за добро! Врз примерот на Злокуќани го видовме можеби најјасно лицето (а особено наличјето) на носителите на промените: во земја во која барем една третина од изграденото е дивоградба, власта реши да покаже сила врз објекти од најрепрезентативен карактер. А зошто? Злите јазици тврдат дека во една пригода обезбедувањето на сопственикот не му дозволило на ресорниот министер да влезе во населбата. Ако се има на ум етимологијата на презимето на нашиот министер, гегот на обезбедувањето на г. Николовски е смртен грев, што мора да се плати со срамнување со земја на три прекрасни вили (за секоја од нив еден универзитетски професор би морал да ‘рмба цел работен век!).
Пеки! Дивоградбата си е дивоградба! Ако е таква, мора да се урива! Не ми е сосема јасно, меѓутоа, зошто онака крвнички ги корнеа убавите украсни дрвца, зошто онака вандалски ги затрупуваа вештачките езерца. Зошто ги убиваа птиците и рибите. Не се, белки, и тие “дивоградби”. Или бесот на министерот е толкав што мора да се уништи и нешто што нема никаква врска ни со градба, ни со дозволи ниту пак со археолошки локалитети (ако се воопшто тоа).
Патем би прашал што му текна на г. Кадиевски да почне со промените таму некаде кај Бардовци и Злокуќани. Зарем човеков никогаш не прошетал по (или околу) нашиот универзитетски камп, за да види дека во најстриот центар на градот, на просторот урбанистички наменет за ширење на универзитетот како печурки никнуваат вили, од кои некои по убавина и архитектура не заостануваат зад оние што тој нареди да се урнат. Или, на пример, зошто не се обиде промените да ги започне со уривање на Little River University во Тетово, та и тој бил дивоградба (!?). Или му е страв да не ги упропасти “релаксираните меѓуетнички односи”?
Еднаш, пред многу години ме посети германскиот амбасадор во тогашна СФРЈ и, меѓу другото, ме праша што мислам за “суровото” постапување на власта спрема етничките Албанци: го имаше на ум случајот во Арачиново, кога, при уривањето на некаква дивоградба загина еден човек. “Ах, тоа, реков за да го провоцирам, ако дојде на власт мојата партија, таа ‘суровост’ значително ќе се зголеми.” Амбасадорот само што не фати да ика: “Aber Herr Professor, ми рекоа дека Лигата за демократија е либерална граѓанска партија?” Уривањето дивоградби нема никаква врска ни со национализам ниту со либерализам, реков и - тргнав во контранапад: што би сториле вие во Германија, кога некој врз падините на Шварцвалд би изградил куќа без дозвола? Амбасадорот се насмевна и рече дека тоа не е можно, никој не можел тоа да го стори. Му раскажав како тоа се прави кај нас: од петок до недела навечер и - во понеделник куќата е полна со луѓе. Што би правеле вие? Се разбира дека би ја урнале, призна амбасадорот. Па, гледате дека Лигата за демократија само би го следела германскиот пример. Инаку, проблемот е помалу во уривањето, а повеќе во спречувањето диво да се гради.
Е па, тој германски амбасадор денес е изгледа пак во Скопје и повторно ја гледа суровоста на власта. Овој пат си молчи и си трае: страдалници не се неговите (и европски) галеничиња.
Ѓорѓи Марјановиќ
МАГИСТЕР
Пред многу години Југославија едно време ја водеше една дама по име Милка Планинц. На таа тема (жена премиер) се јави едно чудо вицови. Некои од нив, денес ги препознавам приспособени на сметка на една друга дама (жена - министер за внатрешни работи).Што беше, како беше, како управуваше Милкица со земјата, сега веќе не е ни важно. На неа денес се сеќавам само по една работа: откако ѝ помина мандатот, во разговор со новинарите, изјави дека многу научила управувајќи со земјата. Прво што тогаш ми падна на памет беше дека оваа појава може да се сретне само кај нас. Насекаде во светот луѓето учат цел живот на угледни школи за да може потем, ако се случајно или намерно дојдат на власт, да го реализираат она што го научиле. Кај нас луѓето доаѓаа на власт за да учат (!?). А учеа главно на сопствените грешки. Тоа беше толку добра школа што шегобијците фатија да иронизираат: “Англичаните учат на Оксфорд и Кембриџ, а ние - на грешките!” Нејсе, бидна што бидна. Плодовите од ваквите методи ги знаеме: Југославија заврши онака како што заврши, веројатно и благодарение на овој авангарден начин на учење и управување со земјата.
Не верував дека и во суверена Македонија, особено не раководена од Партијата за македонското национално единство, ќе доживеам да слушнам реприза на изјавата на госпоѓа Планинц, а тоа, ете, сепак се случи. Младиот војвода, верен на своите предизборни ветувања, направи темелни промени. Откако првин неговите министри направија р’шум по министерставата, конечно и тој реши да смени неколкумина од нив. Речено-сторено! Само (и тоа е особеност на македонцките работи), наместо какво и да е објаснување зошто некои министри одлетаа, премиерот јавно вети дека ќе ги правел амбасадори. Свесен за прашањето што ќе си го постави секој граѓанин (“Како е можно еден неуспешен, а понекогаш дури национално штетен, министер одеднаш да стане амбасадор, кога се знае дека дипломатијата е сепак професија, а не политичка синекура?”), тој, во стилот на госпоѓа Планинц, побрза да одговори дека таа една година министерување била голема школа за “реконструираните” господа и дека сега тие биле кадарни да бидат амбасадори каде што ќе посакаат (!).
Веќе утредента добив е-маил, во кој еден пријател, огорчен од оваа изјава, фати на долго и на широко да ми го толкува она што мене и така ми беше јасно: дека премиерот со оваа “филозофија” го деградира значењето на образованието. Доволно било некого да го земат во владата и, по една година министерување, и од ментално говедо да направат амбасадор par excellence! Намерно претерувам!
Деновиве, сосема случајно, видов дека “филозофијата” на премиерот ја прифатиле и во други средини на јавната власт: една интелигентна млада дама, што на постдипломскиот курс по кривично право и криминологија на Правниот факултет во Скопје магистрираше со одличен успех, дојде да ме замоли да ѝ бидам рецензент на книгата (нејзината магистерска теза) што сака да ја објави. Зошто да не! Ако можев да го потпишам извештајот за оценка на мегистерскиот труд, не гледам зошто не би бил и рецензент при нејзиното објавување. Патем ја прашав дали виде некој аир од трудот што го вложи за да магистрира (дамата, инаку, работи во едно од нашите јавни обвинителства како стручен соработник) и дознав дека тоа не е случај. Спротивно на сите очекувања, таа, наводно, нема шанси ни сега (при претстојните именувања) ниту пак в иднина да стане јавен обвинител. Се обидов да дознам кои се луѓето што ја “истиснале”. Ниедно од имињата што ми ги кажа не ми значеше апсолутно ништо.
И пак ми отиде умот во одамна изминатите времиња на комунизмот (што во карикатурален вид се повторуваат денес): и таму во струката главно се напредуваше бладодарение на партиската верност, преданост и провереност, а не врз основа на стручните квалитети.
Тогаш, барем на Правниот факултет во Скопје, упорно настојував да воспоставиме, ако не начелен став, тоа барем некаква практика, лошите студенти да не смее да бидат бирани за студентски раководители. Попусто! Колку што некој беше послаб студент, толку поголеми му беа шансите да се качи повисоко по скалилата на партиската и државна хиерархија.
Зошто тогаш воопшто пишувам на оваа тема? Не оти нешто ќе изменам со овие редови во земја во која и на чистачките им бараат партиски книшки на ВМРО (и тоа е основната, но не и единствена, разлика меѓу комунистичкото и вмро-вското владеење)! Не ми паѓа на памет! Каква им е смислата тогаш? Да го кажам тоа што ми тежи и да си олеснам. А и “да не рекнев дека не сам им рекнаја”, кога еден ден нашиве млади управувачи со земјата ќе ја доживеат судбината на старите клети комунисти (а секако ќе ја доживеат).
Сепак, за да не биде пишувањево во стилот на она “рекла-кажала”, самоиницијативно решив да поразговарам со републичкиот јавен обвинител. Не станува збор за каква и да е протекција, меѓутоа, како раководител на постдипломските студии по кривично право и криминилогија, ме интересира зошто јавното обвинителство (денес!) толку ниско го вреднува фактот што некој негов соработник вложил дополнителен труд за проширување и продлабочување на своите знаења и се здобил со титулата магистер. Не интервенирам, значи, за никого, туку за принцип. Инаку, дипломите што ги даваме очигледно немаат никаква смисла. Наместо каков и да е одговор на ова начелно прашање ми беше речено дека дамата имала и друго лице (!?). Настојував врз принципот: обвинителите не се именуваат поради ваквото или онакво лице, туку врз основа на својата стручност, пред сѐ (А и кој човек има само едно лице?). Ме интересира зошто се омаловажува образовниот степен со кој се здобила на Правниот факултет како највисока правнообразовна институција во земјава. Не ги знам многу апотекарските рангирања во образованието, но еден магистер формално има (и мора да има) повисок ранг од еден вмро-вски приправник. И споменав дека тоа ме интересира пред, евентуално да седнам и да напишам нешто на таа тема. Власта реагираше во стилот што ѝ прилега на моќта: “Море, пишувај бе што сакаш!” (токму така, на “ти”, ми се обрати мојот некогашен студент, г. Ставре Џиков) и јас, еве, со негова дозвола правам така. Да се знае колку чинат дипломите што мачно (и скапо) се печалат на постдипломските студии. Притоа не е кој знае колку утешно што вака, не ретко, минуваат и докторите на науки: околу идеите на младиот д-р Игор Јанев, на пример, се крена голема врева, со нив се запознаени (и ги прифаќаат) и некои членови на владата, зад нив формално застана и Македонскиот Пен клуб, а тој сѐ уште е невработен.
