Некои пријатели (и добронамерни читатели) сериозно ми замерија што во моето СОЧИНЕНИЕ не сум му одговорил на несудениот македонски амбасадор во Унгарија во врска со епизодата со “ценкањето” околу сликата. И натаму мислам дека за тоа немаше (и нема) потреба: ако целата приказна е авторска фикција на кандидат-амбасадорот, јасно е како бел ден дека и таа епизода е плод од истата творечката фантазија. Па сепак, епизодата со сликата ми даде идеја (денес, еден ден пред заминувањето во Стразбур) да си ја напишам “домашната работа” за ДНЕВНИК, за да не мора редакцијата после да им се извинува на читателите.
Имам неколку добри слики од македонски автори. Некои ми се подароци од самите автори (еден прекрасен цртеж од Благоја Николовски, неколку графики што како новогодишни честитки ми ги испраќаше од Белград Илија Костов), некои се подароци по повод некои мои важни успеси (докторирањето, да речеме), ниту една единствена слика не ми е од подарок од родители или од блиски на моите студенти. За да бидам сосема искрен, еднаш (без да знам) сум бил во опасност да добијам и ваков подарок!
Еден ден еден пријател ме замоли да примам некоја дама. Сакала да поразговара со мене. Беше тоа спроти јунската сесија и се знае за што се разговара со професорите. Сепак, знаел - не знаел, не можев да одбијам да разговарам. Формата налагаше да се видиме. И, еве ти ја, дојде. Како што си мислев: вака и вака, вели, кај вас треба да полага едно момче. (“Знаете татко му е полковник на КОС!”, значајно нагласи, небаре се работеше за принцот од Велс или за грофот од Париз.) Детето вредно учи, но, знаете како е, не би било лошо малу да го окуражите. Се разбира, толку можев да сторам. Толку секогаш правам.
Момчето (Српче, со “штуцовани бркови”) кривичното право не го беше ни пипнало, така што (за да положи) требаше многу повеќе од куражење. И, се разбира, падна. Падна и следниот пат и така неколку пати. Кога најсетне се свести дека ништо не помага освен да седне и да учи, така и направи. И положи! Дури и со добра оценка.
Не мина многу време, а јас кај мојот пријател (оној што ме молеше да ја примам) видов неголема, но убава слика од сопругот на дамата. Машала, му реков, ти пораснаа акциите. Веќе купуваш слики и од познати скапџии. Пријателот театрално офна: “А, бе, професоре, ми рече, за тебе беше подготвена четири пати поголема слика од оваа, а ти го бутна детето.”
Инаку, во кабинетот на Правниот факултет имам една бизарна графика (“Мала промена”) од Илија Костов. Бизарна велам зашто на графиката фигурира некакво суштество за кое не би можел да се заколнам дали е стаорец или нилски коњ. Но, што да се прави, така слика Илија, маџирмаалец, неколку години помлад од мене, што живее и работи во Белград.
Ме беа поканиле на некаков собир на правници во Сојузното собрание и притоа добив дневници за кои не можев ни да сонувам. Една квечерина појдов да го посетам во неговото ателје мојот драг маџирмаалец, графичарот Илија Костов (на Косанчиќев венац 11). Жена му и тој очигледно се подготвуваа да вечераат: на една бела простирка на масата имаше конзерва сардели, кромитче и лепче. Се испоизнапоздравувавме, се распрашавме за јуначкото здравје, а потем замолив да видам што работи во последно време. Ме бендиса графиката што ја спомнав и прашав колку би чинела. Илија рече една сума, а јас, кога се свестив колкави дневници добив дента, воопшто не се двоумев да си ја купам. И така ми остана спомен од Илија и од советувањето во Сојузното собрание.
Поминаа години, еден ден се сретнав со една важна дама (директор на една од најзначајните државни галерии во Скопје) и збор по збор, туку фатив да # зборувам за Илија. Вака и вака, велам, човекот е одличен графичар, страда без средства во Белград, а во Македонија речиси никој и не знае за него. Како би било да му организираш изложба во твојата куќа. Дамата изненадено ме погледна и речиси навредено ми одговори дека таа е директор на... (да не речам на што), а тоа не било социјална установа. Одговорот го почувствував како шлаканица. Помина една година. Уште бевме во Југославија, а во Белград се одржуваше традиционалното графичко биенале. Еден ден, пресреќен, прочитав во ПОЛИТИКА Илија Костов (во силна меѓународна конкуренција) ја добил главната награда на биеналето. Наградата, инаку, носеше ретроспективна изложба во Музејот на современата уметност покрај Сава и репрезентативна колор-монографија за творештвото на победникот.
Пак случајно налетав на важната дама и не можев да истрпам да не ја пецнам: “Прочита ли? Нашиот социјален случај го добил Златниот клуч на Белград, а ти не сакаше да му организираш ни една изложба”. “Ах, Ѓорѓи, воздивна со досада дамата, кој знае според какви критериуми се делат наградите на тоа биенале...” Овој пат нејзината реакција не ме погоди, туку ме шашардиса! Македончето во Белград немаше практично што да јаде, а оваа важна госпоѓа се сомнева дека Србите од кој знае какви причини решиле да прескокнат едно чудо свои и странски сликари и да му ја доделат наградата на Илија. Кумановци би рекле: “Да се крстиш с’с леву руку!”
И така Илија беше и остана непознат во Македонија. Го знаат во Европа, но не и дома. Југославија се распадна, а ние со Илија веќе не се видовме ниту се чувме. Можеби новото младо лудо (убаво) директорче на Музејот на современата уметост ќе ги прочита овие редови и ќе стори нешто да се исправи неправдата спрема Илија. А дека е неправда, не сакам ни да расправам. Би рекол дури: чист резил! Туку здравје, не ни е ни прв ниту пак ќе ни биде последен резил. Во резили барем не сме во оскудица!
И за другите слики што ги имам би можел да раскажам по една приказна, но ниедна не е таква што да се срамам поради неа. Само, голема фајда од тоа! Ни некои други не се срамат, иако би имале и зошто и одошто. Изгледа просто немаат орган за срам. Тоа на македонски се вика “срамниче”? Не (ѕирнав во Речникот), срамниче било нешто друго. Нејсе, има врска со срамот, а убаво е за наслов.
Showing posts with label georgi marjanovic. Show all posts
Showing posts with label georgi marjanovic. Show all posts
ЉУБОВТА Е САМО РАЈ
На 11 октомври 1996 година, во 15,05 часот, веројатно за да ни го разубави големиот (празничен) ден, МРТВ-ата емитуваше некакви ѓоа-народни песни (секоја чест на првоиспеаната, што навистина беше и народна и - убава!), од кои една ми го привлече вниманието со најневозможниот рефрен (небаре смислен од некој несвршен гимназијалец): “Љубовта е само рај”. Првата асоцијација ми беше еден другар од гимназијата што си замислуваше дека ќе стане поет со стихови од типот на : “Вардар тече / и камења влече. / Ој Вардаре, реко милна, / ти си многу силна.” И се сетив на пророштвото на Данило Киш дека “кичот ќе ги сотре Србите”. Со оглед на големината на македонскиот надодец и неговата масовна преданост на кичот, ние сме на најдобар пат таа жална судбина да ја доживееме пред нив: каде и да мрдне човек ќе налета на српскиот (поретко на македонскиот) кич.
Особено, ако се возите со автобус кон Битола или Охрид, сеедно. Веројатно не е поинаку и на другите дестинации! Со саати, без престан (и без милост!) ќе ве бомбардираат само и единствено со “новокомпонирана” музика од најодвратен тип. (Од радио или од касети, сеедно.) Сî во стилот на оној антологиски крик на очаеност: “Отишо си, сарму пробо ниси!” Ако случајно му се обратите на возачот со молба да ве поштеди макар за малу од таа тортура, не ретко тој (во најдобар квази-демократски манир) ќе им се обрати на другите патници со реторичкото прашање дали да ја исклучи музиката, а одговорот е, се знае: “Терај, мајсторе!” и баханалиите на простотијата и невкусот продолжуваат.
Еднаш, на крајот од патувањето Охрид-Скопје, по трииполчасовна масажа на ушите, душата, а особено на нервите, не можев да се воздржам да не го пецнам возачот: “И другиот возач ли е Србин?” (Прашањето подразбираше дека тој секако е тоа.) “Обајцата сме Македонци!”, зачудено ми одговори. А кога реков: “Убави Македонци сте ми вие што три и пол саати нѐ давите само со српски кафеански тралалајки!”, тој ме погледна нескриено непријателски и презрително изговори: “Жали се!”
И беше прав: ако сакаш да бидеш тоа што си, не вози се со автобус. Тоа е превозно средство на Балканот, па сѐ во него мора да биде балканско (чистотата, пристојноста, музиката).
Во некои други, добро уредени држави, има прописи и за тоа што смее, а што не смее да се пушта преку разгласните уреди на автобусите и возовите. Има прописи и за бројот на децибелите со кои смее да се бомбардира патникот. И нема никаква демократија (гласање, акламации, “Терај, мајсторе!”) за тоа дали едно јавно превозно средство ќе се претвора во балканска крчма или не. Се знае, демократијата значи нешто друго и се одвива другаде. Местото не и е во автобус.
Пред некоја година отидов во Лондон на една алтернативна конференција за Југославија (што се одржуваше паралелно со официјалната). Од аеродромот Гетвик до градот се возевме со минибус и, се погоди, јас да бидам сместен најдалеку од сите, така што на крајот останав сам со возачот. Во еден момент слатко се изнасмеав кога момчето (имаше дваесетипет-шест години!) смртно сериозно ме праша дали смее да запали цигара, а кога тој се зачуди на моето смеење, му реков дека во мојата земја е обратно: патниците не смеат да пушат, но затоа возачот, кондуктерот (понекогаш и некој трет, што им прави друштво) пушат “како Турци” за сето време на возењето. Кај нив, ми рече со најсериозен можен тон, компанијата отпуштала од работа ако некој муштерија се пожалел дека сте пушеле. Кај нас, шоферот комушто нешто ќе му забележите нешто, ќе ве погледне “како крава мртво теле” (би рекле Кумановци) и ќе ви го отсече она слободарско: “Жали се!” Да се знае кој е газда!
Некој (од тие што имаат трпение да го дочитаат овој текст) можеби ќе се запраша што ми текнало денес да пишувам за шофери и српски тралалајки кога во оазата на мирот има толку поважни проблеми. Министри се растрчале наоколу по оружје, резултатот од осамостојувањето се нови петстотини милиони долг што ќе ги враќаат внуците на оние што ќе останат да живеат во Македонија (а добро се знае кои ќе останат!), одненадеж, врз психолошка основа, масовно ни се трујат ученичиња од една национална припадност што не смеам да ја именувам како што таа самата себеси се именува... А јас: шофери, па шофери (наши и англиски), српски (и македонски) тралалајки!
Е, па, се си има причина! Минатата среда во редакцијата на весникот што го држите в раце беше одржан состанок на кој на колумнистите (а тоа сум и јас, нели!) им беше речено што смеат, а што не смеат да пишуваат пред локалните избори за да не влијаат врз гласачите. Јас по обичај не бев на тој состанок (мразам состаноци!) и не би можел да се заколнам дека токму тоа и токму така било речено. Просто: јас така разбрав. И затоа сега нема да го прашувам министерот на војската што барал во Ниш (наводно рекол: не бил по оружје, туку да преговара за границата! Види мајката! А јас се мислев дека за тоа е формирана и надлежна една посебна државна комисија!?). Нема да се р'чкам ни со партиите на она национално малцинство со (за нас!) забранетото име. Барем не во врска со постојаното труење на припадниците на нивната “народност”. Ниту министрите за финансии и генералните гувернери, чијашто единствена работа е да бркаат кредити (со грејс периоди од по десет години и поволни каматни стапки). Да не ги збркам локалните избирачи повеќе одошто самите ќе се збркаат кога ќе појдат да гласаат според избирачките списоци што се јавни само за определени овластени службеници (по можност СДСМ-овски определени). Ете, затоа решив да си ја одморам душичката со љубовта што била само рај (или авторот, можеби, сакал да каже нешто друго па направил збрка со редот на зборовите).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Особено, ако се возите со автобус кон Битола или Охрид, сеедно. Веројатно не е поинаку и на другите дестинации! Со саати, без престан (и без милост!) ќе ве бомбардираат само и единствено со “новокомпонирана” музика од најодвратен тип. (Од радио или од касети, сеедно.) Сî во стилот на оној антологиски крик на очаеност: “Отишо си, сарму пробо ниси!” Ако случајно му се обратите на возачот со молба да ве поштеди макар за малу од таа тортура, не ретко тој (во најдобар квази-демократски манир) ќе им се обрати на другите патници со реторичкото прашање дали да ја исклучи музиката, а одговорот е, се знае: “Терај, мајсторе!” и баханалиите на простотијата и невкусот продолжуваат.
Еднаш, на крајот од патувањето Охрид-Скопје, по трииполчасовна масажа на ушите, душата, а особено на нервите, не можев да се воздржам да не го пецнам возачот: “И другиот возач ли е Србин?” (Прашањето подразбираше дека тој секако е тоа.) “Обајцата сме Македонци!”, зачудено ми одговори. А кога реков: “Убави Македонци сте ми вие што три и пол саати нѐ давите само со српски кафеански тралалајки!”, тој ме погледна нескриено непријателски и презрително изговори: “Жали се!”
И беше прав: ако сакаш да бидеш тоа што си, не вози се со автобус. Тоа е превозно средство на Балканот, па сѐ во него мора да биде балканско (чистотата, пристојноста, музиката).
Во некои други, добро уредени држави, има прописи и за тоа што смее, а што не смее да се пушта преку разгласните уреди на автобусите и возовите. Има прописи и за бројот на децибелите со кои смее да се бомбардира патникот. И нема никаква демократија (гласање, акламации, “Терај, мајсторе!”) за тоа дали едно јавно превозно средство ќе се претвора во балканска крчма или не. Се знае, демократијата значи нешто друго и се одвива другаде. Местото не и е во автобус.
Пред некоја година отидов во Лондон на една алтернативна конференција за Југославија (што се одржуваше паралелно со официјалната). Од аеродромот Гетвик до градот се возевме со минибус и, се погоди, јас да бидам сместен најдалеку од сите, така што на крајот останав сам со возачот. Во еден момент слатко се изнасмеав кога момчето (имаше дваесетипет-шест години!) смртно сериозно ме праша дали смее да запали цигара, а кога тој се зачуди на моето смеење, му реков дека во мојата земја е обратно: патниците не смеат да пушат, но затоа возачот, кондуктерот (понекогаш и некој трет, што им прави друштво) пушат “како Турци” за сето време на возењето. Кај нив, ми рече со најсериозен можен тон, компанијата отпуштала од работа ако некој муштерија се пожалел дека сте пушеле. Кај нас, шоферот комушто нешто ќе му забележите нешто, ќе ве погледне “како крава мртво теле” (би рекле Кумановци) и ќе ви го отсече она слободарско: “Жали се!” Да се знае кој е газда!
Некој (од тие што имаат трпение да го дочитаат овој текст) можеби ќе се запраша што ми текнало денес да пишувам за шофери и српски тралалајки кога во оазата на мирот има толку поважни проблеми. Министри се растрчале наоколу по оружје, резултатот од осамостојувањето се нови петстотини милиони долг што ќе ги враќаат внуците на оние што ќе останат да живеат во Македонија (а добро се знае кои ќе останат!), одненадеж, врз психолошка основа, масовно ни се трујат ученичиња од една национална припадност што не смеам да ја именувам како што таа самата себеси се именува... А јас: шофери, па шофери (наши и англиски), српски (и македонски) тралалајки!
Е, па, се си има причина! Минатата среда во редакцијата на весникот што го држите в раце беше одржан состанок на кој на колумнистите (а тоа сум и јас, нели!) им беше речено што смеат, а што не смеат да пишуваат пред локалните избори за да не влијаат врз гласачите. Јас по обичај не бев на тој состанок (мразам состаноци!) и не би можел да се заколнам дека токму тоа и токму така било речено. Просто: јас така разбрав. И затоа сега нема да го прашувам министерот на војската што барал во Ниш (наводно рекол: не бил по оружје, туку да преговара за границата! Види мајката! А јас се мислев дека за тоа е формирана и надлежна една посебна државна комисија!?). Нема да се р'чкам ни со партиите на она национално малцинство со (за нас!) забранетото име. Барем не во врска со постојаното труење на припадниците на нивната “народност”. Ниту министрите за финансии и генералните гувернери, чијашто единствена работа е да бркаат кредити (со грејс периоди од по десет години и поволни каматни стапки). Да не ги збркам локалните избирачи повеќе одошто самите ќе се збркаат кога ќе појдат да гласаат според избирачките списоци што се јавни само за определени овластени службеници (по можност СДСМ-овски определени). Ете, затоа решив да си ја одморам душичката со љубовта што била само рај (или авторот, можеби, сакал да каже нешто друго па направил збрка со редот на зборовите).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
НЕПОДНОСЛИВА ЛЕСНОТИЈА НА ЗАБОРАВАЊЕТО
Пред многу години во некаков средношколски учебник по француски јазик налетав (и слатко се изнасмеав) на една анегдота за некој човек што, по долги премислувања, конечно си избрал кравата во продавница за машка конфекција. Веднаш потем, меѓутоа, се премислил и ја прашал продавачката дали може краватата да ја замени за два чифта чорапи. Цената била иста и продавачката не гледала зошто да не ја изврши замената. Му ги спакувале чорапите, господинот љубезно се заблагодарил и тргнал да си оди. Заборавивте да платите, господине, го потсетила продавачката. А што треба да платам? се чудел купувачот. Па, чорапите! Човекот се поднасмеал на глупоста на продавачката, но сеедно учтиво ја потсетил дека тој чорапите само ги заменил за краватата. Да, господине, инсистирала таа, само вие краватата и не ја плативте! А зошто да ја платам кога воопшто и не ја зедов? И си излегол цврсто убеден во исправноста на својот резон.
