ДЕН КОГА УМРЕ СРАМОТ

Се чувствувам ужасно понижен од неделните избори. Оние што ме читаат веројатно ќе се сетат дека ние, од Лигата за демократија, немавме свој фаворит. Лично, многу ме интересираше изборите да успеат и да минат в ред. Воден од тоа љубопитство релативно рано (околу 14 часот) отидов да гласам. За оние што не знаат, живеам во Ченто, а гласаме во Основното училиште “Крсте Мисирков”. Атмосферата, најскромно речено, шведска! Населбата е доста пространа, па многумина доаѓаат со коли. Паркирањето, одењето до избирачките места (уште на самиот влез означени со бројки и стрелки), легитимирањето, добивањето печати врз избирачките легитимации + гласачко ливче, сето тоа се одвива речиси безшумно, со нагласена свест за значењето на изборот. Ми беше убаво околу срцето: ете, во една скромна, претежно работничка населба, европска атмосфера на култура и цивилизација. На излегување само прашав како е со одзивот. Љубезно ми одговорија. Ги поздравив контролорите. Тие отпоздравија.
И дома првин гледавме вакви слики од сите страни на македонската земја. Набргу, меѓутоа, фатија да се редат и други глетки: не знам која скопска ТВ куќа првин покажа гласачко место (снимено во 9 часот!) во едно село на најбројната малцинска група - во проѕирната кутија можеа да се избројат пет ливчиња. Во исто време, во едно друго (етнички слично) село изборите веќе завршиле (!?). Подоцна, од разни страни, населени со истиов етнос, доаѓаа сî понемили сцени: прикажуваа огорчени луѓе буквално поништени како гласачи - кога дошле да гласаат, некој пред нив, веќе им ја свршил работата (!?).
Во доцните вечерни часови од изборниот ден ги видовме резултатите од демократијата à la PDSh! Да не разбирав за што се работи срцето ќе ми препукнеше од милина: најправоверни муслимани (уште пред да го наранат добитокот) избезумено трчаат на избирачките места за да гласаат за стаситиот христијански проповедник. Да виду, да не верују! Уште малу да помислам дека PDSh ќе успее и да ги врати Албанците во нивната стара (христијанска) вера! Шегата на страна, фактот што сета наша изборна европштина беше поништена на ваков (да не речам каков) начин до коски ме понижи. Изборни измами има на сите страни од светот. Ги имаше и кај нас. Но, кога владејачката партија на мнозинскиот народ ќе дозволи една екстремна сепаратистичка групација да í ги реди работите во куќата, тоа веќе не мириса добро. Дури и нешто повеќе: почнува да смрди на пцовисано! Тоа во куќата на ВМРО умре срамот!
На вечерната прес-конференција во штабот на СДСМ не знам колку пати огорчено го повторија фактот дека на PDSh í успеало да му собере на безгрешниот отец Борис повеќе гласачки ливчиња одошто нејзините (и противничките) гласачи им го дале на своите соплеменици, гг. Неџипи и Халили заедно. Аферим, бре Арбене! СДСМ-овците беа страшно револтирани. Не верувам дека притоа некому од нив му се врати филмот и се сети што правеа и самите пред работите да дојдат на ова дереџе. Да потсетам со ред (пред десет години, на Свети Рангел, на 21 ноември 1989, беше напишана политичката платформа на Лигата за демократија и почна нејзиното основање, па ова редење намерно го правам од нејзина гледна точка)!