Ѓорѓи Марјановиќ
ИМА НАДЕЖ!
Има денови кога на човека сѐ ќe му тргне наопаку. Минатата недела, претпладне, на пример, долго и безнадежно се вртев по кругот на Медицинскиот факултет барајќи некој да ми каже каде е амфитеатар 2, во кој требаше да се одржи тажна свеченост по повод смртта на еден заслужен Македонец. Дури откако најпосле го пронајдов празниот амфитеатар (во кој, патем речено, во далечната 1958 годин, како бруцош по медицина, слушав предавања по физичка хемија), сфатив дека сум ги побркал деновите: комеморацијата требаше да се одржи во понеделник, а не во недела! Нејсе! Кога веќе бев тука, решив да посетам еден пријател, па заедно да појдеме кај еден сликар (инаку, сопруг на мојата најдрага душманка од СДСМ), чии слики многу ги сакам. Но, кога нешто ќе тргне наопаку (според Марфиевите закони), наопаку и продолжува: мојот пријател не беше дома, па мораше да отпадне и посетата кај Илија и Илинка. Потоа отидов на факултет за да си ја проверам електронската пошта. Излезе дека немам приклучок кон ИНТЕРНЕТ. Е, тогаш веќе кренав раце од сѐ и се вратив дома. Ручекот не чинеше (пилешкото ми се виде сирово, речиси непечено).
Се обидов да читам СТАРТ. Ги прегледав насловите и поднасловите: кој од кого посив, помрачен: “Џафери го плаќаат за уништување на Македонија” Добро утро! Арно ви текна конечно! “Хеленик петролеум ја продава ОКТА”! Па што дека, нивна е, ќе прават што сакаат.
“Далаверизација” на македонската економија! Мугбил Бејзат (во своето интервју) се поплакува дека позицијата на Републичкиот судски совет била девалвирана. Кога ова тело на времето го составуваше СДСМ, тоа беше crème de la crème на нашата струка, сега (кога го дополнува ДПБНЕ + PDSh) одненадеж се чини. Види мајката! Измамените наивци од Битола ќе формираат А-ТМРО (Антритерористичка македонска револуционерна организација)! Оф, мила моја мајко! Има ли крај на македонските будалштини? Малолетнички криминал. Женска верзија на приказната за македонскиот слуга Јернеј и неговото право (Олгица Трајковска версус Димитар Димитров & комп.). Сѐ на сѐ: “Темни облаци над Македонија”!
Го фрлив луксузниот македонски разбудувач на самоубиствени нагони велејќи си дека веќе никогаш нема да го читам (небаре СТАРТ е виновен за црнилата на Македонија “и пошироко”).
Тогаш зацвони телефонот: Лиле Крстева си стои на ветувањето да нѐ известува (нас селаните од Сингелиќ Вилиџ) за концертите од нејзиното училиште: младите пак ќе свират во фоајето на МНТ.
И туку, без каква и да е разумна причина, сивилото на тој (инаку прекрасен) зимски ден фати да се повлекува. А имаше и зошто: Младинскиот камерен оркестар на Музичката младина на Македонија славеше 15 години од своето постоење. Какво славје, Господи!
Првин едно 17-годишно сатирче од Штип (Марјан Јаневски) засвире на својата волшебна флејта и дефинитивно ги растера “Темните облаци над Македонија”. Над “матна и крвава Македонија” толку се разведри, времето се отвори, се разубави што младите музичари (привршувајќи ја Хајдновата Проштална симфонија) фатија еден по еден да стануваат, да си одат, гаснејќи ги свеќите од двата црковни попилеи. Потем се појави една малечка, малечка Ана (Арангелова, 1986!) и, со еден убав Бах, ни ги разгали потресените македонски душички.
За крај ја беа оставиле Моцартовата музичка шега, во која Влатко Крстев настапи со “бомбе”то на дедо му, двајца гудачи свиреа во бањарки, а диригентот (Вања Николовски - Ѓумар) строго внимаваше да се одржува пристојно растојание помеѓу коленцата на младите музичари и музичарки. Едно време, кога си ја симна “престилката” од градите и си ја раскопча кошулата, сериозно се исплашив да не продолжи со тој стриптиз. Но, сѐ добро се сврши.
И додека аплаузот полека замираше, еден џентлмен покрај мене се исправи меѓу редовите, погледна накај таванот (Небото?) и, веројатно и не мислејќи дека некој ќе го чуе, изусти: “Има надеж!”.
Да, да, мили мои, има надеж! Она што ќе остане зад нас, она што ќе сведочи за нас, е она што го правиме во доменот на вистинските вредности: културата, пред сѐ! Ова што го прават младите музичари, сликари, вајари, писатели.
Благонадежните ни министри за култура може колку сакаат да се расфрлаат со десетиците илјади марки за нео-болгарски рецитали на своите партиски пулени. Овие никогаш не ќе може да го доживеат она што му се случи на пијанистот Симон Трпчевски во Пловдив (на пробата да станат сите членови на оркестарот и за своја душа да му ракоплескаат на младиот волшебник од Македонија). Тоа со пари не се купува!
Потем, веќе не ми беше ни тешко (ниту безнадежно!) да се зафатам со организирање на нашиот скромен коктел по повод десеттата годишнина од основањето на Лигата за демократија (11 февруари 1990 година, во Драмскиот театар, со благослов на неговиот тогашен директор г. Благоја Чоревски!). Верно, немаме пари за кавијар и шампањ, ниту за полжави, сипи и други морски плодови (како богатите партии во Александар Палас). Ќе има само по една пијачка и муабет за македонцките работи!
Си мислам, па си мислам, можеби сега би можел да го повикам и г. Глигоров да ни се придружи. На времето, како Претседател на републиката, во една пригода ме праша како би гледал на неговата желба да # пристапи на Лигата за демократија. Јас само се насмеав и реков: “Со Вашата популарност и ПЦЕР би победил на изборите!” (Приказнава има и продолжение, само не за во овој контекст.) Сега, кога човеков е само екс-президент (а не претседател на сите граѓани на Македонија), не би имал ништо против да ни се приклучи.
Во секој случај, може да сврати (со госпоѓа Нада) на нашиот коктел: утре (петок), 20 часот, Клубот на пратениците! Смокинг не е задолжителен, ниту пеперутка!
Кого да викнеме од новинарите? Пред сѐ г. Никола Младенов (во чијшто МЛАД БОРЕЦ, пред десет години, бесплатно ја објавија политичката платформа и Програмата на Лигата за демократија), г.г. Бранко Геровски и Александар Дамовски, што стрпливо ги објавуваат моиве (пролигашки!) колумни, г. Горан Михајловски во знак на политичка поддршка за она што го прави во ВЕЧЕР, госпоѓица Оливера Трајковска од А1 и госпоѓа Гоца Стошиќ од небеската телевизија. Друг? Да не претеруваме, Лигата за демократија е мала партија, не ќе има средства да плати за повеќе гости.
А да ставам: секој да донесе по некој мал прилог за забавата? Та нели направи така принцот од Велс за Нова година? Ако можеше тој, зошто да не можеме и ние? Не се сомневам дека душманите и нашата сиромаштија ќе ја протолкуваат како ароганција на елитата? Само, кому му е грижа за мислењето на нашите душмани?
Ѓорѓи Марјановиќ
Се обидов да читам СТАРТ. Ги прегледав насловите и поднасловите: кој од кого посив, помрачен: “Џафери го плаќаат за уништување на Македонија” Добро утро! Арно ви текна конечно! “Хеленик петролеум ја продава ОКТА”! Па што дека, нивна е, ќе прават што сакаат.
“Далаверизација” на македонската економија! Мугбил Бејзат (во своето интервју) се поплакува дека позицијата на Републичкиот судски совет била девалвирана. Кога ова тело на времето го составуваше СДСМ, тоа беше crème de la crème на нашата струка, сега (кога го дополнува ДПБНЕ + PDSh) одненадеж се чини. Види мајката! Измамените наивци од Битола ќе формираат А-ТМРО (Антритерористичка македонска револуционерна организација)! Оф, мила моја мајко! Има ли крај на македонските будалштини? Малолетнички криминал. Женска верзија на приказната за македонскиот слуга Јернеј и неговото право (Олгица Трајковска версус Димитар Димитров & комп.). Сѐ на сѐ: “Темни облаци над Македонија”!
Го фрлив луксузниот македонски разбудувач на самоубиствени нагони велејќи си дека веќе никогаш нема да го читам (небаре СТАРТ е виновен за црнилата на Македонија “и пошироко”).
Тогаш зацвони телефонот: Лиле Крстева си стои на ветувањето да нѐ известува (нас селаните од Сингелиќ Вилиџ) за концертите од нејзиното училиште: младите пак ќе свират во фоајето на МНТ.
И туку, без каква и да е разумна причина, сивилото на тој (инаку прекрасен) зимски ден фати да се повлекува. А имаше и зошто: Младинскиот камерен оркестар на Музичката младина на Македонија славеше 15 години од своето постоење. Какво славје, Господи!
Првин едно 17-годишно сатирче од Штип (Марјан Јаневски) засвире на својата волшебна флејта и дефинитивно ги растера “Темните облаци над Македонија”. Над “матна и крвава Македонија” толку се разведри, времето се отвори, се разубави што младите музичари (привршувајќи ја Хајдновата Проштална симфонија) фатија еден по еден да стануваат, да си одат, гаснејќи ги свеќите од двата црковни попилеи. Потем се појави една малечка, малечка Ана (Арангелова, 1986!) и, со еден убав Бах, ни ги разгали потресените македонски душички.