Деновиве во јавните медиуми следиме слична “анегдота”: СР Југославија, притисната со спогодбата од Дејтон, мора да уништи голем дел од оружјето на поранешната ЈНА за да се изедначи односот на воените потенцијали на Балканот. Но, бидејќи не може (или не сака) тоа да го стори, Миротворецот од Дедиње дошол на ингениозна идеја, наместо да го уништува (што бара време, труд и чини пари!), да и го понуди на Македонија: нејзе и треба оружје, а тој добро знае дека го нема зашто неговите генерали ја разоружаа оваа земја “до последното лавабо” (како што неодамна саркастично забележа еден умен човек на страниците од ДНЕВНИК). Што се однесува до плаќањето, Миротворецот е добронамерен сосед: неговата вредност ќе ја одбиеме од вашата квота при делбениот биланс!
И, наместо праматарот да дојде кај нас и да ни ја изложи спасоносната идеја, како што секогаш бидува во апсурдниот тек на анегдотите, на првиот миг од Миротворецот, господин др. Ханџиски веднаш отрча во СР Југославија по оружјето. Што е сигурно, сигурно е: да не се премисли случајно претседателот на небескиот народ!
Си мислам, па си мислам: ова многу мириса на атинската идеја со името и ембаргото! Свесни дека нема сила што на една земја може да и го смени името, а ние одбивавме за тоа воопшто и да разговараме, Атињаните измислија дека ги загрозуваме, па, во самоодбрана, го воведоа ембаргото, а за да го укинат поставија еден куп услови, меѓу кои и клаузулата со која не присилија да седнеме и во Њу Јорк да преговараме за името. И така (како во вицот!) купија без пари два пара чорапи (што претходно ги заменија за краватата што не ја бендисаа). Познавајќи го др. Ханџиски како кроток, скромен човек, кој освен во чистата, етерична наука одвај да се разбира во нешто друго, се плашам да не случајно го прејдат таму во Ниш превеаните сојузници на Фанариотите.
Дали ќе му текне на нашиот министер да рече: Чекајте малу, господине Милошевиќ, Вие не можете да ни продавате нешто што е наше. Тоа оружје го плаќавме за сето времетраење на поранешна Југославија со 7% од националниот доход годишно. Тоа е истото она оружје што вашите генерали го однесоа од нашите касарни. Ако сега неговата вредност ја одбиете од нашата квота при делбениот биланс, тоа ќе значи само едно: дека ние тоа старо железо го плаќаме по втор пат! Не би се изненадил ако расеаниот професор на привремена работа во владата ги заборави овие факти.
Дотолку повеќе што во Македонија од референдумот (1991) наваму како да владее вистинска епидемија на заборавност: пред еден месец кој знае колку свечено прославивме пет години од самостојноста, а притоа никој и не се сети за тоа како не измамија за да се самоопределиме за сувереност: и да е точно дека на референдумот излегоа 71,85 % од граѓаните на Македонија, сепак е уште поточно дека 95,09% од нив се изјаснија “за суверена и самостојна држава Македонија СО ПРАВО ДА СТАПИ ВО ИДЕН СОЈУЗ НА СУВЕРЕНИТЕ ДРЖАВИ НА ЈУГОСЛАВИ¬ЈА”. Да не беше тоа морковче што не подлажа ниту верував ниту верувам дека ќе гласавме онака како што гласавме.
Пред некој ден читам во ДНЕВНИК и не им верувам на очите: еден академик и екс-министер на експертската влада изјавува дека “нема информации” за содржината на Меморандумот на САНУ, а за тврдењата во врска со тоа вели дека “во најголем дел претставуваат шпекулации”. (Како што се чисти шпекулации тврдењата дека во Босна се пролеа море крв заради остварување на идеите од тој ист Меморандум, впрочем!) Најголем бисер на овој несомнен македонски ум е ставот дека “документ кој нема јавност не би смеел ниту да биде предмет на оценки!” Алал му вера на најцитираниот научник од ова поднебје! Според оваа логика, немајќи јавност, договорот од Јалта (познат како “фифти-фифти”) исто така не би смеел да биде предмет на оценки и коментари!
Најпарадигматичен е сепак ставот на еден друг академик, когошто, слушам, пријателите на галено го викале Дворски (естетичар и етичар). За него, Меморандумот “во секој случај, веќе е минато” и, како таков не можел да ни виси над главите на сите нас. Ако го прашате овој човек кого служел тој цели 45 години, што пишувал, да речеме, за Димитар Димитров (на цели две страници од гласилото на ССРНМ) и како го заработил местото во МАНУ, не се сомневам дека одговорот ќе му биде: “Тоа, во секој случај, веќе е минато”! И тоа е крај на секој разговор за она што било. Тоа, како такво, не може вечно да му виси над главата на велеучениот бесмртник!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Деновиве во јавните медиуми следиме слична “анегдота”: СР Југославија, притисната со спогодбата од Дејтон, мора да уништи голем дел од оружјето на поранешната ЈНА за да се изедначи односот на воените потенцијали на Балканот. Но, бидејќи не може (или не сака) тоа да го стори, Миротворецот од Дедиње дошол на ингениозна идеја, наместо да го уништува (што бара време, труд и чини пари!), да и го понуди на Македонија: нејзе и треба оружје, а тој добро знае дека го нема зашто неговите генерали ја разоружаа оваа земја “до последното лавабо” (како што неодамна саркастично забележа еден умен човек на страниците од ДНЕВНИК). Што се однесува до плаќањето, Миротворецот е добронамерен сосед: неговата вредност ќе ја одбиеме од вашата квота при делбениот биланс!
И, наместо праматарот да дојде кај нас и да ни ја изложи спасоносната идеја, како што секогаш бидува во апсурдниот тек на анегдотите, на првиот миг од Миротворецот, господин др. Ханџиски веднаш отрча во СР Југославија по оружјето. Што е сигурно, сигурно е: да не се премисли случајно претседателот на небескиот народ!
Си мислам, па си мислам: ова многу мириса на атинската идеја со името и ембаргото! Свесни дека нема сила што на една земја може да и го смени името, а ние одбивавме за тоа воопшто и да разговараме, Атињаните измислија дека ги загрозуваме, па, во самоодбрана, го воведоа ембаргото, а за да го укинат поставија еден куп услови, меѓу кои и клаузулата со која не присилија да седнеме и во Њу Јорк да преговараме за името. И така (како во вицот!) купија без пари два пара чорапи (што претходно ги заменија за краватата што не ја бендисаа). Познавајќи го др. Ханџиски како кроток, скромен човек, кој освен во чистата, етерична наука одвај да се разбира во нешто друго, се плашам да не случајно го прејдат таму во Ниш превеаните сојузници на Фанариотите.
Дали ќе му текне на нашиот министер да рече: Чекајте малу, господине Милошевиќ, Вие не можете да ни продавате нешто што е наше. Тоа оружје го плаќавме за сето времетраење на поранешна Југославија со 7% од националниот доход годишно. Тоа е истото она оружје што вашите генерали го однесоа од нашите касарни. Ако сега неговата вредност ја одбиете од нашата квота при делбениот биланс, тоа ќе значи само едно: дека ние тоа старо железо го плаќаме по втор пат! Не би се изненадил ако расеаниот професор на привремена работа во владата ги заборави овие факти.
Дотолку повеќе што во Македонија од референдумот (1991) наваму како да владее вистинска епидемија на заборавност: пред еден месец кој знае колку свечено прославивме пет години од самостојноста, а притоа никој и не се сети за тоа како не измамија за да се самоопределиме за сувереност: и да е точно дека на референдумот излегоа 71,85 % од граѓаните на Македонија, сепак е уште поточно дека 95,09% од нив се изјаснија “за суверена и самостојна држава Македонија СО ПРАВО ДА СТАПИ ВО ИДЕН СОЈУЗ НА СУВЕРЕНИТЕ ДРЖАВИ НА ЈУГОСЛАВИ¬ЈА”. Да не беше тоа морковче што не подлажа ниту верував ниту верувам дека ќе гласавме онака како што гласавме.
Пред некој ден читам во ДНЕВНИК и не им верувам на очите: еден академик и екс-министер на експертската влада изјавува дека “нема информации” за содржината на Меморандумот на САНУ, а за тврдењата во врска со тоа вели дека “во најголем дел претставуваат шпекулации”. (Како што се чисти шпекулации тврдењата дека во Босна се пролеа море крв заради остварување на идеите од тој ист Меморандум, впрочем!) Најголем бисер на овој несомнен македонски ум е ставот дека “документ кој нема јавност не би смеел ниту да биде предмет на оценки!” Алал му вера на најцитираниот научник од ова поднебје! Според оваа логика, немајќи јавност, договорот од Јалта (познат како “фифти-фифти”) исто така не би смеел да биде предмет на оценки и коментари!
Најпарадигматичен е сепак ставот на еден друг академик, когошто, слушам, пријателите на галено го викале Дворски (естетичар и етичар). За него, Меморандумот “во секој случај, веќе е минато” и, како таков не можел да ни виси над главите на сите нас. Ако го прашате овој човек кого служел тој цели 45 години, што пишувал, да речеме, за Димитар Димитров (на цели две страници од гласилото на ССРНМ) и како го заработил местото во МАНУ, не се сомневам дека одговорот ќе му биде: “Тоа, во секој случај, веќе е минато”! И тоа е крај на секој разговор за она што било. Тоа, како такво, не може вечно да му виси над главата на велеучениот бесмртник!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
ЅВЕЗДЕНИ МИГОВИ НА МАКЕДОНСКАТА ПОЛИЦИЈА
Пред неколку дена, додека пешачев од Пештани накај Охрид ме втаса една темнозелена кола (со странска регистрација), чијшто возач го подзабави возењето со очигледна намера да ме земе (ако сакам). Го разбрав гестот, кренав рака, човекот запре та влегов во колата. Излезе дека е Турчин од Бурса со некаков бизнис во Тирана, што сега на ден-два се враќа дома, а за мене ретка прилика да вежбам турски. Од краткиот разговор посебно ме изненадија неговите фалби на сметка на нашата полиција: не можеше да се изначуди како тоа една земја меѓу Бугарија и Албанија да има полиција толку различна од нивните. За бугарската рече дека била “мафија”, за албанската пак “фукара”: првата од турската до македонската граница знаела без причина да го казни и по шест пати, последнава без срам и перде си барала “бакшиш”.
Фала Богу што мојот турски јазик е повеќе од скромен, па неговите фалби не можев ни да ги коментирам, а уште помалу да ги побивам. А и инаку немаше смисла тоа да го правам: она што го зборуваше и не беше невистина. Па сепак, јас лично имав (и се уште имам) дебели причини да не бидам согласен со неговото ласкаво мислење за нашата полиција. Не затоа што таа за време на комунизмот ме шпионираше, безочно дрско и неприкриено отворајќи ми ги писмата од странство, прислушкувајќи ми го телефонот, кодошејќи ме за секој критички збор кај тогаш единствената непогрешлива партија итн. итн., туку затоа што денес, во слободна, божем-демократска и ѓоа-правна држава не може (или не сака, сеедно) да ми реши еден неверојатно банален проблем: да може кога сакам да влезам, а кога сакам да излезам од сопствената гаража!
За оние што не знаат ќе напомнам дека полни триесет години живеам во една скопска населба што три пати во овој век си го менуваше името: во турско беше Асанбегово, во (српско-)југословенско Сингелиќ, а во суверена Македонија стана Ченто. Пеки! Немам ништо против Методија Андонов, напротив! Па сепак, се ми се чини дека метрополата Скопје би можела малу подостојно да му се оддолжи на првиот претседател на Собранието на Македонија одошто е именувањето со негово име на една бедна монтажна населба на поранешната владејачка (работничка) класа. Само, да не се оддалечувам од темата!
Од пред едно три години една соседка прибра во својот дом некаковси шофер и така го добив Тошке, вистински бисер од комшија, зашто мојата речиси триесетгодишна гаража, изградена со привремена дозвола и согласност на нејзините одамна покојни родители, беше и се уште е поставена на три метри од нејзиниот влез. По некое време новиот комшија почна пред гаражата да паркира едно чудовиште од шлепер, долго десетина и кусур метри. Знаев дека е тоа недопуштено, зашто во Град Скопје уште од социјалистичките времиња постоеше правен акт што определуваше само две места во градот за паркирање вакви возила, а ниедно од нив не се наоѓаше пред мојата гаража.
Со оглед на тоа што сум лојален граѓанин, а во населбата и инаку гледав полно вакви шлепери, приватни автобуси и слични грдосии паркирани кој каде втасал, а најчесто врз тротоарите (на кои претходно беа уништени тенките градски дрвореди), решив да го информирам за појавава министерот на полицијата (оној мој некогашен миленик и штитеник) и, за таа цел, го посетив дома. Не го затеков, но затоа пак си поразговарав со неговата сопруга (моја некогашна студентка) и патем и кажав за смислата на мојата посета. Не се сомневам дека министерот дознал за мојата посета и за појавата на која сакав да му обрнам внимание. Дотолку повеќе што жена му работи во неговиот ресор.
Ниеден од шлеперите, паркирани по тротоарите на Сингелиќ/Ченто, не исчезна по таа посета, а, за возврат, комшијата фати својата лека кола да ми ја паркира пред гаражата така што при секое влегување и излегување мораше првин да се повика да ја истави, а штом ќе влезев/излезев тој повторно ја паркираше на истото место, иако наоколу има простор за најмалу дваесетина автомобили. Зошто правеше така знаат само Бугарите, кои за оваа појава имаат сопствен израз: “македонски инает”!
Еден ден, поднапиен (да не речам трештен пијан) комшијата, настојувајќи да влезе со шлеперот во дворот на бараката (!), ми ја закачи гаражата и тешко ја оштети (еве веќе трета година по ред како зјае без врати и со извиткан покрив!). Повикавме полиција. Дојдоа. Комшијата го однесоа некаде за да му земат крв: подоцна (од суската пресуда по тој повод) дознав дека имал 2,8 промили алкохол во крвта. (Појаснување за оние што не се разбираат во овие мерки: според чл. 122 точка 17 од Кривичниот законик, ако имате 1,5 промили алкохол во крвта вие сте тешко пијани! Како се вика оној што има 2,8 промили, не би можел да ви кажам. Некои велат: отруен!) Следните две години (веќе тече и третата!) за секое влегување и излегување од гаражата беше потребна полициска асистенција. Мојот некогашен миленик и штитеник ги беше инструирал своите потчинети да постапуваат западноевропски софистицирано: ќе дојдеа и со англиска коректност ќе го замолеа господин Тошке да си ја мрдне колата, господин Тошке ќе си ја мрднеше колата, ние ќе влезевме или ќе излезевме, а тој веднаш ќе ја испречеше на истото место, така што при новото влегување/излегување претставата мораше да се повтори според истото сценарио. Таа иста полиција што знае да ве ребне и со две-три илјади казна ако застанете на недозволено место да си купите весник или цигари, никако не успеваше да сфати дека паркирањето пред нечија гаража е исто така прекршок. А бидејќи не можев да верувам дека се работи за глупост, мораше да биде во прашање инструкција одозгора. Затоа кренав раце и од полицијата и од гаражата. Колата ми стои на улица, а гаражата празна!
Во меѓувреме комшијата (со непознат број промили алкохол во крвта) им го уништи на децата кошот околу кој си играа баскет. Во меѓувреме (чув) бил во затвор зашто некому во Кавадарци му го отсекол носот. Постапката во врска со кривичното дело загрозување на безбедноста на сообраќајот се влечка по нашите судови веќе трета година. На ширинката пред мојата гаража постојано си играат деца, меѓу кои и неговото. Кога мислам на тоа што може да се случи ако налета на нив со своите промили пред очите ми излегува само и единствено неговата жена-инвалид, на која пред многу години еден исто таков асолен шофер и го откинал едното стапало. А полицијата (и под новиот министер) само си гледа сеир и “интервенира”, кога сме принудени да ја викнеме. Комшиите крцкаат со заби и скришно пцујат. За проблемот знаат сите, од сообраќајната полиција (што се одзива на телефон 114-522) па се до кај министерот. Едно време сакав да му пишам на новиот министер, а потем кренав раце од таа помисла.