Пред првите парламентарни избори, како лидер на Лигата за демократија, сторив сî што можев за да го убедам тогашното нивно водство дека на Македонија повеќе í одговара пропорционалниот одошто мнозинскиот модел. Само, кој ќе ти слуша некаковси професор и ѓоа-лидер на една минијатурна, штотуку испилена партија, каква што беше Лигата за демократија. Се определија за мнозинскиот и резултатот е познат: СКМ/ПДП доживеа катастрофален пораз! Истава песна (само сега не лично, туку преку една колумна во ДНЕВНИК) му ја “отпеав” и на новиот лидер на СДСМ. Пак истиот игнорантски однос спрема мислењето на Лигата (што во меѓувреме стана уште поминијатурна од порано). Новиот лидер подоцна јавно призна дека направил “погрешна проценка”, а резултатот е познат: неговата партија се најде во магарешките клупи на опозицијата.
Сега нешто за “албанското прашање”! Како лидер на малечката (но елитна, нели?) Лига за демократија фатив пена на устата потсетувајќи, првин, на тоа дека PDSh никогаш не постапи според барањето на Уставниот суд на Македонија за измена на своите програмски заложби и затоа е практично полулегална организација. СДСМ, што ја имаше власта во свои раце, во ниеден момент не најде за потребно барем да се обѕрне врз ова мошне релевантно укажување на малечката (та затоа и беззначајна, нели?) Лига за демократија. Во исто време (и пак во истото својство) фатив пена на устата повторувајќи дека Арбен Џафери треба да се стави зад решетки по многу основи од Кривичниот законик: не еднаш, на пример, си играше дрн-дупка со земјата со чиј пасош патува наоколу подбивајќи се со нејзиното име и нарекувајќи ја “Поранешната југословенска република” (кривично дело повреда на угледот на Република Македонија од чл. 178 КЗ), а нејзиниот мнозински народ “Славомакедонци”, со што на овие им ја креваше утробата (предизвикување национална омраза од чл. 319 ст.1 КЗ), додека на една прес-конференција по гостиварските настани самиот, без некој да го тера, изјави дека гг. Османи и Демири работеле по негови директиви (поттикнување на кривичните дела за кои беа осудени градоначалниците на Гостивар и Тетово). СДСМ ја имаше власта во свои раце, а со прст не мрдна да се почитува кривичниот закон. Кој да ја слуша малечката, свилена Лига за демократија? И зошто, кога ним им беше добро? Сега, кога Џафери им го спакува претседателскиот подарок, во СДСМ врескаат до небеса. Еден болгарски виц вели: “К’сно е вече синко, рајбер’т е турен!”
Збор-два за избирачките списоци и легитимации! Со години повторувам (пак во својство на член или лидер на малечката, зборлеста Лига за демократија) дека избирачките списици не се ажурираат како што треба, дека во нив има умрени, отселени лица, дека во текот на изборите одненадеж исчезнуваат, а потем волшебно одново се појавуваат списоците за цели улици итн. итн. Никој, ама баш никој во СДСМ не ги чу нашите апели. Истото го зборувавме и за изборните легитимации: тие не би биле валидно средство за идентификација ни во Феријалниот сојуз. Документ за идентификација без фотографија постоел - но во 19 век! Во овој век и на овој простор таква легитимација е само инструмент за фалсификување на изборите. Но, тие избирачки списоци и тие легитимации (исто како и сега!) свршија работа: со нив СДСМ стана практично единствената владејачка партија 1994 година.
Само, оние “ем мангупчиња , ем ВМРО-вчиња” многу бргу учеа (и научија сî што треба!) од СДСМ-овците. И?
Па (како што велат на ЕПП), дојдете во Лигата за демократија да ви кажеме што да се прави и да се договориме за акција! Трето нема! И, да не речете после, дека не сум ви рекол! Притоа, без оглед на шегобијниот тон, ова најсериозно го мислам!