За крај ја беа оставиле Моцартовата музичка шега, во која Влатко Крстев настапи со “бомбе”то на дедо му, двајца гудачи свиреа во бањарки, а диригентот (Вања Николовски - Ѓумар) строго внимаваше да се одржува пристојно растојание помеѓу коленцата на младите музичари и музичарки. Едно време, кога си ја симна “престилката” од градите и си ја раскопча кошулата, сериозно се исплашив да не продолжи со тој стриптиз. Но, сѐ добро се сврши.
И додека аплаузот полека замираше, еден џентлмен покрај мене се исправи меѓу редовите, погледна накај таванот (Небото?) и, веројатно и не мислејќи дека некој ќе го чуе, изусти: “Има надеж!”.
Да, да, мили мои, има надеж! Она што ќе остане зад нас, она што ќе сведочи за нас, е она што го правиме во доменот на вистинските вредности: културата, пред сѐ! Ова што го прават младите музичари, сликари, вајари, писатели.
Благонадежните ни министри за култура може колку сакаат да се расфрлаат со десетиците илјади марки за нео-болгарски рецитали на своите партиски пулени. Овие никогаш не ќе може да го доживеат она што му се случи на пијанистот Симон Трпчевски во Пловдив (на пробата да станат сите членови на оркестарот и за своја душа да му ракоплескаат на младиот волшебник од Македонија). Тоа со пари не се купува!
Потем, веќе не ми беше ни тешко (ниту безнадежно!) да се зафатам со организирање на нашиот скромен коктел по повод десеттата годишнина од основањето на Лигата за демократија (11 февруари 1990 година, во Драмскиот театар, со благослов на неговиот тогашен директор г. Благоја Чоревски!). Верно, немаме пари за кавијар и шампањ, ниту за полжави, сипи и други морски плодови (како богатите партии во Александар Палас). Ќе има само по една пијачка и муабет за македонцките работи!
Си мислам, па си мислам, можеби сега би можел да го повикам и г. Глигоров да ни се придружи. На времето, како Претседател на републиката, во една пригода ме праша како би гледал на неговата желба да # пристапи на Лигата за демократија. Јас само се насмеав и реков: “Со Вашата популарност и ПЦЕР би победил на изборите!” (Приказнава има и продолжение, само не за во овој контекст.) Сега, кога човеков е само екс-президент (а не претседател на сите граѓани на Македонија), не би имал ништо против да ни се приклучи.
Во секој случај, може да сврати (со госпоѓа Нада) на нашиот коктел: утре (петок), 20 часот, Клубот на пратениците! Смокинг не е задолжителен, ниту пеперутка!
Кого да викнеме од новинарите? Пред сѐ г. Никола Младенов (во чијшто МЛАД БОРЕЦ, пред десет години, бесплатно ја објавија политичката платформа и Програмата на Лигата за демократија), г.г. Бранко Геровски и Александар Дамовски, што стрпливо ги објавуваат моиве (пролигашки!) колумни, г. Горан Михајловски во знак на политичка поддршка за она што го прави во ВЕЧЕР, госпоѓица Оливера Трајковска од А1 и госпоѓа Гоца Стошиќ од небеската телевизија. Друг? Да не претеруваме, Лигата за демократија е мала партија, не ќе има средства да плати за повеќе гости.
А да ставам: секој да донесе по некој мал прилог за забавата? Та нели направи така принцот од Велс за Нова година? Ако можеше тој, зошто да не можеме и ние? Не се сомневам дека душманите и нашата сиромаштија ќе ја протолкуваат како ароганција на елитата? Само, кому му е грижа за мислењето на нашите душмани?
Ѓорѓи Марјановиќ
БАЈ ГАЊО
Додека работам кабинетот постепено ми се претвора во некој вид остава за книги, речници, хартии, писма, весници (некои велат “креативен неред”, кумановци: “Фали само од попа уво”). Кога ќе ја завршам работата и треба да почнам нешто ново, задолжително пристапувам кон “суредување”. Тоа ретко кога значи само враќање на нештата на нивното вообичаено место. Ќе ми дојде под рака книга, да речеме, и туку ќе фатам да ја вртам, да ја разгледувам, да читам.
Овој пат тоа ми се случи со книгата на г. Ставре Џиков (со посвета!) “Македонија во комунистичкиот триаголник” (Скопје 1993). Ме заинтригира фактот дека рецензент на книгава бил токму мојот некогашен пријател и екс-министер за култура, др Димитар Димитров. Во 1993 година тој бил високо свесен Македонец кога можел да аминува книга во која буквално стои (стр. 12): “На политичката сцена на Македонија ќе се појави ВМРО на Тодор Александров кој ќе биде експонент на најреакционерните кругови на бугарскиот двор и воените кругови.” Некоја година подоцна, по своето “преображение”, токму сликата на истиот тој Александров Димитар ја беше обесил како икона на не сосема незабележливо место во својот дом (!?). Изгледа никогаш нема да сфатам што му стана на човеков та на стари години толку тешко, толку непоправливо си ги извалка името и честа пред Македонија и Македонците? Притоа ми паѓа на ум уште нешто: кога ја рецензирал оваа книга Димитар не можел а да не го види мотото што авторот го позајмил од Стојан Киселиновски: “Ако ја предадеш татковината и гробот те проколнува”!
И туку одненадеж, како гром од ведро небо, по формирањето на старо-новата македонска влада, низ Скопје се пронесе глас дека токму грешниот екс-министер за култура ќе бил именуван за амбасадор на Република Македонија во Софија. Беше тоа еден понеделник, ден кога од формирањето на Лигата за демократија до денес се состанува нејзиниот Извршен одбор. На него, нормално, се коментираше и оваа новост, доколку повеќе што споменатиот џентлмен се беше прославил со своите метанија пред браќата Бугари среде Софија. Некој предложи Лигата да излезе со соопштение со кое ќе ѝ укаже на владата на националната неприфатливост на оваа номинација. Повеќето сметаа дека др Димитров може да биде амбасадор на Македонија во која и да е земја (Русија, на пример), но никако не и во Бугарија. Тоа би бил прв случај во историјата на дипломатијата една земја да испраќа за амбасадор човек што го дели националното чувство на земјата домаќин. Еден духовит џентлмен инсистираше во соопштението да се каже дека др Димитров може да биде почесен конзул на Република Бугарија во Македонија, но никако не и наш амбасадор во Софија.
Со оглед на тоа што лидерот дури и во мошне либералната Лига за демократија има (непишано) овластување да одлучи по слободна оценка дали е на место или не да се излезе во јавноста со определен став, решив да не ги послушам моите партиски пријатели, да не одиме со соопштение за нешто што е сепак само глас. Моите аргументи против едно вакво соопштение беа дека нашиот премиер не е толку неинтелигентен за да не сфати дека со вакво именување и национално најнеписмениот меѓу нас ќе види оти претседателот на владата стои врз исти позиции како и неговиот бивш министер. Само глупав човек, по Пировата победа на претседателскиот кандидат (добиена со помош на оние што, според првобитниот партиски занес, требаше да завршат во гасни комори), би можел да направи ваков гест на политичко самоубиство пред важните локални избори: премиерот (при ваква одлука) ќе мора добро да размисли дали македонскиот народ ќе му прости доколку во Софија испрати човек што застапува став според кој Македонците се однародени Бугари! И, што е уште поважно, човек што (како и досега) ќе работи против интересите на македонскиот народ! Необјавувањето соопштение се должеше и на фактот дека др Димитров веќе беше “паднат борец”, а кумановци тешко иронизираат на сметка на оние што се јуначат врз паднатите (“на мртвога Германца нож извадија! “).
Деновиве, меѓутоа, во медиумите се намножија информации од неформални, неидентификувани извори (СИТЕЛ, УТРИНСКИ ВЕСНИК, ДНЕВНИК) дека проблематичната номинација на тазе печениот Болгарин е повеќе или помалу свршена работа. Ако тоа и навистина се случи г. Георгиевски јавно ќе го обзнани она што и до сега тешко успеваше да го сокрие. Досега барем, свесен за тоа дека бугарските тези “не држат вода” меѓу македонските луѓе, премиерот не се изјаснуваше по тоа болно прашање. Во неговата партија, меѓутоа, имаше и сѐ уште има луѓе што не ги мирисаат многу своите лошо престорени ѓоа-Бугари. Со ова што деновиве им се случува на младите национални неоромантичари во ДПБНЕ, кои, на времето, се обидоа јавно да проговорат против пробугарската ареа во својата партија (ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ), како и со софрата што им се мести на осведочените борци за бугарската кауза (др Димитров & комп.) г. Георгиевски полека но сигурно си ги открива картите.
Негова работа! На времето (почнувајќи со г. Гошев, а завршувајќи со г. Црвенковски) се обидував - заради доброто на Македонија, а и заради доброто на Лигата за демократија, признавам - да им давам совети на екс-комунистите. Залудо! Власта отсекогаш и на секаде имала атрофирано сетило за слух. Поради неприфаќањето на најважниот од тие совети (пропорционалниот наместо мнозинскиот изборен модел) старите властодршци паднаа на ова дереџе, а лишени од пари и директорска покрепа, в иднина ќе паѓаат уште подолу! Сега се други на власт! Бетер! Илјада пати бетер од поранешните и јас навистина немам намера да им солам памет и да ги учам што да прават и како да прават. Нека си кршат глава! Како што тргнале, нема далеку да втасаат.