И нека не ме убедува некој дека нема систем во тоа лудило: сценариово мора да е составено на повисоко ниво, за да знае секој во оваа земја што го чека ако се чепка со власта во вид на опозиција!
Фала Богу што мојот турски јазик е повеќе од скромен, па неговите фалби не можев ни да ги коментирам, а уште помалу да ги побивам. А и инаку немаше смисла тоа да го правам: она што го зборуваше и не беше невистина. Па сепак, јас лично имав (и се уште имам) дебели причини да не бидам согласен со неговото ласкаво мислење за нашата полиција. Не затоа што таа за време на комунизмот ме шпионираше, безочно дрско и неприкриено отворајќи ми ги писмата од странство, прислушкувајќи ми го телефонот, кодошејќи ме за секој критички збор кај тогаш единствената непогрешлива партија итн. итн., туку затоа што денес, во слободна, божем-демократска и ѓоа-правна држава не може (или не сака, сеедно) да ми реши еден неверојатно банален проблем: да може кога сакам да влезам, а кога сакам да излезам од сопствената гаража!
За оние што не знаат ќе напомнам дека полни триесет години живеам во една скопска населба што три пати во овој век си го менуваше името: во турско беше Асанбегово, во (српско-)југословенско Сингелиќ, а во суверена Македонија стана Ченто. Пеки! Немам ништо против Методија Андонов, напротив! Па сепак, се ми се чини дека метрополата Скопје би можела малу подостојно да му се оддолжи на првиот претседател на Собранието на Македонија одошто е именувањето со негово име на една бедна монтажна населба на поранешната владејачка (работничка) класа. Само, да не се оддалечувам од темата!
Од пред едно три години една соседка прибра во својот дом некаковси шофер и така го добив Тошке, вистински бисер од комшија, зашто мојата речиси триесетгодишна гаража, изградена со привремена дозвола и согласност на нејзините одамна покојни родители, беше и се уште е поставена на три метри од нејзиниот влез. По некое време новиот комшија почна пред гаражата да паркира едно чудовиште од шлепер, долго десетина и кусур метри. Знаев дека е тоа недопуштено, зашто во Град Скопје уште од социјалистичките времиња постоеше правен акт што определуваше само две места во градот за паркирање вакви возила, а ниедно од нив не се наоѓаше пред мојата гаража.
Со оглед на тоа што сум лојален граѓанин, а во населбата и инаку гледав полно вакви шлепери, приватни автобуси и слични грдосии паркирани кој каде втасал, а најчесто врз тротоарите (на кои претходно беа уништени тенките градски дрвореди), решив да го информирам за појавава министерот на полицијата (оној мој некогашен миленик и штитеник) и, за таа цел, го посетив дома. Не го затеков, но затоа пак си поразговарав со неговата сопруга (моја некогашна студентка) и патем и кажав за смислата на мојата посета. Не се сомневам дека министерот дознал за мојата посета и за појавата на која сакав да му обрнам внимание. Дотолку повеќе што жена му работи во неговиот ресор.
Ниеден од шлеперите, паркирани по тротоарите на Сингелиќ/Ченто, не исчезна по таа посета, а, за возврат, комшијата фати својата лека кола да ми ја паркира пред гаражата така што при секое влегување и излегување мораше првин да се повика да ја истави, а штом ќе влезев/излезев тој повторно ја паркираше на истото место, иако наоколу има простор за најмалу дваесетина автомобили. Зошто правеше така знаат само Бугарите, кои за оваа појава имаат сопствен израз: “македонски инает”!
Еден ден, поднапиен (да не речам трештен пијан) комшијата, настојувајќи да влезе со шлеперот во дворот на бараката (!), ми ја закачи гаражата и тешко ја оштети (еве веќе трета година по ред како зјае без врати и со извиткан покрив!). Повикавме полиција. Дојдоа. Комшијата го однесоа некаде за да му земат крв: подоцна (од суската пресуда по тој повод) дознав дека имал 2,8 промили алкохол во крвта. (Појаснување за оние што не се разбираат во овие мерки: според чл. 122 точка 17 од Кривичниот законик, ако имате 1,5 промили алкохол во крвта вие сте тешко пијани! Како се вика оној што има 2,8 промили, не би можел да ви кажам. Некои велат: отруен!) Следните две години (веќе тече и третата!) за секое влегување и излегување од гаражата беше потребна полициска асистенција. Мојот некогашен миленик и штитеник ги беше инструирал своите потчинети да постапуваат западноевропски софистицирано: ќе дојдеа и со англиска коректност ќе го замолеа господин Тошке да си ја мрдне колата, господин Тошке ќе си ја мрднеше колата, ние ќе влезевме или ќе излезевме, а тој веднаш ќе ја испречеше на истото место, така што при новото влегување/излегување претставата мораше да се повтори според истото сценарио. Таа иста полиција што знае да ве ребне и со две-три илјади казна ако застанете на недозволено место да си купите весник или цигари, никако не успеваше да сфати дека паркирањето пред нечија гаража е исто така прекршок. А бидејќи не можев да верувам дека се работи за глупост, мораше да биде во прашање инструкција одозгора. Затоа кренав раце и од полицијата и од гаражата. Колата ми стои на улица, а гаражата празна!
Во меѓувреме комшијата (со непознат број промили алкохол во крвта) им го уништи на децата кошот околу кој си играа баскет. Во меѓувреме (чув) бил во затвор зашто некому во Кавадарци му го отсекол носот. Постапката во врска со кривичното дело загрозување на безбедноста на сообраќајот се влечка по нашите судови веќе трета година. На ширинката пред мојата гаража постојано си играат деца, меѓу кои и неговото. Кога мислам на тоа што може да се случи ако налета на нив со своите промили пред очите ми излегува само и единствено неговата жена-инвалид, на која пред многу години еден исто таков асолен шофер и го откинал едното стапало. А полицијата (и под новиот министер) само си гледа сеир и “интервенира”, кога сме принудени да ја викнеме. Комшиите крцкаат со заби и скришно пцујат. За проблемот знаат сите, од сообраќајната полиција (што се одзива на телефон 114-522) па се до кај министерот. Едно време сакав да му пишам на новиот министер, а потем кренав раце од таа помисла.
И нека не ме убедува некој дека нема систем во тоа лудило: сценариово мора да е составено на повисоко ниво, за да знае секој во оваа земја што го чека ако се чепка со власта во вид на опозиција!
ПРАВНА ДРЖАВА НА БАЛКАНСКИ НАЧИН
Во највисокиот закон на оваа земја пишува црно на бело дека една од темелните вредности на уставниот поредок на Република Македонија е и владеењето на правото. Кога пред десетина години во еден текст се бев заложил за правна држава (што е исто со владеење на правото) во нашата некогашна заедничка татковина, двете Претседателства (се сеќава ли некој на нив?) дадоа заедничка изјава во која тоа и слични барања ги означија како контрареволуција. Деновиве, сосема случајно, дознав како се остварува мојот дамнешен идеал во оваа земја, нешто што би го нарекол правна држава на балкански начин.
Едно младо момче (електро-инженер, што во жална Македонија се занимава со производство ... ајде да не откривам многу, зашто луѓето се уплашенидека и ова може да им наштети) ми се обрати за совет: нивната фирма е претпријатие за професионално оспособување и вработување на инвалиди и, како таква, е ослободена од данок на добивка. Има закон, има решение. Арно ама, и државата Македонија има потреба од пари. А парите ги имаат приватниците, а тие, како што е познато, се заколнати непријатели на социјал-демократијата (читај: социјализмот) на младинците од С(К)М. И така, вели приказната, Бранко му рекол на Бошко: државната каса е празна, а Бошко (не знам кој е тој, а, искрено зборувајќи, не ме ни интересира) веднаш се фрлил во акција и остварил завидни резултати наплатувајќи данок од оние што тоа го одбегнуваат. Меѓу жртвите од неговата рација се нашла и фирмата на младиот инженер. Нема врска што се на списокот на фирми ослободени од данок на подрачјето на град Скопје, решение си е решение, плати па жали се! Ако си во право, ќе ти ги вратиме парите!
Проблемот ми изгледаше банално едноставен, но, со оглед на тоа што законот во Македонија не им дозволува на универзитетските даскали да даваат правна помош, му се јавив на едно друго момче (адвокат и мој некогашен студент) и му го раскажав по телефон случајот молејќи го да и помогне професионално на фирмата на младиот инженер.
Излезе дека проблемот (како појава) му е познат и нему. Веќе имал такви предмети. Вели: нека дојдат утре кај мене во канцеларија, па ќе најдеме некое чаре. Зошто чаре, велам јас, та нели има закон, а по законот тие што даваат работа на инвалиди се ослободени од данок. Момчето длабоко воздивна чудејќи се на мојата неукост и наивност, а потоа искрено ми рече:
- Слушајте професоре! Тие луѓе ќе мора под итно да си регистрираат нова фирма, со иста дејност, зашто ако решението биде потврдено во втора инстанција (а ќе биде, зашто за тоа бил надлежен оној Бошко што го спомнавме погоре), младинците од С(К)М, како што велите вие, веднаш ќе им ја блокираат сметката и тие парите ќе мора да ги платат. Потоа ние ќе поведеме управен спор, што ќе трае едно година и пол и, како и многу пати досега, ќе го добиеме. Тогаш управата за јавни прифоди на Скопје кога ќе има пари навистина ќе им го врати неосновано платеното, но без какви и да е камати за нивните пари што во меѓувреме ги вртела и оплодувала. Затоа велам: нека дојдат да побараме чаре.
Тогаш ми текна дека го познавам новиот министер за финансии (неодамна се сретнавме на промоцијата на една книга и срдечно си поприкажавме. Не е како неговиот претходник, што сите пријатели кои не останаа во неговата партија ги запиша за свои лични душмани. Мене, изгледа, посебно!). Би можел да му се јавам и да го запознам со појавата. Не му барам протекција, туку му укажувам на појава, за која, да го прашаат јавно на МРТВ-ата, секако ќе рече дека не му била позната. А можеби и навистина не му е!
Моите посетители се насмејаа. Па, професоре, ние имаме една сестринска фирма (многу поголема од нашата), што го имаше истиот проблем и требаше да плати стотина илјади дојчмарки данок. Му се јавиле на министерот и тој на едно книжуле (своерачно) му пратил абер на Бошко да не го задева човекот, зашто неговата фирма била ослободена од данок. И Бошко, се разбира, не го задева(л). А кога ние се повикавме на тој случај, некој во управата за приходи се насмеа и, кревајќи ги рамениците, ни рече дека покрај сувото горело и сировото. И ден-денес не знаеме што сакаше со тоа да каже.
Останав со прстот в уста (како што велеше еден неоромантичарски пратеник од првото слободно избрано Собрание на Македонија). Навистина чудни се патиштата на правната држава на брдовитиот Балкан. Се прашувам само што си го трошам времето јас учејќи ги студентите на европски принципи на правната држава.
Едно младо момче (електро-инженер, што во жална Македонија се занимава со производство ... ајде да не откривам многу, зашто луѓето се уплашенидека и ова може да им наштети) ми се обрати за совет: нивната фирма е претпријатие за професионално оспособување и вработување на инвалиди и, како таква, е ослободена од данок на добивка. Има закон, има решение. Арно ама, и државата Македонија има потреба од пари. А парите ги имаат приватниците, а тие, како што е познато, се заколнати непријатели на социјал-демократијата (читај: социјализмот) на младинците од С(К)М. И така, вели приказната, Бранко му рекол на Бошко: државната каса е празна, а Бошко (не знам кој е тој, а, искрено зборувајќи, не ме ни интересира) веднаш се фрлил во акција и остварил завидни резултати наплатувајќи данок од оние што тоа го одбегнуваат. Меѓу жртвите од неговата рација се нашла и фирмата на младиот инженер. Нема врска што се на списокот на фирми ослободени од данок на подрачјето на град Скопје, решение си е решение, плати па жали се! Ако си во право, ќе ти ги вратиме парите!
Проблемот ми изгледаше банално едноставен, но, со оглед на тоа што законот во Македонија не им дозволува на универзитетските даскали да даваат правна помош, му се јавив на едно друго момче (адвокат и мој некогашен студент) и му го раскажав по телефон случајот молејќи го да и помогне професионално на фирмата на младиот инженер.
Излезе дека проблемот (како појава) му е познат и нему. Веќе имал такви предмети. Вели: нека дојдат утре кај мене во канцеларија, па ќе најдеме некое чаре. Зошто чаре, велам јас, та нели има закон, а по законот тие што даваат работа на инвалиди се ослободени од данок. Момчето длабоко воздивна чудејќи се на мојата неукост и наивност, а потоа искрено ми рече:
- Слушајте професоре! Тие луѓе ќе мора под итно да си регистрираат нова фирма, со иста дејност, зашто ако решението биде потврдено во втора инстанција (а ќе биде, зашто за тоа бил надлежен оној Бошко што го спомнавме погоре), младинците од С(К)М, како што велите вие, веднаш ќе им ја блокираат сметката и тие парите ќе мора да ги платат. Потоа ние ќе поведеме управен спор, што ќе трае едно година и пол и, како и многу пати досега, ќе го добиеме. Тогаш управата за јавни прифоди на Скопје кога ќе има пари навистина ќе им го врати неосновано платеното, но без какви и да е камати за нивните пари што во меѓувреме ги вртела и оплодувала. Затоа велам: нека дојдат да побараме чаре.
Тогаш ми текна дека го познавам новиот министер за финансии (неодамна се сретнавме на промоцијата на една книга и срдечно си поприкажавме. Не е како неговиот претходник, што сите пријатели кои не останаа во неговата партија ги запиша за свои лични душмани. Мене, изгледа, посебно!). Би можел да му се јавам и да го запознам со појавата. Не му барам протекција, туку му укажувам на појава, за која, да го прашаат јавно на МРТВ-ата, секако ќе рече дека не му била позната. А можеби и навистина не му е!
Моите посетители се насмејаа. Па, професоре, ние имаме една сестринска фирма (многу поголема од нашата), што го имаше истиот проблем и требаше да плати стотина илјади дојчмарки данок. Му се јавиле на министерот и тој на едно книжуле (своерачно) му пратил абер на Бошко да не го задева човекот, зашто неговата фирма била ослободена од данок. И Бошко, се разбира, не го задева(л). А кога ние се повикавме на тој случај, некој во управата за приходи се насмеа и, кревајќи ги рамениците, ни рече дека покрај сувото горело и сировото. И ден-денес не знаеме што сакаше со тоа да каже.
Останав со прстот в уста (како што велеше еден неоромантичарски пратеник од првото слободно избрано Собрание на Македонија). Навистина чудни се патиштата на правната држава на брдовитиот Балкан. Се прашувам само што си го трошам времето јас учејќи ги студентите на европски принципи на правната држава.
И ПО ТИТО - ТИТО!
На времето, кога и кај нас почнуваа да цутат повеќе партиски цвеќиња, со една мала, но одбрана група активисти ја крстосував Македонија обидувајќи се на луѓето да им ја претставам скандинавската филозофија на Лигата за демократија. Така, еден ден, се најдовме и во Пехчево. Првото прашање што ни го поставија (по задолжителниот дел, во кој ги прикажувавме нашите идеи) беше: ако дојдете на власт, ќе направите ли Пехчево да стане општина?
Нашиот одговор беше краток и јасен: ние се трудиме да направиме евтина држава. Држава што ќе функционира битно поинаку од досегашнава, која е, всушност, (кон)федерација од мали државички (со речиси сите нишани), што ги викаме општини. Наша замисла е да ги укинеме тие мали државички, а локалната самоуправа да се занимава со локални проблеми, со зачувување на она што е вредно, во остранување на она што е грдо во нив. Општината нема да има ни законодавно-извршни функции, ниту голема администрација како досегашната, туку неколку избрани функционери од редот на угледни, позафатени луѓе, на кои ќе им биде чест својата функција да ја вршат бесплатно. Ние сакаме да ги редуцираме, а не да ги намножиме општините.
Резултатот од нашите искажувања беше ладен туш за Пехчевчани. Тие, верно, ги разбраа (па можеби во начело и ги одобрија) нашите ставови, само не ги прифатија: нивниот интерес да имаат сопствена општина беше високо, високо над нашите начелни ставови.
И, со оглед на тоа што Лигата за демократија, насекаде го пропагираше она што замислуваше да го прави, а не она што граѓаните сакаа од нив да го чујат, некои други мангупи, што беа власт и сакаа тоа да си останат, фатија насекаде да му го говорат на народот она што тој сакаше да го чуе. Тоа е една од причините што Македонија стана чудесно место на земјината топка во која не дојде до никакви промени: единствена новосоздадена држава на просторот на поранешна Југославија што “со волја на народот” си остана тоа што си беше: ем социјалистичка ем народна ем република, со С(К)М на чело и со непроменетото мото “И ПО ТИТО - ТИТО”! (Човек треба само еднаш во денот да го спореди вториот дневник на МРТВ-ата со Sky News за да види какво чудо од реал-социјалистичка оаза сме ние!)