Ѓорѓи Марјановиќ

СМРДЕА ОД БУГАРСКИ ЛЕТОЦИ

Пред првите слободни избори во Македонија се беа појавиле некаквиси “бугарски летоци”, што веднаш им беа припишани на нашите национални неоромантичари. Нив нашиот независен печат, на чело со весникот, чиешто име може (не дај Боже!) да стане и име на целата оваа земја, и така веќе одамна ги беше прогласил за пробугарски елементи, не забележувајќи дека со тоа за пробугарски прогласува голем дел од Македонија. После им текна (според онаа народната дека на будалите им текнува отпосле!), само - доцна! Штетата беше сторена. Сега и врапците знаат дека “бугарските летоци” биле титоистички производ, но тоа веќе не е важно. Кој што му може на Тито?
Пред некој ден гледам на една од нашите (слободни и независни) телевизии: пробугарски елементи протестираат пред Собранието, снабдени со (фабрички изработени) ластегарки и транспаренти со натписи против комунизмот и арамиите. Застрашувачки сурово се нафрлаат врз кротките македонски “Бобиевци”, кои со англиска трпеливост (небаре министерот им е претседател на Форумот за човекови права, а не најдивиот непријател на македонското непоткупливо новинарство), учтиво им повторуваат: “Ве молам!”, “Ве молам!”...
Очигледно требаше да се добие претстава за тоа како изгледаат оние што се местат да ги симнат комунистичките арамии и да се инсталираат во нивните (можеби и не толку удобни, колку доходовни) фотелји! Чист жган! Уличари од најдолен тип! Апашаана! Тоа ми било замена за европски култивираните СДСМ-овци, кои учтиво но упатуваат на Уставниот суд (кој, наводно, веќе се подготвувал како да се огласи за ненадлежен за несудениот референдум баран од 150.000 и кусур граѓани!) Не знам зошто, но одненадеж ми засмрде на “бугарските летоци”.
Инаку, прво што ми паѓа на памет кога ќе го видам скромниот (Черчил би рекол: со полно право!) СДСМ-овски идеолог, кој ја испраќа опозицијата пред Уставниот суд, е тоа исто мирно, тивко, незабележливо суштество со мустаќи а ла Јосип Висарионович, само, десетина години помладо и - тогаш (како и сега!) - претставник на вечно владејачката Партијата во Македонија (Општински комитет “Центар”): седи и ex officio го следи полициско-партискиот процес против потписникот на овие редови, инаку, опасно експониран од позициите на граѓанската десница. Читателот може да прочита трогателни сведоштва за неговите белешки од судењето против мене во мојата сотија (Забелешка за лекторката на “ДНЕВНИК”: сотија, а не статија!) СТРУЧЕН ТРУД! Е сега, тој комунистички апаратчик не е веќе комунист, туку чиста есенција на најдоброто во социјал-демократијата, како што оној пријател на Садам Хусеин денес глуми опозиција и бара референдум за предвремени избори, а не кажува (иако добро знае!) како беа изведени изборите од 1994, на кои тој, заедно со другите здрави леви сили, однесе триумфална победа! Кога ќе нн ја открие тајната како со 27% од гласовите се освојуваат 100% од власта во Македонија, можеби ќе бидам готов да поверувам во неговото опозиционерство. Вака, и од помислата на него (и нему сличните) ми замирисува на “бугарски летоци”.
Изгледа станувам по малу параноичен! Полека но сигурно со во оваа замја почнува да ми мириса (или смрди, како кога) на “бугарски летоци”. Кога, на времето, за прв пат јавно ја претставивме Лигата за демократија, на крајот од пресс-конференцијата еден од членовите на иницијативниот одбор ме замоли да каже и самиот неколку зборови. Со задоволство му допуштив, а тој извади од џебот некакво пусулче и прочита дека на тој и тој сечко 1990 година неговите пријатели (и тој самиот!) ќе правеле партија ли, движење ли, (божем не се сеќавам веќе!). Недолго после, почесниот претседател на оваа партија доби амбасадорско место во земја со чиј народ дели една пословична страст. Понудив еден друг пријател (за кого исто така сведочам во СТРУЧЕН ТРУД) да ми се приклучи во Лигата за демократија: ме одби и веднаш потем формираше своја партија. Пред некој ден прочитав: оди за амбасадор во една земја со која Македонија е на еквидистанца пар еџцелленце (преку царинска унија!). И кој знае колку други македонски партии мирисаа(т) на “бугарски летоци”.
Конечно, една група од два-тринаесет величенствени момчиња зедоа дебели кредити (откако наводно си ги ставија становите под хипотека) и, со помош на некои странски добротвори, фатија да издаваат независен весник. Мене, како познат опозиционер и интелектуалец (цриме де ла цриме!), ме замолија да им пишувам од време на време по педесетина-шеесет редови! За некои од нив би можел дури и да се заколнам дека се чесни момчиња. Во последно време, меѓутоа, почнаа на страниците од овој дневник, барабар со мене, да се појавуваат некои опскурни фигури (од најзаслужните за триумфот на здравите леви сили на Изборите ‘94) и да ми толкуваат за силата на слободното изјаснување (илити демократија!). И мене (пак!) нешто ми засмрде на “бугарски летоци”, та фатив да се распрашувам чиј е тој весник во кој секоја сабота (можеби) се резилам во лошо друштво. Првин еден пријател (чудејќи се на моето незнаење) ми кажа кој е газдата. Потем друг (неврзано со првиот) ми го повтори истото (двојно) презиме. За конечно, денес, да добијам писмо од др Наде Проева (да, да, онаа професорка по класична историја, за која ДНЕВНИК, на моја иницијатива, пишуваше дека др Трајан Гоцевски од катедрата по предвојничка обука сака да ја избрка од Филозофскиот факултет, зашто била строг даскал!), во кое, меѓу другото, ми пишува:
“Морам да Ви кажам дека сум бескрајно разочарана од Вашиот новинар и од нашето ‘независно’ и ‘истражувачко’ новинарство. Имено, иако имав(ме) закажано разговор за 3 јуни 96 (понеделник) во 13 часот, написот беше објавен истиот ден без да разговараат со главниот актер на, како што го нарекоа, ‘случајот’. Така направија свадба без тапани (во случајов - без невеста)... Се заинтересирав за весникот и разбрав, бидејќи тоа било јавна тајна, дека бил на ...”
И пак ме удри една непријатна ареа од “бугарски летоци”.

ДНЕВНИК (I,67,12)