Сепак, не знам дали е случајно што за ова кратко време на ДПБНЕ-овско владеење се намножија политичките вицови на сметка на Љубчо & компанија, во кои постојано се повторува алузијата на некои психијатриски феномени (вицот со кошулата со копчиња, оној на тема “и лудиот бега од пијаниот”, итн. итн.). Белки работите навистина не втасале до таму. Зашто, нашиот народ вели: “Кога Господ некого сака да го казни, првин му го зема умот! “
Сме читале за сите белосветски перипетии на знамениот Бај Гањо. Сепак, неговото именување за амбасадор во Софија очигледно ја надминува творечката фантазија на бесмртниот бугарски автор. И така, ако ова сѐ уште хипотетично именување и не е подобно за партиски протести, душа си дало за колумна. Или барем мене така ми се чини. Како што ми се чини дека авторите на ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ (и нивните едномисленици) еднаш секако ќе сфатат оти ДПБНЕ не е партија за одбрана на македонските работи. А тоа веќе, за жал, не е само нивна работа!
Ѓорѓи Марјановиќ
Овој пат тоа ми се случи со книгата на г. Ставре Џиков (со посвета!) “Македонија во комунистичкиот триаголник” (Скопје 1993). Ме заинтригира фактот дека рецензент на книгава бил токму мојот некогашен пријател и екс-министер за култура, др Димитар Димитров. Во 1993 година тој бил високо свесен Македонец кога можел да аминува книга во која буквално стои (стр. 12): “На политичката сцена на Македонија ќе се појави ВМРО на Тодор Александров кој ќе биде експонент на најреакционерните кругови на бугарскиот двор и воените кругови.” Некоја година подоцна, по своето “преображение”, токму сликата на истиот тој Александров Димитар ја беше обесил како икона на не сосема незабележливо место во својот дом (!?). Изгледа никогаш нема да сфатам што му стана на човеков та на стари години толку тешко, толку непоправливо си ги извалка името и честа пред Македонија и Македонците? Притоа ми паѓа на ум уште нешто: кога ја рецензирал оваа книга Димитар не можел а да не го види мотото што авторот го позајмил од Стојан Киселиновски: “Ако ја предадеш татковината и гробот те проколнува”!
И туку одненадеж, како гром од ведро небо, по формирањето на старо-новата македонска влада, низ Скопје се пронесе глас дека токму грешниот екс-министер за култура ќе бил именуван за амбасадор на Република Македонија во Софија. Беше тоа еден понеделник, ден кога од формирањето на Лигата за демократија до денес се состанува нејзиниот Извршен одбор. На него, нормално, се коментираше и оваа новост, доколку повеќе што споменатиот џентлмен се беше прославил со своите метанија пред браќата Бугари среде Софија. Некој предложи Лигата да излезе со соопштение со кое ќе ѝ укаже на владата на националната неприфатливост на оваа номинација. Повеќето сметаа дека др Димитров може да биде амбасадор на Македонија во која и да е земја (Русија, на пример), но никако не и во Бугарија. Тоа би бил прв случај во историјата на дипломатијата една земја да испраќа за амбасадор човек што го дели националното чувство на земјата домаќин. Еден духовит џентлмен инсистираше во соопштението да се каже дека др Димитров може да биде почесен конзул на Република Бугарија во Македонија, но никако не и наш амбасадор во Софија.
Со оглед на тоа што лидерот дури и во мошне либералната Лига за демократија има (непишано) овластување да одлучи по слободна оценка дали е на место или не да се излезе во јавноста со определен став, решив да не ги послушам моите партиски пријатели, да не одиме со соопштение за нешто што е сепак само глас. Моите аргументи против едно вакво соопштение беа дека нашиот премиер не е толку неинтелигентен за да не сфати дека со вакво именување и национално најнеписмениот меѓу нас ќе види оти претседателот на владата стои врз исти позиции како и неговиот бивш министер. Само глупав човек, по Пировата победа на претседателскиот кандидат (добиена со помош на оние што, според првобитниот партиски занес, требаше да завршат во гасни комори), би можел да направи ваков гест на политичко самоубиство пред важните локални избори: премиерот (при ваква одлука) ќе мора добро да размисли дали македонскиот народ ќе му прости доколку во Софија испрати човек што застапува став според кој Македонците се однародени Бугари! И, што е уште поважно, човек што (како и досега) ќе работи против интересите на македонскиот народ! Необјавувањето соопштение се должеше и на фактот дека др Димитров веќе беше “паднат борец”, а кумановци тешко иронизираат на сметка на оние што се јуначат врз паднатите (“на мртвога Германца нож извадија! “).
Деновиве, меѓутоа, во медиумите се намножија информации од неформални, неидентификувани извори (СИТЕЛ, УТРИНСКИ ВЕСНИК, ДНЕВНИК) дека проблематичната номинација на тазе печениот Болгарин е повеќе или помалу свршена работа. Ако тоа и навистина се случи г. Георгиевски јавно ќе го обзнани она што и до сега тешко успеваше да го сокрие. Досега барем, свесен за тоа дека бугарските тези “не држат вода” меѓу македонските луѓе, премиерот не се изјаснуваше по тоа болно прашање. Во неговата партија, меѓутоа, имаше и сѐ уште има луѓе што не ги мирисаат многу своите лошо престорени ѓоа-Бугари. Со ова што деновиве им се случува на младите национални неоромантичари во ДПБНЕ, кои, на времето, се обидоа јавно да проговорат против пробугарската ареа во својата партија (ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ), како и со софрата што им се мести на осведочените борци за бугарската кауза (др Димитров & комп.) г. Георгиевски полека но сигурно си ги открива картите.
Негова работа! На времето (почнувајќи со г. Гошев, а завршувајќи со г. Црвенковски) се обидував - заради доброто на Македонија, а и заради доброто на Лигата за демократија, признавам - да им давам совети на екс-комунистите. Залудо! Власта отсекогаш и на секаде имала атрофирано сетило за слух. Поради неприфаќањето на најважниот од тие совети (пропорционалниот наместо мнозинскиот изборен модел) старите властодршци паднаа на ова дереџе, а лишени од пари и директорска покрепа, в иднина ќе паѓаат уште подолу! Сега се други на власт! Бетер! Илјада пати бетер од поранешните и јас навистина немам намера да им солам памет и да ги учам што да прават и како да прават. Нека си кршат глава! Како што тргнале, нема далеку да втасаат.
Сепак, не знам дали е случајно што за ова кратко време на ДПБНЕ-овско владеење се намножија политичките вицови на сметка на Љубчо & компанија, во кои постојано се повторува алузијата на некои психијатриски феномени (вицот со кошулата со копчиња, оној на тема “и лудиот бега од пијаниот”, итн. итн.). Белки работите навистина не втасале до таму. Зашто, нашиот народ вели: “Кога Господ некого сака да го казни, првин му го зема умот! “
Сме читале за сите белосветски перипетии на знамениот Бај Гањо. Сепак, неговото именување за амбасадор во Софија очигледно ја надминува творечката фантазија на бесмртниот бугарски автор. И така, ако ова сѐ уште хипотетично именување и не е подобно за партиски протести, душа си дало за колумна. Или барем мене така ми се чини. Како што ми се чини дека авторите на ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ (и нивните едномисленици) еднаш секако ќе сфатат оти ДПБНЕ не е партија за одбрана на македонските работи. А тоа веќе, за жал, не е само нивна работа!
Ѓорѓи Марјановиќ
ЗА ‘РТЕЊЕТО НА КОМПИРОТ
Кога некој спаѓа во категоријата на “буфови” (луѓе свикнати на ноќна работа), па обично си легнува два-три часа по полноќ, за него осумте часот изутрина се речиси “рани зори”. Ова го кажувам за да знае читателот зошто еден ден (пред вториот круг на претседателските избори) бев мошне изнервиран кога една непозната дама ме разбуди од најслаткиот сон (во 8,30). Уште повеќе, меѓутоа, ме избезуми нејзиниот повик “на помош”: Македонија била во опасност, а јас (претставете си!) сум бил единствениот способен да ја спаси од пропаста. Јас и инаку (и во нормално време) не ги сакам ласкавците, но ми се виде дека дамава ептен ја претера работата со моите спасителски способности. Во што е таа опасност, прашав, а таа, како од ракав истресе: ВМРО и Џафери! И разврза прикаска, според која, една нејзина пријателка, службеник во општината Гази Баба (жена, демек, на која секако мора да ѝ се верува), ѝ раскажала дека ВМРО-овците само во оваа општина по список однеле 3.000 неподигнати избирачки книшки. Македонија има сто и кусур општини, помножено со по три илјади... Луѓе, кражба! На помош! Спасувај Марјановиќу!
Мила моја мајко, што ми се спиеше (таа ноќ легнав во четирите часот), а дамата никако да престане. Да ѝ речам дека во Македонија има општини и со по илјада жители, та изборната математика не ѝ чини, залудо, само ќе долиев масло врз огнот. А не можев просто да речам: “Ви се молам, оставете ме да се доспијам! Очиве ми се затвораат! “ И туку, ми текна: “Проштевајте, госпоѓо! Вие, инаку, сте член на Лигата за демократија?” Како што и очекував, одговорот беше брз и мошне енергичен: дамата била интелектуалка и партиите не ја интересирале!
Види мајката! Мојата партија не ја интересирала, а сепак бара од мене да ја спасувам Македонија (сам, без никој жив со мене, небаре ја имам в џеб Аладиновата лампа), па тоа е невидено и нечуено! Видов нема друго чаре, та ѝ реков: “Ве молам, госпоѓо да ја спуштите слушалката за да не ме натерате да бидам непристоен и да прекинам јас!” И дамата ја спушти.
Оваа епизода деновиве постојано ми се врати во мислите. Кај и да мрднам (на факултет, во Градскиот Трговски Центар, на концерт, на Водно) наидувам на сосема непознати луѓе што ме запираат со горе-долу исти апели, прашања или категорички тврдења: “Што да се прави? Ова е крајот на Македонија! Ова е почеток на крајот!” И сѐ во тој стил. Или, просто, си имаат некоја мака, некој ваков или онаков проблем, и туку ќе фатат да ми пишуваат писма, да ми испраќаат фотокопии, да бараат видување, разговор, консултација, совет. (Така, еднаш, придружувана со оној Стоиле, што подоцна го снема од нашата политичка сцена, дојде на консултација и сегашната министерка за внатрешни работи.)