Елем, деновиве пак (како и во СРМ, впрочем) е мошне актуелно прашањето на локалната (социјалистичка) самоуправа. Читам во весниците и не можам да им верувам на очите. Не ме буни толку фактот дека творец на локалната самоуправа на страната на “албанскиот фактор во Македонија” е прочуениот внатрешен емигрант и автор на привремено одложениот проект на т.н. Република Илирида (која нормална држава би дозволила новопечен државјанин на една странска држава - Република Албанија! - да и ја крои територијалната поделба!?). Ме буни фактот дека јуношите од С(К)М се залетаа толку што сегашните триесетина општини ги помножија со коефициент 4, па добија ни повеќе ни помалу туку цели 120! А некои од нив се на такво ниво на стопанска развиеност што немаат со ошто да отрујат ни глушец, а камоли...
Туку нејсе! Не ме мрзеше да го кренам телефонот и да се подраспрашам во една од скопските општини за тоа колку чиновници брои. Ми рекоа: двесте, но (дрн-дрн ... со некакви префрлања на дел од нив по локалните експозитури, сега биле само 30). Добро! Да речеме дека и навистина ќе бидат само по триесет: 120 помножено со 30 = 3.600! Машала! Понатаму треба само да се замисли додатниот трошок: зданија за седиштата, кабинети за претседателите, потпретседателите сали за седници, за извршни одбори, салони за прием на гости, уметнички слики за ѕидовите, бајраци, икебани за конференции за печат, службени коли за новите функционери... (Ќе се најде ли во оваа кутра Македонија претседател на општина што ќе биде подолу од некој од скопските претседатели, па ќе си дозволи ароганција на работа да не доаѓа со службена кола, туку со сопствената или, што е уште поневеројатно, пеш! Уште не родила мајка таков. Барем не во Македонија.)
Како и многупати досега, не ми останува ништо друго освен да му се молам на Господа да (з)грешам. Се плашам, сепак, дека јуношите од С(К)М цврсто се определиле да го решат прашањето на безработицата на дипломираните правници и економисти, пред се. А тоа што со ваквата локална самоуправа ќе ја завиткаат Македонија во застрашувачки разгранет паразитски организам на чиновничка, а потем и полициско-воена организација, што потем самата ќе си измислува работа и ќе се множи, ќе се можи и ќе се множи... Тоа сега јуношите не ги интересира. Сега ги интересира само како да ја освојат земјата и на локално ниво, а потем ќе владејат барем сто години повеќе од Турците.
Мислите дека претерувам?
На времето, кога и кај нас почнуваа да цутат повеќе партиски цвеќиња, разговарав со еден умен пријател, кој уште тогаш не веруваше во каква и да е промена во Македонија. Мојата теза беше дека е лошо, лошо, та полошо не може да биде. И дека така не може да продолжи. Мојот умен пријател (стоматолог), резигнирано насмевнувајќи се, ме праша: “Полошо ли е од турското?”, а јас побрзав да му одвратам дека толку лошо сепак не е...
“Е видиш, толку лошо не е! Па ако тоа “толку лошо” турско траело 500 години, ова ќе трае барем 600!”, заклучи пријателот (дај Боже да греши!).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Нашиот одговор беше краток и јасен: ние се трудиме да направиме евтина држава. Држава што ќе функционира битно поинаку од досегашнава, која е, всушност, (кон)федерација од мали државички (со речиси сите нишани), што ги викаме општини. Наша замисла е да ги укинеме тие мали државички, а локалната самоуправа да се занимава со локални проблеми, со зачувување на она што е вредно, во остранување на она што е грдо во нив. Општината нема да има ни законодавно-извршни функции, ниту голема администрација како досегашната, туку неколку избрани функционери од редот на угледни, позафатени луѓе, на кои ќе им биде чест својата функција да ја вршат бесплатно. Ние сакаме да ги редуцираме, а не да ги намножиме општините.
Резултатот од нашите искажувања беше ладен туш за Пехчевчани. Тие, верно, ги разбраа (па можеби во начело и ги одобрија) нашите ставови, само не ги прифатија: нивниот интерес да имаат сопствена општина беше високо, високо над нашите начелни ставови.
И, со оглед на тоа што Лигата за демократија, насекаде го пропагираше она што замислуваше да го прави, а не она што граѓаните сакаа од нив да го чујат, некои други мангупи, што беа власт и сакаа тоа да си останат, фатија насекаде да му го говорат на народот она што тој сакаше да го чуе. Тоа е една од причините што Македонија стана чудесно место на земјината топка во која не дојде до никакви промени: единствена новосоздадена држава на просторот на поранешна Југославија што “со волја на народот” си остана тоа што си беше: ем социјалистичка ем народна ем република, со С(К)М на чело и со непроменетото мото “И ПО ТИТО - ТИТО”! (Човек треба само еднаш во денот да го спореди вториот дневник на МРТВ-ата со Sky News за да види какво чудо од реал-социјалистичка оаза сме ние!)
Елем, деновиве пак (како и во СРМ, впрочем) е мошне актуелно прашањето на локалната (социјалистичка) самоуправа. Читам во весниците и не можам да им верувам на очите. Не ме буни толку фактот дека творец на локалната самоуправа на страната на “албанскиот фактор во Македонија” е прочуениот внатрешен емигрант и автор на привремено одложениот проект на т.н. Република Илирида (која нормална држава би дозволила новопечен државјанин на една странска држава - Република Албанија! - да и ја крои територијалната поделба!?). Ме буни фактот дека јуношите од С(К)М се залетаа толку што сегашните триесетина општини ги помножија со коефициент 4, па добија ни повеќе ни помалу туку цели 120! А некои од нив се на такво ниво на стопанска развиеност што немаат со ошто да отрујат ни глушец, а камоли...
Туку нејсе! Не ме мрзеше да го кренам телефонот и да се подраспрашам во една од скопските општини за тоа колку чиновници брои. Ми рекоа: двесте, но (дрн-дрн ... со некакви префрлања на дел од нив по локалните експозитури, сега биле само 30). Добро! Да речеме дека и навистина ќе бидат само по триесет: 120 помножено со 30 = 3.600! Машала! Понатаму треба само да се замисли додатниот трошок: зданија за седиштата, кабинети за претседателите, потпретседателите сали за седници, за извршни одбори, салони за прием на гости, уметнички слики за ѕидовите, бајраци, икебани за конференции за печат, службени коли за новите функционери... (Ќе се најде ли во оваа кутра Македонија претседател на општина што ќе биде подолу од некој од скопските претседатели, па ќе си дозволи ароганција на работа да не доаѓа со службена кола, туку со сопствената или, што е уште поневеројатно, пеш! Уште не родила мајка таков. Барем не во Македонија.)
Како и многупати досега, не ми останува ништо друго освен да му се молам на Господа да (з)грешам. Се плашам, сепак, дека јуношите од С(К)М цврсто се определиле да го решат прашањето на безработицата на дипломираните правници и економисти, пред се. А тоа што со ваквата локална самоуправа ќе ја завиткаат Македонија во застрашувачки разгранет паразитски организам на чиновничка, а потем и полициско-воена организација, што потем самата ќе си измислува работа и ќе се множи, ќе се можи и ќе се множи... Тоа сега јуношите не ги интересира. Сега ги интересира само како да ја освојат земјата и на локално ниво, а потем ќе владејат барем сто години повеќе од Турците.
Мислите дека претерувам?
На времето, кога и кај нас почнуваа да цутат повеќе партиски цвеќиња, разговарав со еден умен пријател, кој уште тогаш не веруваше во каква и да е промена во Македонија. Мојата теза беше дека е лошо, лошо, та полошо не може да биде. И дека така не може да продолжи. Мојот умен пријател (стоматолог), резигнирано насмевнувајќи се, ме праша: “Полошо ли е од турското?”, а јас побрзав да му одвратам дека толку лошо сепак не е...
“Е видиш, толку лошо не е! Па ако тоа “толку лошо” турско траело 500 години, ова ќе трае барем 600!”, заклучи пријателот (дај Боже да греши!).
Др Ѓорѓи Марјановиќ
И СО ЦРНИОТ ЃАВОЛ, АКО ТРЕБА!
Повеќепартизмот во Македонија се јави во вид на едно чудо минијатурни групи, што понекогаш не беа дури ни едномисленички, а себеси сепак се нарекуваа партии. Имавме и социјалдемократски, и христијанско-демократски, и народни, и работнички, и просветно-работнички, и селански (земјоделски), и републикански, и монархистички, и југословенски, и турски, и српски, и ромски, па дури и партии за човекови права. (Се чудев само, како тоа не добивме и некоја бугарска партија! Да речеме: СК - Движење за Бугарија. Или Демократска партија на Бугарите во Македонија!).
Некои од овие партии ги основаа луѓе што и во стариот режим застапуваа некакви откачени, опозициони ставови, други настанаа по директива на дотогаш единствената партија (и нејзиниот ангел чувар: државната безбедност!) за да и се парира на вистинската опозиција и да се предупреди опасноста од пропаѓање на комунизмот (слично на она во Полска, ДДР, Чехословачка, Унгарија). Трети беа плод на амбициите на некои (неостварени!) анонимуси, кои конечно добија прилика јавно да проговорат, дури и кога немаа што да кажат, да даваат изјави и соопштенија, да се сликаат за весници и телевизија. Четврти и не беа партии, зашто зад нивните наумничави, не ретко и душевно растроени основачи, не стоеше никој. Кога нивните водачи почнаа да одат голи по европските престолнини и тамошните домаќини конечно водоа со кого имаат работа.
Не многу долго по основањето, во првата вистинска опозициона партија, некогашната Лига за демократија, се дојде до сознанието за потребата од обединување на опозицијата. На еден состанок на Извршниот одбор на долго и на широко се зборуваше за потребата од коалиција (и со црниот ѓавол, ако треба, само да се соборат комунистите!). За волја на вистината, и во Лигата имаше противници на оваа идеја (ѓаволот, наводно, бил и премногу црн!).
Било како било, ден-два по тој важен состанок, Претседателот на Лигата беше почестен со покана за разговор на највисоко ниво, каде што, без многу дипломатија, му беше речено дека се знае (веќе!) за идејата за обединување на опозицијата и се изрази чудење од готовноста на една толку угледна граѓанска партија да оди во коалиција со најгрдите националисти во земјата, дека тоа за неа ќе значело загуба на имиџот, итн. итн. Поканетиот, кој никогаш не боледувал од особена скромност, се повика (ни повеќе ни помалу!) на сер Винстон Черчил, аристократот што на времето направи сојуз со Сталин. На слични негодувања и исчудувања во неговата земја ли, однадвор ли, тој одговори со убавата англиска смисла за сарказам: “За да го сотрам Хитлер, ќе одам во сојуз и со црниот ѓавол!”
На поканетиот му беше ставено на знаење дека има суштествена разлика помеѓу Хитлер и комунизмот итн. итн. Во функција на минирање на можната коалиција, на состанокот паднаа и некои други (научно-фантастични) понуди, што беа очигледно неразумни како за оној што ги правеше, така и за оној комушто му беа наменети. Било како било, беше јасно дека власта (со полно право, впрочем) се плаши од евентуалниот сојуз на опозицијата и се обидува да стори што може за да го оневозможи.
Од коалицијата (па ни со “црниот ѓавол”) не бидна ништо, а малу подоцна, во настојување да ги поддржи усилбите на основачот на Демократската партија и да им даде пример на другите македонски лилипутански опозициони партии, Лигата за демократија реши едноставно да се втопи во таа голема партија. Колку беше тоа добро, колку лошо, прашање е за дискусија. Намерите, мотивите на тоа обединување беа чисти како солза. Заминувајќи на студиски престој за Германија, три-четири месеци пред изборите 1994, авторот на овие редови му остави аманет на водството на својата (нова?) партија: ако сакате некој успех на изборите, да правите коалиција (пак, ако треба, и со црниот ѓавол)!
За жал, нешто поради лидерската суета, нешто поради гореопишаниот метод на државната кујна, која секому му ласкаше дека може и сам да победи, доста поради политички недораснатите медиумски измеќари и опозицијата излезе на изборите меѓусебно раскарана, разединета, македонскиот народ би рекол: за никаде! Со таква опозиција (и со поткрепа на високоморалниот меѓународен фактор, комушто во Македонија му требаше партија со двотретинско мнозинство за да се извршат нужните промени на македонскиот устав, на македонското знаме, а по можност, и на македонското име), и најтешките повреди на процедурата можеа да се прогласат за “слободни и фер” избори. Опозицијата конечно се обедини, но само за да ги напушти изборите!
Сега сме пред општинските избори 1996. Насекаде во светот локалните избори се проба пред парламентарните. А нашата опозиција си останува таква, каква што си беше од првиот ден на плурализмот! Разединета, самобендисана, убедена дека и таква може да направи нешто против С(К)М. Не сум многу убеден дека таа конечно ќе ја прочита власта и ќе седне разумно да разговара меѓу себе. И тоа, не да разговара за вечна љубов, вечно сојузништво, туку за една прозаична работа: како да ги тргнеме од вратот овие што половина век не водат кон - никаде! Како да ги иставиме од власта, па макар утредента се разделиле за никогаш веќе да не се видиме. Се ми се чини дека е поверојатно некој да го прифати за свој сојузник тројанскиот коњ (ѓоа-либералите!). Барем, нема да се зачудам ако биде така.
Еднаш, во предвечерјето на слободата, го предупредив македонскиот народ добро да размисли за кого ќе гласа, зашто, за прв пат во својата историја, ќе има власт каква што заслужува. Сега во предвечерјето на локалните избори им го велам истото на македонските партии: или ќе се обедините (макар и само за да не се напаѓате меѓусебно) или ќе ве нема! Ни во парламентот ни во Македонија! А и да преживеете, нема да бидете ништо повеќе од она што беше едно време Лигата за демократија: pot à fleurs!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
Некои од овие партии ги основаа луѓе што и во стариот режим застапуваа некакви откачени, опозициони ставови, други настанаа по директива на дотогаш единствената партија (и нејзиниот ангел чувар: државната безбедност!) за да и се парира на вистинската опозиција и да се предупреди опасноста од пропаѓање на комунизмот (слично на она во Полска, ДДР, Чехословачка, Унгарија). Трети беа плод на амбициите на некои (неостварени!) анонимуси, кои конечно добија прилика јавно да проговорат, дури и кога немаа што да кажат, да даваат изјави и соопштенија, да се сликаат за весници и телевизија. Четврти и не беа партии, зашто зад нивните наумничави, не ретко и душевно растроени основачи, не стоеше никој. Кога нивните водачи почнаа да одат голи по европските престолнини и тамошните домаќини конечно водоа со кого имаат работа.
Не многу долго по основањето, во првата вистинска опозициона партија, некогашната Лига за демократија, се дојде до сознанието за потребата од обединување на опозицијата. На еден состанок на Извршниот одбор на долго и на широко се зборуваше за потребата од коалиција (и со црниот ѓавол, ако треба, само да се соборат комунистите!). За волја на вистината, и во Лигата имаше противници на оваа идеја (ѓаволот, наводно, бил и премногу црн!).
Било како било, ден-два по тој важен состанок, Претседателот на Лигата беше почестен со покана за разговор на највисоко ниво, каде што, без многу дипломатија, му беше речено дека се знае (веќе!) за идејата за обединување на опозицијата и се изрази чудење од готовноста на една толку угледна граѓанска партија да оди во коалиција со најгрдите националисти во земјата, дека тоа за неа ќе значело загуба на имиџот, итн. итн. Поканетиот, кој никогаш не боледувал од особена скромност, се повика (ни повеќе ни помалу!) на сер Винстон Черчил, аристократот што на времето направи сојуз со Сталин. На слични негодувања и исчудувања во неговата земја ли, однадвор ли, тој одговори со убавата англиска смисла за сарказам: “За да го сотрам Хитлер, ќе одам во сојуз и со црниот ѓавол!”
На поканетиот му беше ставено на знаење дека има суштествена разлика помеѓу Хитлер и комунизмот итн. итн. Во функција на минирање на можната коалиција, на состанокот паднаа и некои други (научно-фантастични) понуди, што беа очигледно неразумни како за оној што ги правеше, така и за оној комушто му беа наменети. Било како било, беше јасно дека власта (со полно право, впрочем) се плаши од евентуалниот сојуз на опозицијата и се обидува да стори што може за да го оневозможи.
Од коалицијата (па ни со “црниот ѓавол”) не бидна ништо, а малу подоцна, во настојување да ги поддржи усилбите на основачот на Демократската партија и да им даде пример на другите македонски лилипутански опозициони партии, Лигата за демократија реши едноставно да се втопи во таа голема партија. Колку беше тоа добро, колку лошо, прашање е за дискусија. Намерите, мотивите на тоа обединување беа чисти како солза. Заминувајќи на студиски престој за Германија, три-четири месеци пред изборите 1994, авторот на овие редови му остави аманет на водството на својата (нова?) партија: ако сакате некој успех на изборите, да правите коалиција (пак, ако треба, и со црниот ѓавол)!
За жал, нешто поради лидерската суета, нешто поради гореопишаниот метод на државната кујна, која секому му ласкаше дека може и сам да победи, доста поради политички недораснатите медиумски измеќари и опозицијата излезе на изборите меѓусебно раскарана, разединета, македонскиот народ би рекол: за никаде! Со таква опозиција (и со поткрепа на високоморалниот меѓународен фактор, комушто во Македонија му требаше партија со двотретинско мнозинство за да се извршат нужните промени на македонскиот устав, на македонското знаме, а по можност, и на македонското име), и најтешките повреди на процедурата можеа да се прогласат за “слободни и фер” избори. Опозицијата конечно се обедини, но само за да ги напушти изборите!
Сега сме пред општинските избори 1996. Насекаде во светот локалните избори се проба пред парламентарните. А нашата опозиција си останува таква, каква што си беше од првиот ден на плурализмот! Разединета, самобендисана, убедена дека и таква може да направи нешто против С(К)М. Не сум многу убеден дека таа конечно ќе ја прочита власта и ќе седне разумно да разговара меѓу себе. И тоа, не да разговара за вечна љубов, вечно сојузништво, туку за една прозаична работа: како да ги тргнеме од вратот овие што половина век не водат кон - никаде! Како да ги иставиме од власта, па макар утредента се разделиле за никогаш веќе да не се видиме. Се ми се чини дека е поверојатно некој да го прифати за свој сојузник тројанскиот коњ (ѓоа-либералите!). Барем, нема да се зачудам ако биде така.
Еднаш, во предвечерјето на слободата, го предупредив македонскиот народ добро да размисли за кого ќе гласа, зашто, за прв пат во својата историја, ќе има власт каква што заслужува. Сега во предвечерјето на локалните избори им го велам истото на македонските партии: или ќе се обедините (макар и само за да не се напаѓате меѓусебно) или ќе ве нема! Ни во парламентот ни во Македонија! А и да преживеете, нема да бидете ништо повеќе од она што беше едно време Лигата за демократија: pot à fleurs!
Др Ѓорѓи Марјановиќ
ДОБРОВОЉНА МОМА, МЕ′ ДО ЗУБИ!
Не би се заколнал дека актуелниот министер за надворешни работи на Македонија бил особено несреќен кога решил да отсуствува од собирот во балканската крчма, кој пред некое време (според новоизмислениот регионален евроклуч), беше свикан во престолнината на нашиот источен добрососед. Да одржувам барем некакви односи со споменатиот џентлмен, секако ќе му честитав за таа одлука: со неа Македонија ги пројави првите знаци на живот како држава достојна за почит во меѓународната заедница! Да се надеваме дека тоа не е моментен каприц, туку иреверзибилен процес од кој таа в иднина нема да отстапува.
И, кога сме веќе кај претпоставки, сакам да верувам дека, да беше по некој случај г. Данаилов-Фрчковски на сегашната позиција пред две (или можеби три?) години, кога се решаваше за нашиот прием во ООН, ние денес немаше да бидеме регистрирани во светот како “Поранешна Југословенска Република Македонија”, тој монструм од невкус на арогантната белосветска дипломатија на XX век. Туку, нејсе, се стори! Нашиот наивен претседател дозволи да го излажат и сега тука нема помош: му рекоа (наводно) дека ќе било за кратко и само за “внатрешна употреба”, а излезе бесконечно долго и ќе важи богами и надвор (дур′ до Атланта ′96!) Кој сака да види колку долго, може тоа да го прочита секој петок во еден седмичник-злопамтило. што неуморно и ги брои неделите, месеците, па еве веќе и годините на привременоста на “референцијата за внатрешна употреба”, што ја дочека (а, со Божја помош, и ќе ја испрати) и Олимпијадата ′96.
И сега, за потребите на споменатата балканска средбичка, милите ни соседи, (оној што прв, но и оној што последен не призна под нашето уставно име), без особени тешкотии се спогодија со нашиот јужен добрососед (оној што од самиот почеток се закануваше дека нашето уставно име нема да важи дури и ако целиот свет не признае под него), да не ословуваат како Пјуремеја (како што духовито има обичај да вели Миле Неделковски). Со ова, врз примерот на една (навидум) ситна работа, беше докажана исправноста на мислењето на еден умен балкански политички мислител дека, кога е Македонија во прашање, Грција, Србија и Бугарија секогаш и по секој повод лесно ќе се разберат меѓу себе на нејзина штета.
Да се надеваме дека јуношите што ја водат на Македонија го имаа ова на ум кога решија да не појдат во софиското дувло, а дека ќе го имаат на ум овој факт и кога решаваат за разноразни царински (и ини!) унии со нашите добрососеди, а особено со северниот (целосно почитувајќи го, се разбира, на принципот на еквидистанца!).
Да се надеваме дека тие младинци нема да заборават ни некои други факти, релеватни за одлуките за сојузи со браќата по оружје и идеологија! Да речеме, дека “двете очи во главата” успеаја да ги преживеат санкциите трошејќи ги, меѓу другото, и девизните резерви на новопретставената СФРЈ (што беа и македонски). Дека во бетонот, железото, стаклото и алуминиумот, од кој е изградено грдото (но мошне доходовно) дваесетикусуркатно здание на Нов Белград, е вградена и членарината на македонските членови на СКЈ. Дека во златните резерви на “поранешна Југославија”, кои денес ги троши само и единствено Србогора (илити Црна Србија, како што белградските шегобијци од милост ја викаат новата држава), се втопи и златото грабнато од “народните непријатели” на Демократска Македонија (од калибарот на Охриѓанецот Симонче, Кумановецот Манушев, но и од многу, многу други, од ист или помал калибар). Проверените кадри на Партијата (татковци, мајки, свекри и свекрви на нашата денешна владејачка елита) го одземаа ова злато (без реверс) од класниот непријател, и (пак без реверс) го испраќаа во трезорите на Народната банка во Белград.
Да не заборават нашите млади градители на (регионални) царински и други унии дека Македончето и денес кој како стигне го онадува на нашата северна граница. Пред некој ден, една момичка, што нестрпливо ја очекувавме да се врати од Белград, ни раскажа зошто толку многу задоцнила! Некој, имено, им јавил на српските цариници деке еден патник во автобусот носи со себе голема сума девизи. Патникот со девизите во нашиот деловен автобус на релацијата Белград-Скопје, некој стар македонски печалбар, што се враќал од не знам каде, а низ СР Југославија бил само на пропатување (демек: транфер, како што модерно се вели на убав македонски јазик), не знаел дека при влегувањето во таа земја треба да ги пријави парите што ги внесува, за потем на другиот крај од земјата да може легално да ги изнесе. Барале, барале, и на крај, му ги нашле, па со оглед на тоа што во социјализмот, непознавањето на правото штети, му ги одзеле до последниот долар. А тоа со нашите луѓе се прави секој Божји ден! Нашите власти не може да не знаат за ваквите случаи. И сега тие (наши сакани, “слободно и фер избрани”) решаваат до 1999 година да стапат во царинска унија со тие друмски (а не помалу и дипломатски) разбојници. Секоја чест!
Само, пред да го сторат тоа, нека го подотворат Цепенков (ако го немаат, готов сум да им го позајмам, со реверс, се разбира) и нека прочитаат по некоја басна за тоа што бидува со јагнињата кои ќе се здружат со волците, што пак со птичките кои прават договори со лисиците. Да не речат после, како Претседателот на сите Македонци (а особено на оние што се од СДСМ-овска провениенција, зашто ним им припаѓаше минатото, ним им припаѓа сегашнината, па ним ќе мора да им припадне и иднината на оваа измачена земја), дека ги измамиле. Кумановци имаат една мошне убава поговорка: “Добровољна мома, ме′ до зуби!” За оние што не го знаат кумановскиот, ќе протолкувам: момата со добра волја и му се подава секому, постојано е трудна (има мев до забите!). Тоа ли ќе е македонската судбина, Господи?
ДНЕВНИК (I,103,9)
И, кога сме веќе кај претпоставки, сакам да верувам дека, да беше по некој случај г. Данаилов-Фрчковски на сегашната позиција пред две (или можеби три?) години, кога се решаваше за нашиот прием во ООН, ние денес немаше да бидеме регистрирани во светот како “Поранешна Југословенска Република Македонија”, тој монструм од невкус на арогантната белосветска дипломатија на XX век. Туку, нејсе, се стори! Нашиот наивен претседател дозволи да го излажат и сега тука нема помош: му рекоа (наводно) дека ќе било за кратко и само за “внатрешна употреба”, а излезе бесконечно долго и ќе важи богами и надвор (дур′ до Атланта ′96!) Кој сака да види колку долго, може тоа да го прочита секој петок во еден седмичник-злопамтило. што неуморно и ги брои неделите, месеците, па еве веќе и годините на привременоста на “референцијата за внатрешна употреба”, што ја дочека (а, со Божја помош, и ќе ја испрати) и Олимпијадата ′96.
И сега, за потребите на споменатата балканска средбичка, милите ни соседи, (оној што прв, но и оној што последен не призна под нашето уставно име), без особени тешкотии се спогодија со нашиот јужен добрососед (оној што од самиот почеток се закануваше дека нашето уставно име нема да важи дури и ако целиот свет не признае под него), да не ословуваат како Пјуремеја (како што духовито има обичај да вели Миле Неделковски). Со ова, врз примерот на една (навидум) ситна работа, беше докажана исправноста на мислењето на еден умен балкански политички мислител дека, кога е Македонија во прашање, Грција, Србија и Бугарија секогаш и по секој повод лесно ќе се разберат меѓу себе на нејзина штета.
Да се надеваме дека јуношите што ја водат на Македонија го имаа ова на ум кога решија да не појдат во софиското дувло, а дека ќе го имаат на ум овој факт и кога решаваат за разноразни царински (и ини!) унии со нашите добрососеди, а особено со северниот (целосно почитувајќи го, се разбира, на принципот на еквидистанца!).
Да се надеваме дека тие младинци нема да заборават ни некои други факти, релеватни за одлуките за сојузи со браќата по оружје и идеологија! Да речеме, дека “двете очи во главата” успеаја да ги преживеат санкциите трошејќи ги, меѓу другото, и девизните резерви на новопретставената СФРЈ (што беа и македонски). Дека во бетонот, железото, стаклото и алуминиумот, од кој е изградено грдото (но мошне доходовно) дваесетикусуркатно здание на Нов Белград, е вградена и членарината на македонските членови на СКЈ. Дека во златните резерви на “поранешна Југославија”, кои денес ги троши само и единствено Србогора (илити Црна Србија, како што белградските шегобијци од милост ја викаат новата држава), се втопи и златото грабнато од “народните непријатели” на Демократска Македонија (од калибарот на Охриѓанецот Симонче, Кумановецот Манушев, но и од многу, многу други, од ист или помал калибар). Проверените кадри на Партијата (татковци, мајки, свекри и свекрви на нашата денешна владејачка елита) го одземаа ова злато (без реверс) од класниот непријател, и (пак без реверс) го испраќаа во трезорите на Народната банка во Белград.
Да не заборават нашите млади градители на (регионални) царински и други унии дека Македончето и денес кој како стигне го онадува на нашата северна граница. Пред некој ден, една момичка, што нестрпливо ја очекувавме да се врати од Белград, ни раскажа зошто толку многу задоцнила! Некој, имено, им јавил на српските цариници деке еден патник во автобусот носи со себе голема сума девизи. Патникот со девизите во нашиот деловен автобус на релацијата Белград-Скопје, некој стар македонски печалбар, што се враќал од не знам каде, а низ СР Југославија бил само на пропатување (демек: транфер, како што модерно се вели на убав македонски јазик), не знаел дека при влегувањето во таа земја треба да ги пријави парите што ги внесува, за потем на другиот крај од земјата да може легално да ги изнесе. Барале, барале, и на крај, му ги нашле, па со оглед на тоа што во социјализмот, непознавањето на правото штети, му ги одзеле до последниот долар. А тоа со нашите луѓе се прави секој Божји ден! Нашите власти не може да не знаат за ваквите случаи. И сега тие (наши сакани, “слободно и фер избрани”) решаваат до 1999 година да стапат во царинска унија со тие друмски (а не помалу и дипломатски) разбојници. Секоја чест!
Само, пред да го сторат тоа, нека го подотворат Цепенков (ако го немаат, готов сум да им го позајмам, со реверс, се разбира) и нека прочитаат по некоја басна за тоа што бидува со јагнињата кои ќе се здружат со волците, што пак со птичките кои прават договори со лисиците. Да не речат после, како Претседателот на сите Македонци (а особено на оние што се од СДСМ-овска провениенција, зашто ним им припаѓаше минатото, ним им припаѓа сегашнината, па ним ќе мора да им припадне и иднината на оваа измачена земја), дека ги измамиле. Кумановци имаат една мошне убава поговорка: “Добровољна мома, ме′ до зуби!” За оние што не го знаат кумановскиот, ќе протолкувам: момата со добра волја и му се подава секому, постојано е трудна (има мев до забите!). Тоа ли ќе е македонската судбина, Господи?
ДНЕВНИК (I,103,9)
ПРЕРАНИ ПЕТЛИ
Пред некое време убаво ме насмеа веста за тоа каде Министерството за урбанизам решило да го смести офисот на г. Борис Трајковски: ни повеќе ни помалу туку на просторот помеѓу едни гробишта и едно прочуено скопско циган-маало. Бог да чува и да брани! Верно, на времето претседателскиот кандидат се прослави со еден гег, кога вети дека од Охрид ќе направел светска културна некропола, но сите добронамерни сфатија оти се работи за лапсус (човекот очигледно сакал да каже “метропола”, но тажните македонски реалности потсвесно го извртеле саканото во “некропола”). Да не е Претседателот на републиката од нивната партија, човек би помислил дека Министерството намерно сака да ја омаловажи оваа институција лоцирајќи ја до една субстандардна градска населба и до едни спомен гробишта (!?). Меѓутоа, се стори! Предлогот отиде во јавноста и, како што ги дал Господ вмровците, не е чудо, кога тие ќе нешто ќе намислат, тоа и да го претворат во дело, па - нека чини колку сака! Како ова чудо од намисла практично да се уништи Универзитетот преку административното пензионирање на професорите! Само, градбата на Претседателската палата сепак не е исто што и уништувањето на универзитетот (и уривањата во Злокуќани).
Со едно бројче во законот, повеќе генерации научници (создавани со децении) ќе бидат префрлени во категоријата пензионери, за потем на МРТВ-ата да чекаат вести за тоа од кога до кога ќе може да се надеваат на својата тенка пензија. Ништо полесно од тоа! Но, дали некому некогаш му паднало на памет од кога тоа образованието станало државна администрација. Тоа е можно само “у једној земљи сељака, на брдовитом Балкану”. Дали некој се запрашал што ќе стане со специјализантите на Медицинскиот факултет, што ќе биде со магистрандите и докторандите на овој и на сите други факултети, ако пензионираните професори решат едногласно да не учествуваат во ниедна од тие активности што значат создавање научен подмладок. Од разумни причини, верно, тоа нема да го сторат. Но, така може да постапат од чист инает (а тоа ни е доминантно национално својство, толку наше што дури и Болгарите, кога сакаат некого да го означат како тежок инаетчија, велат “ах този македонски инат”!). Кој, значи, ќе ги пишува рецензиите на книгите, кој ќе ги оценува ракописите на магистерските и докторските тези? Кога ова прашање му го поставив на еден колега од факултетот, човекот кисело се насмевна и процеди низ забите: ќе донесат луѓе од Софија!
Така, малу по малу фаќа да ми бива јасна филозофијата на младиот војвода: првин да разурне сѐ што досега се правело во земјата македонска, а потем сѐ да гради од ново (во сообразност со нашите докажани болгарски корени, нели). Господ нека ни е на помош! Но: ДПБНЕ - и сѐ е можно!
Патем, на факултетот владее општо, неподелено и силно разочарување дека токму еден Гале Галев учествува во сето тоа. Никој не може да го препознае овој човек во упорноста со која станува соучесник во уривањето на нашата Алма Матер. Кога одеше за министер ми рече дека имал желба да се обиде нешто да стори. Тогаш мислев дека оди за да гради, а не - за да урива! Во секој случај, како што изгледа, полека но сигурно фатил да чекори по врвиците на својот фамозен претходник, веќе спомнуваниот експерт по здруженотрудологија, Тицко Беличанец. Ако последниов го паметиме по првиот тежок удар врз Универзитетот, Гале има добри шанси да го запаметиме по неговото конечно разнебитување.
Туку, јас забегав! Фатив да пишувам за Претседателската палата, а запливав во сосема други води! Се надевам дека читателот ќе има разбирање за оваа дигресија: кога и да појдам на Факултет, со кого и да се сретнам, сите вознемирено (би рекол дури уплашено) зборуваат само и единствено за Галевиот закон за предвременото пензионирање. Така, можеби и потсвесно, човек не може да размислува за ништо, а мислата да не му заталка во она што најмногу го мачи: неговата загрозена егзистенција!