Многу бргу открив дека прашањето “Дали сте член на Лигата за демократија?” најефикасно ме ослободува од натрапниците (патриотите, загрозените граѓани, македонските страдалници од сите фарби, од луѓето со нерешливи лични или професионални проблеми). И се сетив на едно место каде што Енгелс (во предговорот или поговорот на “Германската селанска војна”, што на времето ја бев превел од германски, но, поради “случајот Марјановиќ”, не успеав да ја објавам дури ни во “Комунист”) вели дека малограѓаните (па и нашиве македонски), најчесто стојат надвор од социјалните судири, гледајќи сеир, меркајќи кој ќе победи, па, кога тоа ќе се случи, вртоглаво му се фрлаат во прегратки на победникот, а потем крчмите трештат од нивното самофаленичарство! Тогаш се поголеми католици од Папата! Така беше во 1945 (кога одненадеж се намножија комунистите), така се случи неодамна кога се накотија ВМРО-овците! Со оглед на тоа што во демократијата социјалните битки се водат на политичката арена, малограѓанското стоење на страна најчесто значи стоење на страна од партиите, а особено надвор од единствената “спасителка на Македонија” - Лигата за демократија!
И, колку што важи она “каков народ - таква власт”, не помалу важи и една нова: “каков народ - такви медиуми”! Нашите слободни и неслободни медиуми веќе решија дека во Македонија не постои ништо надвор од двата македонски противпоставени блока + партиите на оние со име што новокомпонираната пристојност не дозволува јавно да се изговара. За еден политички “аналитичар” секако е полесно да размислува кога има само црно и бело. И, бидејќи кај нас политичкото го импрегнира сето друго, нашите бистри новинари главно ги интересира само она што доаѓа од тие две кујни, никако не и она што во секоја нормална европска земја е вистинска медиумска посластица: можноста да откријат и (за доброто на демократијата!) да употребат една политичка афера!
Еден (измислен, па со самото тоа и неверојатен) пример: некој од Лигата за демократија му кажува на еден новинар дека тој и тој партиски лидер (до вчера на власт!) од некоја приватна фирма добил за партијата паричен прилог во висина од два милиони марки! И мислите дека новинарот ќе фати да трага по вистината, да собира (и да обелоденува) докази за тој алиш-вериш? Бог да чува! Ова не е бедна Германија, каде што против Хелмут Кол ќе се води кривична постапка за смрдени два милиони марки! Во богата та пребогата Македонија никој не се сакалдисува и кога некому ќе му се откачи признание дека зел не два, туку четириесет милиони марки! И тоа не е прилог за партијата, туку за него лично, згора на тоа и за мошне смрдена работа: да “лобира” кај својата влада неговата земја да признае некоја проблематична индустриска сила желна за признанија. Знаете исто така што се случи кога Лигата за демократија (се разбира, кој друг) поднесе кривична пријава против нашиот несуден усреќител: за министерот за правда тоа беше циркус, а за Републичкиот јавен обвинител очигледно багателна работа (“дело од мало значење”?!). Има човекот поважни работи одошто да испитува ноторни факти (дали едикојси пред 600 луѓе во еден и пред уште толку луѓе во друг град навистина јавно ја признал бруката за која пишуваше владината НОВА МАКЕДОНИЈА).
И оди сега та прави партија во Македонија ако немаш пари од провизија или ако не си екс-министер, екс-парламентарен спикер! Но, јас не сум само јогин, туку и есперантист (гледам како на Дар-Мар му се слошува!), а од Заменхоф наваму есперантистите упорно го повторуваат неговиот стих “Ec’ guto malgranda konstante frapante traboras la rokon granitan!” (“дури и капка вода постојано удирајќи пробива гранитна карпа”). Значи - знам што правам! Македонскиот народ е како компирот - про’ртува кога ќе му дојде времето за ’ртење! Времето на Лигата за демократија очигледно сî уште не дошло! Но, ќе дојде! И компирот ќе про’рти! Не се случило да не про’рти! Освен ако во меѓувреме не скапе!
Ѓорѓи Марјановиќ
АЛИСА ВО ЗЕМЈАТА НА ЧУДАТА
Нешто пред распадот на СФРЈ во Македонија беше мошне актуелна аферата со осумте суспендирани млади полицајци (“осумтемина величенствени”, како што ги нарекуваа во печатот). Мене полицијата отсекогаш ме интересирала исто колку и ланскиот снег, така што навистина не знам што беше гревот на овие млади луѓе, поради кој ги беше суспендирал тогашниот министер за внатрешни работи. Повеќето од нив беа мои студенти и тоа, пред сѐ, беше причината што го послушав мојот тогашен пријател Димитар Димитров и, еден ден, појдов да поразговарам за нивниот случај со министерот Јован Трпеноски. Со г. Трпеновски, инаку, одржував срдечни (дури пријателски) односи уште пред да стане министер - беше мој колега и постдипломец на курсот по кривично право (оттаму и малу исколчената форма на нашето комуницирање: министерот мене ми се обраќаше на Вие, а јас нему на ти!). Појдов, значи, и му реков што сум чул за аферата: дека наводно младите полицајци ги суспендирал под силен политички притисок и дека за тоа длабоко жали. Реакцијата на министерот беше енергична: “Одлуката е, вели, моја, и воопшто не жалам што ја донесов, а кога ќе Ви ги кажам причините и Вие ќе се согласите! “. Еве во што била работата: полицијата, според него, не можела да функционира со двајца газди - од една страна, министерот, од друга страна, партијата!
Се разбира дека бев согласен со овој резон и тоа не го криев, ниту пак имаше потреба од тоа. “Ако е така, реков, а верувам дека е, ти советувам уште денес да донесеш две решенија: едното, со кое ќе ги повлечеш суспензиите, и другото, со кое ќе ги распуштиш четиринаесетте основни организации на СКМ во полицијата”. Министерот се насмеа, тропна весело по масичката пред нас и рече дека сум бил мошне радикален и дека тој тоа едноставно не може да го стори. Потоа, свртувајјќи го шеговито разговорот на друга тема, ме праша дали ќе му го оставам министерското место доколку на изборите победи (штотуку основаната) Лига за демократија. “Во принцип да, одговорив, но само доколку сега станеш член на Лигата!”
И така Јово не ги врати веднаш суспендираните, но не ги распушти ни многубројните основни организации на СКМ и, се разбира, згреши (како и секој што не ги слуша советите на Лигата за демократија, впрочем): не минаа ни два месеца, а Анте Марковиќ донесе одлука за деполитизација на полицијата и г. Трпеновски мораше да постапи така. Да го стореше тоа кога му го советував, ќе се прибавеше имиџ на демократ и - веројатно - ќе си го зачуваше министерското место! Деполитизацијата на полицијата ќе се врзуваше за неговото име. Вака, тоа беше сторено по наредба одозгора и тој беше само извршител, а не јунак. Деновиве, кога сериозно ја обновуваме Лигата за демократија, еве, уште еднаш (јавно!) го повикувам мојот пријател Јово Трпеноски да нѝ се приклучи и конечно да прејдеме обајцата на ти. Притоа, ова не е гола куртоазија! Министерувајќи, г. Трпеновски покажа едно својство што е на висока цена во Лигата за демократија: како министер за внатрешни работи ниту еден единствен пат не нареди употреба на сила против народот! А тоа, ќе признаете, не е ситна работа!
Со неа, за жал, никако не може да се пофали еден друг бивш министер за внатрешни работи, мој некогашен студент и миленик (често духовит колумнист на страниците на овој ист весник).Кога еднаш, испровоциран од јавното полициско насилство, му се јавив по телефон за да му укажам дека е неразбирливо што “неговите” толку многу и толку јавно тепаат токму под неговото министерување, Љубомир ноншалантно одврати: “Нека вежбаат! “ Подоцна, пак под негова команда, полицајците вежбаа и во Ѓорче Петров и на Бит Пазар! Резултатите од нивните вежбовни активности се познати: Уставниот суд им даде за право на ѓорчепетровци, а на Бит Пазар, ако не се лажам имаше и неколку новопретставени (да не речам грубо: убиени!).
Кога сум веќе кај бившите министри за внатрешни работи наеднаш се сетив дека еден од “осумтемина величенствени”, пак г. Павле Трајанов, лошо помина и со д-р Данаилов Фрчковски (со кого одвај некако си ги поправив односите на неодамнешниот ручек што деканот на Правниот факултет во Скопје традиционално го приредува по повод Новата година!): и тој го стави човеков на мраз само затоа што јавно кажа нешто што го знаеја и птичките на гранките - дека во земјава има организиран криминал, кој досегнал до највисоки места во владата (ако не се лажам). Но, за разлика од Јово Трпеновски, кој никогаш и со ништо не ги навреди суспендираните полицајци, мојот софистициран колега отиде толку далеку што не му го споменуваше ни името на “замрзнатиот” г. Трајанов, туку зборуваше за него како за “дотичниот чиновник” (србизмот е негов!). Сетне, кога г. Црвенковски, во својство на премиер, го призна постоењето на “октоподот”, јас пак јавно побарав тој да го врати човекот на старото (помошничко) место! Само, кога пак власта послушала нешто што доаѓало од Лигата за демократија? Никогаш! Резултат од тоа пропуштање на Црвенковски беше појавата на г. Трајанов на чело на министерството за внатрешни работи во претходната влада.