Но, да се вратам на Палатата! Ако се запостави старата (комунистичка) замисла Претседателската палата да се гради во близина на одамна проектираното ново Народно собрание, на просторот од изгорената црква Св. Богородица (ако не се лажам), што токму поради тоа и нема изгледи да се изгради, останува само уште алтернативата, што на времето ја понуди Лигата за демократија. За да не ми префрли некој дека правам партиски маркетинг, еве, идејата ја пренесувам од ДЕМОКРАТСКИ ФОРУМ (бр. 9 од мај 1992 година):
Скопјани од постарата и средната генерација со носталгија се сеќаваат на убавата едноставна градба што го красеше Калето. Градба што е “забележана” и врз грбот на град Скопје. Неа (за оние што ова не го знаат) не ја урна земјотресот, туку вандалски настроените “градски татковци”, опседнати со манијата да изградат едно “Ново Скопје”. Тие го довршија она што земјотресот одвај го беше начнал. И така сега средишното место на старото градско јадро е празен, недефиниран простор без содржина и намена.
Многубројните предлози за ревитализација на Калето, се чини, забораваат едно нешто: дека Горни град во Тврдината (арапско-турски: кале) отсекогаш и насекаде во светот бил центар на власта, било градска или државна. На таа “ситница” ќе мора да се мисли и при ревитализацијата на Скопската тврдина: на Калето треба да му се врати функцијата на средиште и седиште на македонската држава. Собрание имаме, седиште на владата денес или утре ќе стане стариот добар ЦК СКМ. Калето, онакво какво што го паметиме (и какво што го прикажуваме на илустрациите во овој број на “Демократски форум”) е идеално место за Претседателската палата: службена резиденција на Претседателот на републиката, место каде што ќе се предаваат акредитивите на амбасадорите, каде што ќе се пречекуваат странски државници, каде што ќе се предаваат одликувања на заслужните, каде што ќе се одржуваат приеми по повод националните празници. Во неработните денови може да биде отворена и за посетители. На нејзините ѕидови може да се прикаже целокупното македонско сликарство (од иконите и фреските до денес!).
Ете, така предлагаше (и предлага) Лигата за демократија. А така и ќе биде, со Божја помош, како што се случи и со “футуристичкото здание крај Вардарот”. Го забележавте, се разбира веќе оствареното (Настрадамусовско!) предвидување: “седиште на владата денес или утре ќе стане стариот добар ЦК СКМ”. Еден ден или друг, Претседателот на Република Македонија ќе столува во барокно едноставното здание на Тврдината (и тоа ќе биде најубавата претседателска палата на Балканот!). А нам, од Лигата, ќе ни припадне задоволството да потсетуваме дека тоа одамна, одамна било наша идеја! Наша несреќа е само тоа што сме петли што прерано пеат!
Ѓорѓи Марјановиќ
ДИОН
Минатата недела, како и со години на ред, појдов со жената во Солун на роденденот на нашиот венчан кум. Годинава прославата беше значително поинаква: понеделникот во Грција бил верски празник, па кумовите решиле да ни приредат тридневен викенд на море. Два дена (не можевме да останеме и понеделникот, зашто кај нас се работи) мака мачевме настојувајќи да не ги повредиме чувствата на нашите гостољубиви домаќини што нѐ водеа од таверна до таверна и богато нѐ гостеа со разнородни плодови од морето. Добивме впечаток дека Грците се осудени на изумирање: нормално живо суштество не може долго да ја преживее онаа нивна крвнички богата исхрана. Сполај му на Господа што нашиот Чист понеделник е ден на строг пост, така што еден цел ден во Скопје консумиравме помалу калории од оние што ги содржи само едно единствено грчко предјадење.
Поводот за овие редови, меѓутоа, не е самоубиствено богатата грчка исхрана, туку нашата посета на археолошкиот парк Дион, под Олимп. Локалитет далеку, далеку поскромен (по обем) од нашето Стоби, да речеме. Не верувам дури дека ископувањата таму се конечни. Градот (барем според мапите) бил значително поголем од ископините што денес може да се видат: мал амфитеатар, добро зачувана улица поплочена со камени плочи, една базилика, една голема господска вила, неколку помали светилишта. И сето тоа во еден огромен, неодамна насаден парк, испресечен со патеки за посетителите и заграден од сите страни со дискретна ограда од тел. На влезот паркиралиште, зградичка (со билетарница, мала книжарница, санитарии). Тука може да се купат книги за Дион, за неговото минато, за досегашните откопувања (на грчки и англиски), разгледници од локалитетот, копии од најдените предмети (оригиналите се во месниот музеј). Паркот, значи, носи приходи и никогаш не е без луѓе. Не може да се случи некој див археолог (како кај нас) да фати тука да прекопува во потрага по богатство. Ни околу паркот, ниту во него, не видовме ниедна куќа, а за вили од типот на оние што се уриваат во Злокуќани и да не зборуваме.
Долго шетав по Дион и за сето време мислев на Скупи! Господи! За него се знае повеќе од еден век, а отворете некоја енциклопедија - најмногу што ќе дознаете е дека древниот град бил разурнат во земјотресот од 518 година, а се наоѓал помеѓу селата Злокуќани и Бардовци. И ништо повеќе! Притоа, никому никогаш не му паднало на ум барем да го означи и загради овој локалитет. Така, денес одвај некој да знае каде точно било Стоби, а најмалу, изгледа, нашите урбанисти. Да знаеја немаше да ги има проблемите што со години на ред се врзуваат за него. Едно време таму се одржуваа мототрки, а, за да се обезбедат патеките, не ретко се оштетуваа остатоците од градот. Потем, откако моторите ги преселија не знам каде, започнаа масовните дивоградби на тој простор. Притоа никој не знае кои од нив се во археолошкиот локалитет, а кои надвор од него. Да не беше вандализмот на носителите на промени во Македонија и пустошењата во Злокуќани никој немаше да знае што се прави на просторот во и околу Скупи. Ни сега, за жал, не знаеме премногу: едни тврдат дека резиденцијалната населба е надвор, други дека е во археолошкиот локалитет. Некои раскажуваат (лично не сум видел) дека во многу господски дворови на тој простор може да се видат остатоци од ѕидишта на некогашните зданија. На фотографии, објавени во весниците, видовме надгробни споменици употребени како материјал за оградување на скромни селски куќи. Она што во секоја нормална земја завршува во националниот музеј, кај нас служи како градежен материјал. И колку што се позаплеткани нашите македонцки работи, толку повеќе ми се врти во главата примерот со убаво обезбедениот Дион и грчката грижа (односно македонската негрижа) за минатото.
Па сепак, секое зло за добро! Врз примерот на Злокуќани го видовме можеби најјасно лицето (а особено наличјето) на носителите на промените: во земја во која барем една третина од изграденото е дивоградба, власта реши да покаже сила врз објекти од најрепрезентативен карактер. А зошто? Злите јазици тврдат дека во една пригода обезбедувањето на сопственикот не му дозволило на ресорниот министер да влезе во населбата. Ако се има на ум етимологијата на презимето на нашиот министер, гегот на обезбедувањето на г. Николовски е смртен грев, што мора да се плати со срамнување со земја на три прекрасни вили (за секоја од нив еден универзитетски професор би морал да ‘рмба цел работен век!).
Пеки! Дивоградбата си е дивоградба! Ако е таква, мора да се урива! Не ми е сосема јасно, меѓутоа, зошто онака крвнички ги корнеа убавите украсни дрвца, зошто онака вандалски ги затрупуваа вештачките езерца. Зошто ги убиваа птиците и рибите. Не се, белки, и тие “дивоградби”. Или бесот на министерот е толкав што мора да се уништи и нешто што нема никаква врска ни со градба, ни со дозволи ниту пак со археолошки локалитети (ако се воопшто тоа).
Патем би прашал што му текна на г. Кадиевски да почне со промените таму некаде кај Бардовци и Злокуќани. Зарем човеков никогаш не прошетал по (или околу) нашиот универзитетски камп, за да види дека во најстриот центар на градот, на просторот урбанистички наменет за ширење на универзитетот како печурки никнуваат вили, од кои некои по убавина и архитектура не заостануваат зад оние што тој нареди да се урнат. Или, на пример, зошто не се обиде промените да ги започне со уривање на Little River University во Тетово, та и тој бил дивоградба (!?). Или му е страв да не ги упропасти “релаксираните меѓуетнички односи”?
Еднаш, пред многу години ме посети германскиот амбасадор во тогашна СФРЈ и, меѓу другото, ме праша што мислам за “суровото” постапување на власта спрема етничките Албанци: го имаше на ум случајот во Арачиново, кога, при уривањето на некаква дивоградба загина еден човек. “Ах, тоа, реков за да го провоцирам, ако дојде на власт мојата партија, таа ‘суровост’ значително ќе се зголеми.” Амбасадорот само што не фати да ика: “Aber Herr Professor, ми рекоа дека Лигата за демократија е либерална граѓанска партија?” Уривањето дивоградби нема никаква врска ни со национализам ниту со либерализам, реков и - тргнав во контранапад: што би сториле вие во Германија, кога некој врз падините на Шварцвалд би изградил куќа без дозвола? Амбасадорот се насмевна и рече дека тоа не е можно, никој не можел тоа да го стори. Му раскажав како тоа се прави кај нас: од петок до недела навечер и - во понеделник куќата е полна со луѓе. Што би правеле вие? Се разбира дека би ја урнале, призна амбасадорот. Па, гледате дека Лигата за демократија само би го следела германскиот пример. Инаку, проблемот е помалу во уривањето, а повеќе во спречувањето диво да се гради.
Е па, тој германски амбасадор денес е изгледа пак во Скопје и повторно ја гледа суровоста на власта. Овој пат си молчи и си трае: страдалници не се неговите (и европски) галеничиња.
Ѓорѓи Марјановиќ
МАГИСТЕР
Пред многу години Југославија едно време ја водеше една дама по име Милка Планинц. На таа тема (жена премиер) се јави едно чудо вицови. Некои од нив, денес ги препознавам приспособени на сметка на една друга дама (жена - министер за внатрешни работи).Што беше, како беше, како управуваше Милкица со земјата, сега веќе не е ни важно. На неа денес се сеќавам само по една работа: откако ѝ помина мандатот, во разговор со новинарите, изјави дека многу научила управувајќи со земјата. Прво што тогаш ми падна на памет беше дека оваа појава може да се сретне само кај нас. Насекаде во светот луѓето учат цел живот на угледни школи за да може потем, ако се случајно или намерно дојдат на власт, да го реализираат она што го научиле. Кај нас луѓето доаѓаа на власт за да учат (!?). А учеа главно на сопствените грешки. Тоа беше толку добра школа што шегобијците фатија да иронизираат: “Англичаните учат на Оксфорд и Кембриџ, а ние - на грешките!” Нејсе, бидна што бидна. Плодовите од ваквите методи ги знаеме: Југославија заврши онака како што заврши, веројатно и благодарение на овој авангарден начин на учење и управување со земјата.
Не верував дека и во суверена Македонија, особено не раководена од Партијата за македонското национално единство, ќе доживеам да слушнам реприза на изјавата на госпоѓа Планинц, а тоа, ете, сепак се случи. Младиот војвода, верен на своите предизборни ветувања, направи темелни промени. Откако првин неговите министри направија р’шум по министерставата, конечно и тој реши да смени неколкумина од нив. Речено-сторено! Само (и тоа е особеност на македонцките работи), наместо какво и да е објаснување зошто некои министри одлетаа, премиерот јавно вети дека ќе ги правел амбасадори. Свесен за прашањето што ќе си го постави секој граѓанин (“Како е можно еден неуспешен, а понекогаш дури национално штетен, министер одеднаш да стане амбасадор, кога се знае дека дипломатијата е сепак професија, а не политичка синекура?”), тој, во стилот на госпоѓа Планинц, побрза да одговори дека таа една година министерување била голема школа за “реконструираните” господа и дека сега тие биле кадарни да бидат амбасадори каде што ќе посакаат (!).
Веќе утредента добив е-маил, во кој еден пријател, огорчен од оваа изјава, фати на долго и на широко да ми го толкува она што мене и така ми беше јасно: дека премиерот со оваа “филозофија” го деградира значењето на образованието. Доволно било некого да го земат во владата и, по една година министерување, и од ментално говедо да направат амбасадор par excellence! Намерно претерувам!
Деновиве, сосема случајно, видов дека “филозофијата” на премиерот ја прифатиле и во други средини на јавната власт: една интелигентна млада дама, што на постдипломскиот курс по кривично право и криминологија на Правниот факултет во Скопје магистрираше со одличен успех, дојде да ме замоли да ѝ бидам рецензент на книгата (нејзината магистерска теза) што сака да ја објави. Зошто да не! Ако можев да го потпишам извештајот за оценка на мегистерскиот труд, не гледам зошто не би бил и рецензент при нејзиното објавување. Патем ја прашав дали виде некој аир од трудот што го вложи за да магистрира (дамата, инаку, работи во едно од нашите јавни обвинителства како стручен соработник) и дознав дека тоа не е случај. Спротивно на сите очекувања, таа, наводно, нема шанси ни сега (при претстојните именувања) ниту пак в иднина да стане јавен обвинител. Се обидов да дознам кои се луѓето што ја “истиснале”. Ниедно од имињата што ми ги кажа не ми значеше апсолутно ништо.
И пак ми отиде умот во одамна изминатите времиња на комунизмот (што во карикатурален вид се повторуваат денес): и таму во струката главно се напредуваше бладодарение на партиската верност, преданост и провереност, а не врз основа на стручните квалитети.
Тогаш, барем на Правниот факултет во Скопје, упорно настојував да воспоставиме, ако не начелен став, тоа барем некаква практика, лошите студенти да не смее да бидат бирани за студентски раководители. Попусто! Колку што некој беше послаб студент, толку поголеми му беа шансите да се качи повисоко по скалилата на партиската и државна хиерархија.
Зошто тогаш воопшто пишувам на оваа тема? Не оти нешто ќе изменам со овие редови во земја во која и на чистачките им бараат партиски книшки на ВМРО (и тоа е основната, но не и единствена, разлика меѓу комунистичкото и вмро-вското владеење)! Не ми паѓа на памет! Каква им е смислата тогаш? Да го кажам тоа што ми тежи и да си олеснам. А и “да не рекнев дека не сам им рекнаја”, кога еден ден нашиве млади управувачи со земјата ќе ја доживеат судбината на старите клети комунисти (а секако ќе ја доживеат).
Сепак, за да не биде пишувањево во стилот на она “рекла-кажала”, самоиницијативно решив да поразговарам со републичкиот јавен обвинител. Не станува збор за каква и да е протекција, меѓутоа, како раководител на постдипломските студии по кривично право и криминилогија, ме интересира зошто јавното обвинителство (денес!) толку ниско го вреднува фактот што некој негов соработник вложил дополнителен труд за проширување и продлабочување на своите знаења и се здобил со титулата магистер. Не интервенирам, значи, за никого, туку за принцип. Инаку, дипломите што ги даваме очигледно немаат никаква смисла. Наместо каков и да е одговор на ова начелно прашање ми беше речено дека дамата имала и друго лице (!?). Настојував врз принципот: обвинителите не се именуваат поради ваквото или онакво лице, туку врз основа на својата стручност, пред сѐ (А и кој човек има само едно лице?). Ме интересира зошто се омаловажува образовниот степен со кој се здобила на Правниот факултет како највисока правнообразовна институција во земјава. Не ги знам многу апотекарските рангирања во образованието, но еден магистер формално има (и мора да има) повисок ранг од еден вмро-вски приправник. И споменав дека тоа ме интересира пред, евентуално да седнам и да напишам нешто на таа тема. Власта реагираше во стилот што ѝ прилега на моќта: “Море, пишувај бе што сакаш!” (токму така, на “ти”, ми се обрати мојот некогашен студент, г. Ставре Џиков) и јас, еве, со негова дозвола правам така. Да се знае колку чинат дипломите што мачно (и скапо) се печалат на постдипломските студии. Притоа не е кој знае колку утешно што вака, не ретко, минуваат и докторите на науки: околу идеите на младиот д-р Игор Јанев, на пример, се крена голема врева, со нив се запознаени (и ги прифаќаат) и некои членови на владата, зад нив формално застана и Македонскиот Пен клуб, а тој сѐ уште е невработен.
Ѓорѓи Марјановиќ
ИМА НАДЕЖ!
Има денови кога на човека сѐ ќe му тргне наопаку. Минатата недела, претпладне, на пример, долго и безнадежно се вртев по кругот на Медицинскиот факултет барајќи некој да ми каже каде е амфитеатар 2, во кој требаше да се одржи тажна свеченост по повод смртта на еден заслужен Македонец. Дури откако најпосле го пронајдов празниот амфитеатар (во кој, патем речено, во далечната 1958 годин, како бруцош по медицина, слушав предавања по физичка хемија), сфатив дека сум ги побркал деновите: комеморацијата требаше да се одржи во понеделник, а не во недела! Нејсе! Кога веќе бев тука, решив да посетам еден пријател, па заедно да појдеме кај еден сликар (инаку, сопруг на мојата најдрага душманка од СДСМ), чии слики многу ги сакам. Но, кога нешто ќе тргне наопаку (според Марфиевите закони), наопаку и продолжува: мојот пријател не беше дома, па мораше да отпадне и посетата кај Илија и Илинка. Потоа отидов на факултет за да си ја проверам електронската пошта. Излезе дека немам приклучок кон ИНТЕРНЕТ. Е, тогаш веќе кренав раце од сѐ и се вратив дома. Ручекот не чинеше (пилешкото ми се виде сирово, речиси непечено).
Се обидов да читам СТАРТ. Ги прегледав насловите и поднасловите: кој од кого посив, помрачен: “Џафери го плаќаат за уништување на Македонија” Добро утро! Арно ви текна конечно! “Хеленик петролеум ја продава ОКТА”! Па што дека, нивна е, ќе прават што сакаат.
“Далаверизација” на македонската економија! Мугбил Бејзат (во своето интервју) се поплакува дека позицијата на Републичкиот судски совет била девалвирана. Кога ова тело на времето го составуваше СДСМ, тоа беше crème de la crème на нашата струка, сега (кога го дополнува ДПБНЕ + PDSh) одненадеж се чини. Види мајката! Измамените наивци од Битола ќе формираат А-ТМРО (Антритерористичка македонска револуционерна организација)! Оф, мила моја мајко! Има ли крај на македонските будалштини? Малолетнички криминал. Женска верзија на приказната за македонскиот слуга Јернеј и неговото право (Олгица Трајковска версус Димитар Димитров & комп.). Сѐ на сѐ: “Темни облаци над Македонија”!
Го фрлив луксузниот македонски разбудувач на самоубиствени нагони велејќи си дека веќе никогаш нема да го читам (небаре СТАРТ е виновен за црнилата на Македонија “и пошироко”).
Тогаш зацвони телефонот: Лиле Крстева си стои на ветувањето да нѐ известува (нас селаните од Сингелиќ Вилиџ) за концертите од нејзиното училиште: младите пак ќе свират во фоајето на МНТ.
И туку, без каква и да е разумна причина, сивилото на тој (инаку прекрасен) зимски ден фати да се повлекува. А имаше и зошто: Младинскиот камерен оркестар на Музичката младина на Македонија славеше 15 години од своето постоење. Какво славје, Господи!
Првин едно 17-годишно сатирче од Штип (Марјан Јаневски) засвире на својата волшебна флејта и дефинитивно ги растера “Темните облаци над Македонија”. Над “матна и крвава Македонија” толку се разведри, времето се отвори, се разубави што младите музичари (привршувајќи ја Хајдновата Проштална симфонија) фатија еден по еден да стануваат, да си одат, гаснејќи ги свеќите од двата црковни попилеи. Потем се појави една малечка, малечка Ана (Арангелова, 1986!) и, со еден убав Бах, ни ги разгали потресените македонски душички.
За крај ја беа оставиле Моцартовата музичка шега, во која Влатко Крстев настапи со “бомбе”то на дедо му, двајца гудачи свиреа во бањарки, а диригентот (Вања Николовски - Ѓумар) строго внимаваше да се одржува пристојно растојание помеѓу коленцата на младите музичари и музичарки. Едно време, кога си ја симна “престилката” од градите и си ја раскопча кошулата, сериозно се исплашив да не продолжи со тој стриптиз. Но, сѐ добро се сврши.
И додека аплаузот полека замираше, еден џентлмен покрај мене се исправи меѓу редовите, погледна накај таванот (Небото?) и, веројатно и не мислејќи дека некој ќе го чуе, изусти: “Има надеж!”.
Да, да, мили мои, има надеж! Она што ќе остане зад нас, она што ќе сведочи за нас, е она што го правиме во доменот на вистинските вредности: културата, пред сѐ! Ова што го прават младите музичари, сликари, вајари, писатели.
Благонадежните ни министри за култура може колку сакаат да се расфрлаат со десетиците илјади марки за нео-болгарски рецитали на своите партиски пулени. Овие никогаш не ќе може да го доживеат она што му се случи на пијанистот Симон Трпчевски во Пловдив (на пробата да станат сите членови на оркестарот и за своја душа да му ракоплескаат на младиот волшебник од Македонија). Тоа со пари не се купува!
Потем, веќе не ми беше ни тешко (ниту безнадежно!) да се зафатам со организирање на нашиот скромен коктел по повод десеттата годишнина од основањето на Лигата за демократија (11 февруари 1990 година, во Драмскиот театар, со благослов на неговиот тогашен директор г. Благоја Чоревски!). Верно, немаме пари за кавијар и шампањ, ниту за полжави, сипи и други морски плодови (како богатите партии во Александар Палас). Ќе има само по една пијачка и муабет за македонцките работи!
Си мислам, па си мислам, можеби сега би можел да го повикам и г. Глигоров да ни се придружи. На времето, како Претседател на републиката, во една пригода ме праша како би гледал на неговата желба да # пристапи на Лигата за демократија. Јас само се насмеав и реков: “Со Вашата популарност и ПЦЕР би победил на изборите!” (Приказнава има и продолжение, само не за во овој контекст.) Сега, кога човеков е само екс-президент (а не претседател на сите граѓани на Македонија), не би имал ништо против да ни се приклучи.
Во секој случај, може да сврати (со госпоѓа Нада) на нашиот коктел: утре (петок), 20 часот, Клубот на пратениците! Смокинг не е задолжителен, ниту пеперутка!
Кого да викнеме од новинарите? Пред сѐ г. Никола Младенов (во чијшто МЛАД БОРЕЦ, пред десет години, бесплатно ја објавија политичката платформа и Програмата на Лигата за демократија), г.г. Бранко Геровски и Александар Дамовски, што стрпливо ги објавуваат моиве (пролигашки!) колумни, г. Горан Михајловски во знак на политичка поддршка за она што го прави во ВЕЧЕР, госпоѓица Оливера Трајковска од А1 и госпоѓа Гоца Стошиќ од небеската телевизија. Друг? Да не претеруваме, Лигата за демократија е мала партија, не ќе има средства да плати за повеќе гости.
А да ставам: секој да донесе по некој мал прилог за забавата? Та нели направи така принцот од Велс за Нова година? Ако можеше тој, зошто да не можеме и ние? Не се сомневам дека душманите и нашата сиромаштија ќе ја протолкуваат како ароганција на елитата? Само, кому му е грижа за мислењето на нашите душмани?
Ѓорѓи Марјановиќ
Се обидов да читам СТАРТ. Ги прегледав насловите и поднасловите: кој од кого посив, помрачен: “Џафери го плаќаат за уништување на Македонија” Добро утро! Арно ви текна конечно! “Хеленик петролеум ја продава ОКТА”! Па што дека, нивна е, ќе прават што сакаат.
“Далаверизација” на македонската економија! Мугбил Бејзат (во своето интервју) се поплакува дека позицијата на Републичкиот судски совет била девалвирана. Кога ова тело на времето го составуваше СДСМ, тоа беше crème de la crème на нашата струка, сега (кога го дополнува ДПБНЕ + PDSh) одненадеж се чини. Види мајката! Измамените наивци од Битола ќе формираат А-ТМРО (Антритерористичка македонска револуционерна организација)! Оф, мила моја мајко! Има ли крај на македонските будалштини? Малолетнички криминал. Женска верзија на приказната за македонскиот слуга Јернеј и неговото право (Олгица Трајковска версус Димитар Димитров & комп.). Сѐ на сѐ: “Темни облаци над Македонија”!
Го фрлив луксузниот македонски разбудувач на самоубиствени нагони велејќи си дека веќе никогаш нема да го читам (небаре СТАРТ е виновен за црнилата на Македонија “и пошироко”).
Тогаш зацвони телефонот: Лиле Крстева си стои на ветувањето да нѐ известува (нас селаните од Сингелиќ Вилиџ) за концертите од нејзиното училиште: младите пак ќе свират во фоајето на МНТ.
И туку, без каква и да е разумна причина, сивилото на тој (инаку прекрасен) зимски ден фати да се повлекува. А имаше и зошто: Младинскиот камерен оркестар на Музичката младина на Македонија славеше 15 години од своето постоење. Какво славје, Господи!
Првин едно 17-годишно сатирче од Штип (Марјан Јаневски) засвире на својата волшебна флејта и дефинитивно ги растера “Темните облаци над Македонија”. Над “матна и крвава Македонија” толку се разведри, времето се отвори, се разубави што младите музичари (привршувајќи ја Хајдновата Проштална симфонија) фатија еден по еден да стануваат, да си одат, гаснејќи ги свеќите од двата црковни попилеи. Потем се појави една малечка, малечка Ана (Арангелова, 1986!) и, со еден убав Бах, ни ги разгали потресените македонски душички.
За крај ја беа оставиле Моцартовата музичка шега, во која Влатко Крстев настапи со “бомбе”то на дедо му, двајца гудачи свиреа во бањарки, а диригентот (Вања Николовски - Ѓумар) строго внимаваше да се одржува пристојно растојание помеѓу коленцата на младите музичари и музичарки. Едно време, кога си ја симна “престилката” од градите и си ја раскопча кошулата, сериозно се исплашив да не продолжи со тој стриптиз. Но, сѐ добро се сврши.
И додека аплаузот полека замираше, еден џентлмен покрај мене се исправи меѓу редовите, погледна накај таванот (Небото?) и, веројатно и не мислејќи дека некој ќе го чуе, изусти: “Има надеж!”.
Да, да, мили мои, има надеж! Она што ќе остане зад нас, она што ќе сведочи за нас, е она што го правиме во доменот на вистинските вредности: културата, пред сѐ! Ова што го прават младите музичари, сликари, вајари, писатели.
Благонадежните ни министри за култура може колку сакаат да се расфрлаат со десетиците илјади марки за нео-болгарски рецитали на своите партиски пулени. Овие никогаш не ќе може да го доживеат она што му се случи на пијанистот Симон Трпчевски во Пловдив (на пробата да станат сите членови на оркестарот и за своја душа да му ракоплескаат на младиот волшебник од Македонија). Тоа со пари не се купува!
Потем, веќе не ми беше ни тешко (ниту безнадежно!) да се зафатам со организирање на нашиот скромен коктел по повод десеттата годишнина од основањето на Лигата за демократија (11 февруари 1990 година, во Драмскиот театар, со благослов на неговиот тогашен директор г. Благоја Чоревски!). Верно, немаме пари за кавијар и шампањ, ниту за полжави, сипи и други морски плодови (како богатите партии во Александар Палас). Ќе има само по една пијачка и муабет за македонцките работи!
Си мислам, па си мислам, можеби сега би можел да го повикам и г. Глигоров да ни се придружи. На времето, како Претседател на републиката, во една пригода ме праша како би гледал на неговата желба да # пристапи на Лигата за демократија. Јас само се насмеав и реков: “Со Вашата популарност и ПЦЕР би победил на изборите!” (Приказнава има и продолжение, само не за во овој контекст.) Сега, кога човеков е само екс-президент (а не претседател на сите граѓани на Македонија), не би имал ништо против да ни се приклучи.
Во секој случај, може да сврати (со госпоѓа Нада) на нашиот коктел: утре (петок), 20 часот, Клубот на пратениците! Смокинг не е задолжителен, ниту пеперутка!
Кого да викнеме од новинарите? Пред сѐ г. Никола Младенов (во чијшто МЛАД БОРЕЦ, пред десет години, бесплатно ја објавија политичката платформа и Програмата на Лигата за демократија), г.г. Бранко Геровски и Александар Дамовски, што стрпливо ги објавуваат моиве (пролигашки!) колумни, г. Горан Михајловски во знак на политичка поддршка за она што го прави во ВЕЧЕР, госпоѓица Оливера Трајковска од А1 и госпоѓа Гоца Стошиќ од небеската телевизија. Друг? Да не претеруваме, Лигата за демократија е мала партија, не ќе има средства да плати за повеќе гости.
А да ставам: секој да донесе по некој мал прилог за забавата? Та нели направи така принцот од Велс за Нова година? Ако можеше тој, зошто да не можеме и ние? Не се сомневам дека душманите и нашата сиромаштија ќе ја протолкуваат како ароганција на елитата? Само, кому му е грижа за мислењето на нашите душмани?
Ѓорѓи Марјановиќ
БАЈ ГАЊО
Додека работам кабинетот постепено ми се претвора во некој вид остава за книги, речници, хартии, писма, весници (некои велат “креативен неред”, кумановци: “Фали само од попа уво”). Кога ќе ја завршам работата и треба да почнам нешто ново, задолжително пристапувам кон “суредување”. Тоа ретко кога значи само враќање на нештата на нивното вообичаено место. Ќе ми дојде под рака книга, да речеме, и туку ќе фатам да ја вртам, да ја разгледувам, да читам.
Овој пат тоа ми се случи со книгата на г. Ставре Џиков (со посвета!) “Македонија во комунистичкиот триаголник” (Скопје 1993). Ме заинтригира фактот дека рецензент на книгава бил токму мојот некогашен пријател и екс-министер за култура, др Димитар Димитров. Во 1993 година тој бил високо свесен Македонец кога можел да аминува книга во која буквално стои (стр. 12): “На политичката сцена на Македонија ќе се појави ВМРО на Тодор Александров кој ќе биде експонент на најреакционерните кругови на бугарскиот двор и воените кругови.” Некоја година подоцна, по своето “преображение”, токму сликата на истиот тој Александров Димитар ја беше обесил како икона на не сосема незабележливо место во својот дом (!?). Изгледа никогаш нема да сфатам што му стана на човеков та на стари години толку тешко, толку непоправливо си ги извалка името и честа пред Македонија и Македонците? Притоа ми паѓа на ум уште нешто: кога ја рецензирал оваа книга Димитар не можел а да не го види мотото што авторот го позајмил од Стојан Киселиновски: “Ако ја предадеш татковината и гробот те проколнува”!
И туку одненадеж, како гром од ведро небо, по формирањето на старо-новата македонска влада, низ Скопје се пронесе глас дека токму грешниот екс-министер за култура ќе бил именуван за амбасадор на Република Македонија во Софија. Беше тоа еден понеделник, ден кога од формирањето на Лигата за демократија до денес се состанува нејзиниот Извршен одбор. На него, нормално, се коментираше и оваа новост, доколку повеќе што споменатиот џентлмен се беше прославил со своите метанија пред браќата Бугари среде Софија. Некој предложи Лигата да излезе со соопштение со кое ќе ѝ укаже на владата на националната неприфатливост на оваа номинација. Повеќето сметаа дека др Димитров може да биде амбасадор на Македонија во која и да е земја (Русија, на пример), но никако не и во Бугарија. Тоа би бил прв случај во историјата на дипломатијата една земја да испраќа за амбасадор човек што го дели националното чувство на земјата домаќин. Еден духовит џентлмен инсистираше во соопштението да се каже дека др Димитров може да биде почесен конзул на Република Бугарија во Македонија, но никако не и наш амбасадор во Софија.
Со оглед на тоа што лидерот дури и во мошне либералната Лига за демократија има (непишано) овластување да одлучи по слободна оценка дали е на место или не да се излезе во јавноста со определен став, решив да не ги послушам моите партиски пријатели, да не одиме со соопштение за нешто што е сепак само глас. Моите аргументи против едно вакво соопштение беа дека нашиот премиер не е толку неинтелигентен за да не сфати дека со вакво именување и национално најнеписмениот меѓу нас ќе види оти претседателот на владата стои врз исти позиции како и неговиот бивш министер. Само глупав човек, по Пировата победа на претседателскиот кандидат (добиена со помош на оние што, според првобитниот партиски занес, требаше да завршат во гасни комори), би можел да направи ваков гест на политичко самоубиство пред важните локални избори: премиерот (при ваква одлука) ќе мора добро да размисли дали македонскиот народ ќе му прости доколку во Софија испрати човек што застапува став според кој Македонците се однародени Бугари! И, што е уште поважно, човек што (како и досега) ќе работи против интересите на македонскиот народ! Необјавувањето соопштение се должеше и на фактот дека др Димитров веќе беше “паднат борец”, а кумановци тешко иронизираат на сметка на оние што се јуначат врз паднатите (“на мртвога Германца нож извадија! “).
Деновиве, меѓутоа, во медиумите се намножија информации од неформални, неидентификувани извори (СИТЕЛ, УТРИНСКИ ВЕСНИК, ДНЕВНИК) дека проблематичната номинација на тазе печениот Болгарин е повеќе или помалу свршена работа. Ако тоа и навистина се случи г. Георгиевски јавно ќе го обзнани она што и до сега тешко успеваше да го сокрие. Досега барем, свесен за тоа дека бугарските тези “не држат вода” меѓу македонските луѓе, премиерот не се изјаснуваше по тоа болно прашање. Во неговата партија, меѓутоа, имаше и сѐ уште има луѓе што не ги мирисаат многу своите лошо престорени ѓоа-Бугари. Со ова што деновиве им се случува на младите национални неоромантичари во ДПБНЕ, кои, на времето, се обидоа јавно да проговорат против пробугарската ареа во својата партија (ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ), како и со софрата што им се мести на осведочените борци за бугарската кауза (др Димитров & комп.) г. Георгиевски полека но сигурно си ги открива картите.