Сево ова ми мина низ сеќавањето деновиве кога нашиот премиер донесе одлука со која практично ја враќа полицијата на дереџето од СКМ: на местото од еден професионалец пар еџцелленце става една дама што за полицијата знае исто колку и Алиса за земјата на чудата. Да се разбереме, немам ништо лично против споменатата гопоѓа, но, и мене (како и на големиот Јохан Волфганг фон Гете) ми се мачи од стари почетници! Она од што уште повеќе ми се мачи се мотивите поради кои е направен овој пресврт: на секој што се сеќава на почетоците на плурализмот (и грабањето на ДПМНЕ по министерството за внатрешни работи) му е јасно како бел ден дека со тоа оваа партија го остварува својот сон да ги контролира контролорите на мирот и поредокот во земјата. За да има одврзани раце во упадите по фирмите и апсењето на директорите, што во последно време стана малу презачестена практика.
Само, да внимаваат благонадежните ни управители! И без вакви мајстории Македонија е за никаде во очите на старата дама, на која толку сака да ѝ се приближи. Мајсторииве веројатно ќе му помогнат на ДПМНЕ да се отараси (можеби и со полно право) од еден грст политички душмани и матни деловни креатури, но, со постапките како онаа во Велес, особено со нежниот однос спрема “рекетарите” со камери и микрофони (Кумановци би рекле: “Господи, дај ги памет или извади им га и оној малце што га имав!”), нема теорија да ни ги зголемат шансите да влеземе во Европа. Тоа сигурно!
Инаку, колку што ме разжести оваа дунстерска смена, толку ме исполни со задоволство достојниот за почит став на г. Трајанов по никоја цена да не прифати да влезе во членство на благонадежната ни партија на власт за да стане уште еден војник на партијата.
Ѓорѓи Марјановиќ
РАЗУМОТ, ТОА СУМ ЈАС!
Многумина од оние што ме познаваат, што ме среќаваат на Водно или на концерти, од оние што ме читаат, деновиве ме прашуваат: “За кого да гласаме?” Ние во Лигата за демократија и овој пат решивме никого да не поддржуваме, но никому и не му забрануваме да мисли со своја глава и да се определи. Важно е да излезе и да гласа! Така правам и јас: ако некој смета дека со овие редови поддржувам некого, тоа е негов проблем. Јас само сакам да проговорам за тоа како лично ги доживувам двајцата кандидати.
Првин за г. Тито Петковски! Треба ли да кажам дека човеков не го сметам за виновен што го крстиле според Св. Јосип Презадолжениот, како што, впрочем, ни неговиот противкандидат нема вина што го носи името на бугарскиот цар Борис (Бог да го прости!). Мојот однос спрема победникот од првиот круг би требало да биде јасен: јас на времето го тужев овој џентлмен, исто како неодамна д-р Васил Тупурковски. Само, не за некаква провизија, туку за пропуштање во “случајот Џафери”! Ако се има предвид фактот дека не пропуштам прилика за “другарот Тито” и за неговото партиско јато да кажам по некој саркастичен збор (како потсетување на добрите стари времиња кога тие палеа и гасеа по жална Македонија), човек би рекол дека јас секако ќе гласам за безгрешниот отец Борис (и тоа, макар и меѓу редовите, им го препорачувам и на другите). Работите сепак не се толку едноставни!
Мојата јавна кривична пријава против г. Тито воопшто не беше шега (како ни таа против Циле, впрочем) и тој тоа добро го разбра. Резултатот е познат: два дена по кривичната пријава тој го постави на дневен ред и го реши прашањето за коешто беше тужен. А прашањето, да потсетам, гласеше: зошто, г. Петковски (во својство на претседател на Собранието на Македонија), спротивно на Уставот и законите, дозволува пратеникот Џафери да си игра (Кумановци би рекле) “дрн-дупка” со парламентот - прима плата а демонстративно отсуствува од седниците!
Во една друга пригода ненајавен го посетив именуваниов господин во неговиот кабинет во Сабранието за да поразговарам со него за некои идеи што ми паднаа на ум во врска со грбот на Македонија. Ми остави впечаток што г. Петковски при моето влегување учтиво стана, појде накај мене и ме поздрави на средината од пространиот кабинет. Кога му кажав за поводот на мојата посета, меѓутоа, призна дека тој во комисијата за грбот е само политичка фигура, а дека за моите идеи треба да поразговарам со сликарот Димитар Кондовски (што јас и го сторив; патем речено, тоа ми беше и последната средба со Кондовски пред неговата смрт!).
Конечно, во една трета пригода на г. Петковски, пак во истото својство на претседател на Собранието, му се обратив со писмо во врска со едно чудо редакциски грешки што ги открив во штотуку објавениот Кривичен законик и побарав од него да се направат потребните исправки. Не мина многу време, а од него добив учтиво писмо во кое ми благодари за укажувањето и ме известува дека грешките се толку бројни што за нив сепак треба да расправа законодавно-правната комисија на Собранието, на која í го проследил моето писание.
Ете, тоа се моите искуства со г. Петковски. Тој може и да не ве сака, но тоа никогаш нема да го покаже, а, што е особено важно, нема да дозволи тие негови чувства да се одразат врз службената работа.
Пречесниот отец Борис го познавам уште поповршно од г. Петковски. Иако дипломирал на нашиот факултет, јас на него се сеќавам само како на физиономија. Имам документација за тоа како минал (ги чувам сите испитни извештаи за кандидатите и оценките што ги добиле), но не сакав да проверувам кога полагал и што добил од мене. Тоа во случајов не е ни важно! Од тие дамнешни времиња наваму со него сум се сретнал сî на сî два пати. Еднаш, пред ланските избори, кога неговата партија сî уште беше вонпарламентарна опозиција, налетав на него на пазарчето во Ченто. Се сепнав кога чув како тој мене (неговиот некогашен професор!) ме ословува на ти (да признам: јас сум нездраво чувствителен на формата). Сепак, ова не му го зедов за зло (или барем не долго време): наскоро една убава Светле, што многу си ја сакам, ми кажа дека тој бил “Божји човек” (свештеник) и тоа на некакваси протестантска ли, лутеранска ли црква (веќе не се сеќавам). Тоа мене воопшто не ми пречеше. Напротив, веднаш почувствував симпатија за “пречесниот отец Борис”. Знаев дека во тие релативно нови цркви понекогаш владеат други правила на поведение и дека неговиот начин на ословување (на ти) можеби и е обврска за нив и му го простив она што инаку тешко го проштевам.
Не му простив, меѓутоа, кога во еден момент посакав да разговарам со него за некакви правно-процедурални прашања во врска со постапката во која бевме примени во ООН како безимена држава, на која (додека не си го реши спорот со Грција, а тоа ќе се случи на куково лето!) сите ќе í се обраќаат со евокативниот акроним “FYROM”, а тој никогаш не најде време да се види и да поразговара со мене. А не му простив не затоа што сум пречувствителен на формата (иако еден некогашен студент мора да најде време за разговор на вака важна тема со својот професор!), туку затоа што неговото пропуштање ми се виде крајно непрофесионално. Неговиот противник на изборите така никогаш не би постапил. Повеќе од сигурно! Момчево уште не седнало на нешто поважна државна фотелја, а веќе се однесува толку несмасно големџиски.
Неговата предизборна кампања не е ништо помалу несмасна. Го гледам на фотографии по весниците: слуша химна небаре е американски претседател - со десната рака театрално положена врз срцето (!?). Така кај нас химната на Македонија ја слуша само уште сопругата на премиерот! Или со тоа г. Трајковски ни навестува некои нови времиња и нови процедури! Од друга страна, се крсти во традицијата! А традицијата во Македонија налага химната да се отслуша простум, да не речам во став мирно! Му го гледам предизборното проспектче! Да му се смачи на човека! Де верувал во љубовта, де во семејството, де во луѓето, де во младите (небаре тие не се луѓе!), де во пријателството, де во знаењето, де во искуството итн. итн. Човек доѓа во искушение да праша: има ли нешто на овој свет во што отец Борис не верува. И таман да си го поставите тоа малициозно прашање, кога Борис едноставно ве остава без здив “Верувам (вели) во совет, зашто со задоволство го давам”. Види мајката! Човек во негови години (и со неговото неискуство!), а веќе толку среќен што може да ве посоветува. Најдоброто сепак доаѓа на крајот кога до вчера анонимниот отец Борис ќе ви порача: “Верувам во разумот, затоа што верувам во себе!” Токму така! Речено со зборовите што му се поттураат на Луј XIV: “Разумот, тоа сум јас!”.
Овие несмасности човек уште би можел и да му ги прости! Но, како да му прости што е кандидат на партијата на власт што на најистурени места по нашите општини поставува повеќе или помалу осведочени...
(Ај, да не зборувам многу! Од Охрид добив писмо во кое некој ме предупредува да не тропотам премногу, зашто лесно сум можел да летнам од катедрата и да завршам на растоварање шлепери. Потпис: “Засега толку!”)
Ѓорѓи Марјановиќ
СИТНОТО, ДРОБНОТО…
Минатата недела на почетокот од испитот по кривично право, додека првите кандидати размислуваа за поставените прашања, јас прошетав меѓу “публиката” и во еден момент го забележав мојот учебник, во “фотокопирана верзија” и - веднаш го конфискував! Фотокопирањето туѓа книга е кривично дело повреда на авторското право и јас секогаш му оставам на фалсификаторот “да избира” помеѓу мојата конфискација и пријавата до јавниот обвинител (казната за реченото кривично дело е парична или затвор до една година). Сите, за чудо, ја жртвуваат фотокопијата и се определуваат за мојата “приватна конфискација”. Ова го правам со чиста совест зашто при објавувањето на учебникот не ме мрзеше посебно да укажам на овој факт: во лесно забележливо “антрфиле” јасно и гласно стои дека фотокопирањето или друг вид репродуцирање се казнува според чл.157 ст.1 КЗ!
Инцидентов ми даде идеја да ги прашам присутните кое е најчесто извршуваното кривично дело фалсификување кај нас. Кандидатите не знаеја или не можеа да се сетат, но затоа пак сопственикот на конфискуваната книга рече: “Фалсификувањето регистарски таблички!” Сите погледнаа изненадено кон него, јас не помалу. Не можев да се воздржам да не претпоставам (јавно) дека тој мора да е полицаец. И навистина беше!
Овој ситен настан ме потсети на писмото (објавено дури во две различни публикации) на некој читател од Битола, со кое, загрижен за едно секојдневно беззаконие на великодостојниците на благонадежната ни партија на власт, со сиот респект спрема мене и мојата партија (сполај му!), јавно ме повикува да реагирам на гафот со лавчето залепено на нивните автомобилски таблички. Секој ден, имено, среќаваме возила на воспалени ВМРО-вци, кои залепиле посебна налепница на местото каде што, по налог на Уставниот суд на Македонија, тогашниот министер за внатрешни работи, г. Данаилов-Фрчковски, генијално се досети да се повторат на кирилица (?!) латиничните букви од регистрацијата.
Ова “генијално” звучи (и треба да звучи) по малу саркастично, зашто уште пред да се дизајнираат новите таблички, еден читател од Берово ли, од Пехчево ли, предлагаше да се користат само буквите што ги има и во латиничното и во кириличното писмо (како што тоа денес го прави Болгарија, на пример), а квадратчето “за кириличните букви” можеше да биде резервирано за грбот на Македонија (па и за лавчето, доколку конечно решиме да си го вратиме како службен стариот земски грб на Македонија). Само, кај се видело еден министер за внатрешни работи да послуша совет на некојси таму Беровчанец или Пехчевчанец (чувај Боже!). И така добивме регистарски таблички од кои се поглупави само уште италијанските (во кои крупните букви на градовите уште еднаш, со истото писмо, се повторуваат како ситни!?).
Ова со лавчето, патем речено, не е единствената интервенција што се прави во регистарските таблички. Еден ден во мојата населба налетав на луксузна црвена кола (оние од над 100.000 марки) со прекрасно дизајнирана табличка: беше како оригинална, но барем два пати помала по обем. Го прашав момчето што ја возеше колата што треба да значи таа табличка, а тој најискрено одговори дека оригиналната била преголема и грдо стоела врз колата, па нарачал да му направат ваква.
Од време на време во Скопје може да се налета на коли на кои напред или назад, наместо нормална, стои табличка со името или прекарот на сопственикот (Шишко, Лисец, ако добро се сеќавам). Најчест случај е, меѓутоа, украдените, загубените или одземените таблички да се заменат со таблички од своерачно производство: на некакво тенекивче или на парче картон сопственикот (повеќе или помалу вешто) ќе си го напише регистарскиот број и - еве ти регистарска табличка!
Да не зборувам посебно за регистарските таблички врз кои сопствениците не ги залепиле кириличните букви, туку и натаму возат со првобитниот симбол (ловоров венец со кратенката “РМ” во средината).
Како што може да види и мојот битолски симпатизер, појавата е буквално масовна, а спротивна на Кривичниот законик, само тоа не е моја грижа, ниту грижа на Лигата за демократија, туку на власта. Од примерот на почетокот од овој текст, е јасно како бел ден дека полицијата знае за тоа неброено често фалсификување и - не презема ништо. Претпоставувам дека резонира вака: ако некој јавно се пофали дека добил провизија од четириесет милиони марки, а подарокот не го пријавил и на него не платил данок (што е кривично дело, да повторам!), кој има образ да казнува за вакви багателни фалсификати (уште инспирирани од патриотизам!). И така, ако органите за прогон мора да ги толерираат престапите на крупните риби, нормално е да се прават недоветни кога се работи за масовните престапи на ситните. Во тоа можеби уште и има некаква правда, но никако не и она што е амбиција на Уставот на Република Македонија: земјата да биде правна држава, како Германија, Франција, Швајцарија…
Секогаш ме изненадувало, зошто вака се однесуваме во ситни нешта. Во сите други, значајни (понекогаш повеќе или помалу драматични) ситуации умееме да го изненадиме светот со својата прибраност: ете, никој не заборава дека Македонија е единствената република што се отцепи од матицата без капка крв, без еден единствен истрел. После дојде атентатот врз Претседателот на републиката: државата ни за момент не престана да функционира, небаре ништо драматично не се случило. На изборите од 1994 година превапсаните комунисти победија само благодарение на тоа што ороспијата од Вавилон реши да им ја признае кражбата. На минатите избори беше поинаку (иако не знам зошто) и македонскиот народ, небаре најмалу двесте години живеел во демократија, им даде отказ на дотогашните властодршци. Ним, од своја страна, не им падна на памет да го следат светлиот пример на северниот сосед и да се обидат да í ја одземат победата на опозицијата. Напротив, небаре сме Шведска, Данска или Норвешка, тие му честитаа противникот уште пред да се објават официјалните резултати.
На последниве (претседателски) избори се повтори Англија: фино, тивко, мирно (и по малу крволочно!) народот реши да ги казни новите ВМРО-вски властодршци за лошото управување со земјата во првите десет месеци од мандатот: докажаниот автор на “бугарските летоци” води со изненадувачки висока предност!
По сî што се случи минатата недела уште и би се согласил со др Цуцуловски дека македонскиот народ заслужува подобра власт од оваа што ја има: ете, истиот тој народ свесно реши да го жртвува својот национален интерес (економскиот прогрес!) за доброто на интернационалниот - кога од предизборниот проспект на др Васил Тупурковски дозна дека тој предавал на 60 универзитети, народот без двоумење (иако со тешко срце!) реши да не го избира за шеф на државата за да може и натаму да ја сее македонската наука по белосветските универзитети.
Ѓорѓи Марјановиќ
БОЕМИ ОД НАШИОТ СОКАК
Откако, на времето, некој беше направил гала синемаскоп филм со “осовременета” верзија на “Кармен”, настана вистинска манија на евтино “модернизирање” на оперите со пренесување на нивното дејствие во сегашнината. Така, едно време, по земјотресот, во Скопје “Травијата” од Верди се играше во нашите денови. Да беше претставата како што треба, ова веројатно немаше премногу да ми пречи. Последното “чудо невидено” од ваков вид,на кое присуствував минатата среда, е обновената опера “Боеми” од Ѓакомо Пучини.
Да признам, на претставата не отидов од љубопитство како операва ја обновил (и подновил) болгарскиот гостин Стојан Стојанов Ганчев, туку за да дадам свој придонес кон добротворната акција за прибирање средства потребни за лекување на тешко заболениот бас Војкан Јовановиќ. Состојбата на Војкан (младо момче од 25-26 години со шаљапиновски длабок, моќен глас, инаку, голема надеж на скопската опера) е драматична! За лекување биле потребни некакви скапи инјекции од странство, а државата пари нема па нема (освен за претседателските кандидати, за македонските Фаусти и за просветителските филмски проекти на министерот за култура). Болниот никако не е во состојба самиот да ги плати тие инјекции, па неколку добронамерни девојчиња од ДНЕВНИК решиле на своја рака да почнат акција да му помогнат на несреќното момче! Претставата беше најавена како “ексклузивна оперска вечер во МНТ”, а изведбата, наводно, ќе ја следеле “високи државни и партиски функционери”. Шуќур! Да ги видиме и во улога на практични добротвори!
Само, ништо од сето тоа! Се виде уште при влегувањето во театарот: “изеде ме змија” (би рекле Кумановци) кога видов сурија тинејџери и цени на билети пониски од оние по скопските кина (по 150 денари!). Внатре, прекрасна глетка: салонот на МНТ полн со “џагураана”, што секако би била благодарна публика за “Златното славејче”, но никако не и за “една од тешките опери”, каква што е “Боеми”. Од “високите државни и партиски функционери” ни трага (освен ако некој видовит човек не можел да ги препознае меѓу вревливите скопски средношколци: еден ден барем некој од нив секако ќе биде висок државен и партиски раководител).
Кревањето на завесата и појавата на диригентот беа дочекани со урнебесна веселба, ракоплескање и врескање. На децата очигледно никој не им кажал што е тоа опера и какво треба да биде нивното однесување во неа (грижа на министерот за образование е да најде оџи и попови што ќе ги благословуваат учениците; догодина, со Божја помош, ќе фати и да ги вероподучува; а за нивното воспитание - нека му ја мислат родителите!). Ние (во осми ред!) не можевме да чуеме речиси ништо од она што се пееше на сцената. Кутриот Родолфо мораше да ја прекине претставата, та да фати буквално да ги моли учениците (и нивните учители, што никаде ги немаше) да разберат оти се работи за претстава со посебна цел, што ја играат во корист на свој тешко болен колега, оптоварени со мислата за неговата зла судба. Младиот човек ги преколнуваше децата да им допуштат на пејачите чесно да го довршат започнатото. Овој драматичен апел даде плод: верно, не настапи мртва тишина, ама барем стивнаа навивачките страсти. На првата пауза младината (нашата иднина!), се разбега на сите страни, па, до крајот на претставата имавме горе-долу вообичаена оперска атмосфера.
Инаку, сî ми се чини дека народ, каков што е македонскиот, кој во “србо-комунистичка СФРЈ” (да се послужам со новоговорот на благонадежните ни денешни управители), ги собираше сите позначајни сојузни театарски награди (за режија, драматургија итн. итн.), паднал на мошне ниски театарски гранки, кога мора да увезува режисери и сценографи од калибарот на овој што ја обновувал “Боеми”. За љубопитните, кои, евентуално, ќе сакаат да го видат ова чудо-невидено, ќе кажам дека дејствието на операва (за прв пат изведена пред повеќе од еден век, во 1896 година!) “се случува во Париз, во денешно време”. Зборовите “чудо-невидено” (погоре!) намерно не ги ставам под наводници, зашто од чин во чин на сцената се множат работи што обичната памет не може да ги објасни поинаку, освен како чуда (или барем како чудни, да не речам “недугави”)!
Во првиот чин, на пример, современата Мими (во заднината на сцената се гледа парискиот ТВ-предавател и малу подискривената Ајфелова кула) тропа на вратата од Родолфо со молба да ја запали свеќата (?!) што í згаснала на скалите. Што се случило тоа со “Париз, во денешно време” та луѓето, наместо со електрика, да живеат во светлината на свеќи, останува мистерија чијшто клуч го има само нашиот болгарски гостин (режисер и сценограф). На вториот чин човек одвај да може да му најде мана: модерните ороспии се позабележливи од некогашните - облечени во куси ѓоа-кожни здолништа, или со црвено или сино вапсани коси, нивните редовни муштерии - војниците - носат маскирни униформи, а, за да биде јасно дека сî се случува во “денешно време” во еден момент на сцената ќе се појави и некаква француска крнтија од автомобил со регистрација на Пула (!?) од србо-комунистичко време. Како втасал тој пулски крш “во Париз, во денешно време” исто така останува мистерија што може да ја разјасни само режисерот-гостин.
Сум бил неколку пати во француската престолнина, но никаде не сум видел железна порта на неговиот влез што некој мрзлив службеник мора да ви ја отклуча за да влезете во градот (има само наплатни рампи на автопатиштата, но и тие се без луѓе: автоматизирани).Нормален човек не може да помисли дека денес десетмилионскиот Париз се снабдува со млеко преку млекарки, кои, во мугрите, доаѓаат со канти што ги паметам од времето кога бев дете во Куманово пред половина век! Во четвртиот чин (пролет!) жените седат на сонце и озборуваат, девојчињата играат нешто што ние во Куманово на времето го викавме “кленѕа-војска” (а Скопјани србизирано - “школица”), лудите млади по кошули и со засукани ракави возат велосипеди и ги исмеваат луѓето од високата класа (аристократијата) борејќи се на рицарски турнири со метли в раце, седнати на велосипеди. Во сево ова не би имало ништо особено чудно да не се одвива сценава на една бедна париска масанда (!?), “небу под облаке” (би рекле Србите) ! Едно, меѓутоа, е несомнено: нашите денешни млади луди пееја многу, многу подобро од старите асови на минатото, што сум имал прилика да ги слушам. А тоа е и повеќе од утешно!
Ете, така мина “ексклузивна оперска вечер во МНТ”. Колку средства беа собрани, останува да се види. Многу ми е страв нашиот болен Војкан да не добие помош како Мими на сцената: таа има туберкулоза, а лудите млади, со парите што ги присобрале, успеваат да í купат само еден муф (!?) за да си ги стопли рацете ! Треба некој да им се обрати на нашите богати луѓе да помогнат во неволјата на Војкан Јовановиќ! Му го должиме тоа на ова несреќно момче зашто не еднаш ни го разубави животот со својата песна. Дај Боже овие редови да ги прочита и некој од тие што можат и сакаат да помогнат!
Ѓорѓи Марјановиќ
Да признам, на претставата не отидов од љубопитство како операва ја обновил (и подновил) болгарскиот гостин Стојан Стојанов Ганчев, туку за да дадам свој придонес кон добротворната акција за прибирање средства потребни за лекување на тешко заболениот бас Војкан Јовановиќ. Состојбата на Војкан (младо момче од 25-26 години со шаљапиновски длабок, моќен глас, инаку, голема надеж на скопската опера) е драматична! За лекување биле потребни некакви скапи инјекции од странство, а државата пари нема па нема (освен за претседателските кандидати, за македонските Фаусти и за просветителските филмски проекти на министерот за култура). Болниот никако не е во состојба самиот да ги плати тие инјекции, па неколку добронамерни девојчиња од ДНЕВНИК решиле на своја рака да почнат акција да му помогнат на несреќното момче! Претставата беше најавена како “ексклузивна оперска вечер во МНТ”, а изведбата, наводно, ќе ја следеле “високи државни и партиски функционери”. Шуќур! Да ги видиме и во улога на практични добротвори!
Само, ништо од сето тоа! Се виде уште при влегувањето во театарот: “изеде ме змија” (би рекле Кумановци) кога видов сурија тинејџери и цени на билети пониски од оние по скопските кина (по 150 денари!). Внатре, прекрасна глетка: салонот на МНТ полн со “џагураана”, што секако би била благодарна публика за “Златното славејче”, но никако не и за “една од тешките опери”, каква што е “Боеми”. Од “високите државни и партиски функционери” ни трага (освен ако некој видовит човек не можел да ги препознае меѓу вревливите скопски средношколци: еден ден барем некој од нив секако ќе биде висок државен и партиски раководител).
Кревањето на завесата и појавата на диригентот беа дочекани со урнебесна веселба, ракоплескање и врескање. На децата очигледно никој не им кажал што е тоа опера и какво треба да биде нивното однесување во неа (грижа на министерот за образование е да најде оџи и попови што ќе ги благословуваат учениците; догодина, со Божја помош, ќе фати и да ги вероподучува; а за нивното воспитание - нека му ја мислат родителите!). Ние (во осми ред!) не можевме да чуеме речиси ништо од она што се пееше на сцената. Кутриот Родолфо мораше да ја прекине претставата, та да фати буквално да ги моли учениците (и нивните учители, што никаде ги немаше) да разберат оти се работи за претстава со посебна цел, што ја играат во корист на свој тешко болен колега, оптоварени со мислата за неговата зла судба. Младиот човек ги преколнуваше децата да им допуштат на пејачите чесно да го довршат започнатото. Овој драматичен апел даде плод: верно, не настапи мртва тишина, ама барем стивнаа навивачките страсти. На првата пауза младината (нашата иднина!), се разбега на сите страни, па, до крајот на претставата имавме горе-долу вообичаена оперска атмосфера.
Инаку, сî ми се чини дека народ, каков што е македонскиот, кој во “србо-комунистичка СФРЈ” (да се послужам со новоговорот на благонадежните ни денешни управители), ги собираше сите позначајни сојузни театарски награди (за режија, драматургија итн. итн.), паднал на мошне ниски театарски гранки, кога мора да увезува режисери и сценографи од калибарот на овој што ја обновувал “Боеми”. За љубопитните, кои, евентуално, ќе сакаат да го видат ова чудо-невидено, ќе кажам дека дејствието на операва (за прв пат изведена пред повеќе од еден век, во 1896 година!) “се случува во Париз, во денешно време”. Зборовите “чудо-невидено” (погоре!) намерно не ги ставам под наводници, зашто од чин во чин на сцената се множат работи што обичната памет не може да ги објасни поинаку, освен како чуда (или барем како чудни, да не речам “недугави”)!
Во првиот чин, на пример, современата Мими (во заднината на сцената се гледа парискиот ТВ-предавател и малу подискривената Ајфелова кула) тропа на вратата од Родолфо со молба да ја запали свеќата (?!) што í згаснала на скалите. Што се случило тоа со “Париз, во денешно време” та луѓето, наместо со електрика, да живеат во светлината на свеќи, останува мистерија чијшто клуч го има само нашиот болгарски гостин (режисер и сценограф). На вториот чин човек одвај да може да му најде мана: модерните ороспии се позабележливи од некогашните - облечени во куси ѓоа-кожни здолништа, или со црвено или сино вапсани коси, нивните редовни муштерии - војниците - носат маскирни униформи, а, за да биде јасно дека сî се случува во “денешно време” во еден момент на сцената ќе се појави и некаква француска крнтија од автомобил со регистрација на Пула (!?) од србо-комунистичко време. Како втасал тој пулски крш “во Париз, во денешно време” исто така останува мистерија што може да ја разјасни само режисерот-гостин.
Сум бил неколку пати во француската престолнина, но никаде не сум видел железна порта на неговиот влез што некој мрзлив службеник мора да ви ја отклуча за да влезете во градот (има само наплатни рампи на автопатиштата, но и тие се без луѓе: автоматизирани).Нормален човек не може да помисли дека денес десетмилионскиот Париз се снабдува со млеко преку млекарки, кои, во мугрите, доаѓаат со канти што ги паметам од времето кога бев дете во Куманово пред половина век! Во четвртиот чин (пролет!) жените седат на сонце и озборуваат, девојчињата играат нешто што ние во Куманово на времето го викавме “кленѕа-војска” (а Скопјани србизирано - “школица”), лудите млади по кошули и со засукани ракави возат велосипеди и ги исмеваат луѓето од високата класа (аристократијата) борејќи се на рицарски турнири со метли в раце, седнати на велосипеди. Во сево ова не би имало ништо особено чудно да не се одвива сценава на една бедна париска масанда (!?), “небу под облаке” (би рекле Србите) ! Едно, меѓутоа, е несомнено: нашите денешни млади луди пееја многу, многу подобро од старите асови на минатото, што сум имал прилика да ги слушам. А тоа е и повеќе од утешно!
Ете, така мина “ексклузивна оперска вечер во МНТ”. Колку средства беа собрани, останува да се види. Многу ми е страв нашиот болен Војкан да не добие помош како Мими на сцената: таа има туберкулоза, а лудите млади, со парите што ги присобрале, успеваат да í купат само еден муф (!?) за да си ги стопли рацете ! Треба некој да им се обрати на нашите богати луѓе да помогнат во неволјата на Војкан Јовановиќ! Му го должиме тоа на ова несреќно момче зашто не еднаш ни го разубави животот со својата песна. Дај Боже овие редови да ги прочита и некој од тие што можат и сакаат да помогнат!
Ѓорѓи Марјановиќ
Subscribe to:
Posts (Atom)