Негова работа! На времето (почнувајќи со г. Гошев, а завршувајќи со г. Црвенковски) се обидував - заради доброто на Македонија, а и заради доброто на Лигата за демократија, признавам - да им давам совети на екс-комунистите. Залудо! Власта отсекогаш и на секаде имала атрофирано сетило за слух. Поради неприфаќањето на најважниот од тие совети (пропорционалниот наместо мнозинскиот изборен модел) старите властодршци паднаа на ова дереџе, а лишени од пари и директорска покрепа, в иднина ќе паѓаат уште подолу! Сега се други на власт! Бетер! Илјада пати бетер од поранешните и јас навистина немам намера да им солам памет и да ги учам што да прават и како да прават. Нека си кршат глава! Како што тргнале, нема далеку да втасаат.
Сепак, не знам дали е случајно што за ова кратко време на ДПБНЕ-овско владеење се намножија политичките вицови на сметка на Љубчо & компанија, во кои постојано се повторува алузијата на некои психијатриски феномени (вицот со кошулата со копчиња, оној на тема “и лудиот бега од пијаниот”, итн. итн.). Белки работите навистина не втасале до таму. Зашто, нашиот народ вели: “Кога Господ некого сака да го казни, првин му го зема умот! “
Сме читале за сите белосветски перипетии на знамениот Бај Гањо. Сепак, неговото именување за амбасадор во Софија очигледно ја надминува творечката фантазија на бесмртниот бугарски автор. И така, ако ова сѐ уште хипотетично именување и не е подобно за партиски протести, душа си дало за колумна. Или барем мене така ми се чини. Како што ми се чини дека авторите на ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ (и нивните едномисленици) еднаш секако ќе сфатат оти ДПБНЕ не е партија за одбрана на македонските работи. А тоа веќе, за жал, не е само нивна работа!
Ѓорѓи Марјановиќ
Овој пат тоа ми се случи со книгата на г. Ставре Џиков (со посвета!) “Македонија во комунистичкиот триаголник” (Скопје 1993). Ме заинтригира фактот дека рецензент на книгава бил токму мојот некогашен пријател и екс-министер за култура, др Димитар Димитров. Во 1993 година тој бил високо свесен Македонец кога можел да аминува книга во која буквално стои (стр. 12): “На политичката сцена на Македонија ќе се појави ВМРО на Тодор Александров кој ќе биде експонент на најреакционерните кругови на бугарскиот двор и воените кругови.” Некоја година подоцна, по своето “преображение”, токму сликата на истиот тој Александров Димитар ја беше обесил како икона на не сосема незабележливо место во својот дом (!?). Изгледа никогаш нема да сфатам што му стана на човеков та на стари години толку тешко, толку непоправливо си ги извалка името и честа пред Македонија и Македонците? Притоа ми паѓа на ум уште нешто: кога ја рецензирал оваа книга Димитар не можел а да не го види мотото што авторот го позајмил од Стојан Киселиновски: “Ако ја предадеш татковината и гробот те проколнува”!
И туку одненадеж, како гром од ведро небо, по формирањето на старо-новата македонска влада, низ Скопје се пронесе глас дека токму грешниот екс-министер за култура ќе бил именуван за амбасадор на Република Македонија во Софија. Беше тоа еден понеделник, ден кога од формирањето на Лигата за демократија до денес се состанува нејзиниот Извршен одбор. На него, нормално, се коментираше и оваа новост, доколку повеќе што споменатиот џентлмен се беше прославил со своите метанија пред браќата Бугари среде Софија. Некој предложи Лигата да излезе со соопштение со кое ќе ѝ укаже на владата на националната неприфатливост на оваа номинација. Повеќето сметаа дека др Димитров може да биде амбасадор на Македонија во која и да е земја (Русија, на пример), но никако не и во Бугарија. Тоа би бил прв случај во историјата на дипломатијата една земја да испраќа за амбасадор човек што го дели националното чувство на земјата домаќин. Еден духовит џентлмен инсистираше во соопштението да се каже дека др Димитров може да биде почесен конзул на Република Бугарија во Македонија, но никако не и наш амбасадор во Софија.
Со оглед на тоа што лидерот дури и во мошне либералната Лига за демократија има (непишано) овластување да одлучи по слободна оценка дали е на место или не да се излезе во јавноста со определен став, решив да не ги послушам моите партиски пријатели, да не одиме со соопштение за нешто што е сепак само глас. Моите аргументи против едно вакво соопштение беа дека нашиот премиер не е толку неинтелигентен за да не сфати дека со вакво именување и национално најнеписмениот меѓу нас ќе види оти претседателот на владата стои врз исти позиции како и неговиот бивш министер. Само глупав човек, по Пировата победа на претседателскиот кандидат (добиена со помош на оние што, според првобитниот партиски занес, требаше да завршат во гасни комори), би можел да направи ваков гест на политичко самоубиство пред важните локални избори: премиерот (при ваква одлука) ќе мора добро да размисли дали македонскиот народ ќе му прости доколку во Софија испрати човек што застапува став според кој Македонците се однародени Бугари! И, што е уште поважно, човек што (како и досега) ќе работи против интересите на македонскиот народ! Необјавувањето соопштение се должеше и на фактот дека др Димитров веќе беше “паднат борец”, а кумановци тешко иронизираат на сметка на оние што се јуначат врз паднатите (“на мртвога Германца нож извадија! “).
Деновиве, меѓутоа, во медиумите се намножија информации од неформални, неидентификувани извори (СИТЕЛ, УТРИНСКИ ВЕСНИК, ДНЕВНИК) дека проблематичната номинација на тазе печениот Болгарин е повеќе или помалу свршена работа. Ако тоа и навистина се случи г. Георгиевски јавно ќе го обзнани она што и до сега тешко успеваше да го сокрие. Досега барем, свесен за тоа дека бугарските тези “не држат вода” меѓу македонските луѓе, премиерот не се изјаснуваше по тоа болно прашање. Во неговата партија, меѓутоа, имаше и сѐ уште има луѓе што не ги мирисаат многу своите лошо престорени ѓоа-Бугари. Со ова што деновиве им се случува на младите национални неоромантичари во ДПБНЕ, кои, на времето, се обидоа јавно да проговорат против пробугарската ареа во својата партија (ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ), како и со софрата што им се мести на осведочените борци за бугарската кауза (др Димитров & комп.) г. Георгиевски полека но сигурно си ги открива картите.
Негова работа! На времето (почнувајќи со г. Гошев, а завршувајќи со г. Црвенковски) се обидував - заради доброто на Македонија, а и заради доброто на Лигата за демократија, признавам - да им давам совети на екс-комунистите. Залудо! Власта отсекогаш и на секаде имала атрофирано сетило за слух. Поради неприфаќањето на најважниот од тие совети (пропорционалниот наместо мнозинскиот изборен модел) старите властодршци паднаа на ова дереџе, а лишени од пари и директорска покрепа, в иднина ќе паѓаат уште подолу! Сега се други на власт! Бетер! Илјада пати бетер од поранешните и јас навистина немам намера да им солам памет и да ги учам што да прават и како да прават. Нека си кршат глава! Како што тргнале, нема далеку да втасаат.
Сепак, не знам дали е случајно што за ова кратко време на ДПБНЕ-овско владеење се намножија политичките вицови на сметка на Љубчо & компанија, во кои постојано се повторува алузијата на некои психијатриски феномени (вицот со кошулата со копчиња, оној на тема “и лудиот бега од пијаниот”, итн. итн.). Белки работите навистина не втасале до таму. Зашто, нашиот народ вели: “Кога Господ некого сака да го казни, првин му го зема умот! “
Сме читале за сите белосветски перипетии на знамениот Бај Гањо. Сепак, неговото именување за амбасадор во Софија очигледно ја надминува творечката фантазија на бесмртниот бугарски автор. И така, ако ова сѐ уште хипотетично именување и не е подобно за партиски протести, душа си дало за колумна. Или барем мене така ми се чини. Како што ми се чини дека авторите на ЧАКАМ ТЕ ДА ДОЈДЕШ (и нивните едномисленици) еднаш секако ќе сфатат оти ДПБНЕ не е партија за одбрана на македонските работи. А тоа веќе, за жал, не е само нивна работа!
Ѓорѓи Марјановиќ
ПРИЗНАНИЕ
Човек понекогаш знае да се возбуди од нешто, а да не биде свесен за причината на својата возбуда. Ако тоа се случи ноќе, во дејство обично стапува несоницата. Нема нервоза ни забрзан пулс ниту пак покачен крвен притисок, човек е навидум прибран, мирен, само - никако да заспие! И бидејќи со нешто мора да се занимава, туку ќе фати да си мисли де за ова де за она. Мислата скока од предмет на предмет, а тоа уште повеќе го оддалечува од сонот. Ова ми се случува од време на време, па и минатата ноќ.
Си легнав релативно рано (околу два часот по полноќ) и убаво, мирно спиев до четирите, кога се разбудив, станав да се напијам вода и го чув Марко (магарето на соседот) како збеснато тропа со копитата по лимените ѕидови на својата подвижна куќичка со која го возат по градот и со него, вапсан како зебра, ги сликаат дечињата. Сиромавот е, велат, жив ѓавол: така мојот досетлив сосед заработува по некоја паричка за да се прехрани и да преживее. Арно ама ноќе на Марко изгледа воопшто не му е удобно во тесниот метален затвор, па по цела ноќ тропа ли тропа кутриот без да има кој да му помогне. Да сме Англија соседов до сега секако ќе го глобеа за престапот измачување животни. Ама ние не сме Англија, туку Балкан бавча, Македонија, а во неа никој не се грижи ни за луѓето, а камоли за животните.
Пред некој ден минувам преку Камениот мост по едно кучешки луто време, студот апе за носот, за образите, за ушите, а некакви Ѓупци среде мостот (врз едно лито картонче) оставиле бебе не постаро од две години за да пита за нив. Лежи кутрото неподвижно, чиниш бедно повиена кукличка. Луѓето минуваат, вртат глава или им пцујат се по список на бездушните родители. Понекој и ќе фрли некаква паричка. Да сме правна држава, како што не сме, г. Ставре Џиков секако би ги викнал на рапорт скопските обвинители да ги распраша чуле ли тие некогаш за чл. 201 ст. 2 КЗ, кој со затвор од три месеци до три години ги казнува родителите што од користољубие го наведуваат своето дете на питање. Но, како што досега повеќе пати се осведочивме, г. Џиков очигледно има поважни работи одошто да се грижи за примената на Кривичниот законик, било да е во прашање Џафери & компанија, Циле Национале или питачите (дотолку повеќе што последниве се Роми, а човеков мора да дава свој придонес кон “релаксираните меѓуетнички односи”).
Вакви мисли фатија да ми се вртат по главата и сонот сосема ми избега. Нејсе, не ми е прв пат. Дури отпосле, обидувајќи си протолкувам на што се должи мојата несоница, ми текна дека за тоа може да биде виновна госпоѓа Винка Саздова (од ЗУМПРЕС), која се зафати со објавувањето на “Комбре”, првата книга од циклусот “Во потрага по загубеното време” од Пруст, врз чиишто коректури деновиве манијачки работам (читајќи го веќе трет пат преломениот текст и постојано откривајќи ситни печатни грешки). Тоа ќе да е! Појавата на Пруст на македонски ме восхитува, но - изгледа - и длабоко ме вознемирува. Неверојатно сложен, многуслоен автор, еден расипнички богат јазик, еден свет и еден начин на живеење што на овие простори не постоел. И сето тоа, пренесено на македонски, сепак е не само течно, разбирливо, туку и звучи како поезија во проза. Ова, меѓутоа, е пријатен немир, немир што човека го тера буден да сонува, да мечтае (притоа нема големо значење што има шеесет години!) И да го моли Господа да му го чува умот за да втаса да ја доврши големата работа за која се фатил (делото има тринаесет густо исполнети томови, а јас сум на средината од вториот).
И среде оваа убава, по малу декадентна атмосфера, одненадеж се јавува познат глас (мојот кумашин и соборец во Лигата за демократија) кој триумфално ми соопштува дека му јавиле оти на некакваси многу популарна приватна радио станица мојава страничка во ДНЕВНИК слушателите ја прогласиле за најчитана во 1999 година. Не знам зошто туку одеднаш почувствував како треперам од нервоза. Молчев и ги слушав славопојките на кумашинот: свечено доделување на признанијата во Универзалната сала; ќе имало и ТВ-пренос за цела Македонија; прекрасна реклама и за нашата Лига за демократија. Е, тука веќе ми препукна, го прекинав и му се изназборев небаре тој има лична вина за мојот бес: таков вид циркус може да прават алтернативните демократи, но не и ние од Лигата; “признанието” воопшто не ми годи, туку, напротив, ме исполнува со бес против читателите што своето едномислеништво, своето прифаќање на моите идеи, не умеат поинаку да го изразат освен со учество во анкети; каква фајда може да има од сето тоа Лигата за демократија - ако луѓето не ги инспирирале за нешто поумно тие текстови, како може да се очекува таков ефект да постигне еден јавен циркус во Универзалната сала, со или без телевизија, сеедно; чуму им се на овие луѓе нашите усилби ова парче земја да го направиме асолна европска правна држава, пристојно место за живеење, а не бојно поле на мафиози од секаков сој. Спрема Пруст може да се однесуваат како спрема чиста литература, зашто тој е тоа, но не и спрема мојата ангажирана “проза” ... итн. итн. Затоа, мене признанија од вакви луѓе не ми требаат. Ми е гајле за нивните ситни одушевувања кога немаат граѓанска доблест политички да се определат за она со што интимно се согласуваат.
Во еден момент со чудење се свестив: она што не му успеа на “човекот од Бардовци” (кој во НОВА МАКЕДОНИЈА напиша половина страница гадости на моја сметка, а јас во ниеден момент не почувствував ни бес ни потреба да одговорам) неверојатно ефектно му успеа на некој друг и тоа со средство пред кое човек останува без збор: одамна никој не ме повредил толку длабоко, толку болно, не ме погодил во почувствително место од оној што дошол на идејата да ми го додели ова признание.
Она што посебно боли во врска со оваа работа е сознанието дека е во прашање безочен фалсификат: има објективизирани критериуми за мерење на популарноста. Според нив, популарни колумнисти се Циле Национале, да речеме, Љубен Пауновски, Никола Поповски. Што пишуваат тие - не знам, зашто, по неколку обиди да ги читам, кренав раце. Но, на другите читатели на весници нивните идеи очигледно им се допаѓаат и тие масовно ги поддржуваат. Тоа не е случај со моите.
Затоа, многу пати си мислам има ли смисла да се учествува во оваа ујдурма. Сепак, нема ден да не се јави по некој нов симпатизер, по некој нов член. Не тече, ама капе. Кумановци велат: “Капка капе, вир се вири!”, а жена ми: “Не смееш да ги изневериш луѓето!” И нема! Тоа никако! Но, признанија од друг вид не фермам и не прифаќам! Затоа, овдека (на “инкриминиранава страница”) од тоа јасно и гласно се оградувам. Универзалната сала ќе причека на мене и на Лигата за демократија!
Ѓорѓи Марјановиќ
Си легнав релативно рано (околу два часот по полноќ) и убаво, мирно спиев до четирите, кога се разбудив, станав да се напијам вода и го чув Марко (магарето на соседот) како збеснато тропа со копитата по лимените ѕидови на својата подвижна куќичка со која го возат по градот и со него, вапсан како зебра, ги сликаат дечињата. Сиромавот е, велат, жив ѓавол: така мојот досетлив сосед заработува по некоја паричка за да се прехрани и да преживее. Арно ама ноќе на Марко изгледа воопшто не му е удобно во тесниот метален затвор, па по цела ноќ тропа ли тропа кутриот без да има кој да му помогне. Да сме Англија соседов до сега секако ќе го глобеа за престапот измачување животни. Ама ние не сме Англија, туку Балкан бавча, Македонија, а во неа никој не се грижи ни за луѓето, а камоли за животните.
Пред некој ден минувам преку Камениот мост по едно кучешки луто време, студот апе за носот, за образите, за ушите, а некакви Ѓупци среде мостот (врз едно лито картонче) оставиле бебе не постаро од две години за да пита за нив. Лежи кутрото неподвижно, чиниш бедно повиена кукличка. Луѓето минуваат, вртат глава или им пцујат се по список на бездушните родители. Понекој и ќе фрли некаква паричка. Да сме правна држава, како што не сме, г. Ставре Џиков секако би ги викнал на рапорт скопските обвинители да ги распраша чуле ли тие некогаш за чл. 201 ст. 2 КЗ, кој со затвор од три месеци до три години ги казнува родителите што од користољубие го наведуваат своето дете на питање. Но, како што досега повеќе пати се осведочивме, г. Џиков очигледно има поважни работи одошто да се грижи за примената на Кривичниот законик, било да е во прашање Џафери & компанија, Циле Национале или питачите (дотолку повеќе што последниве се Роми, а човеков мора да дава свој придонес кон “релаксираните меѓуетнички односи”).
Вакви мисли фатија да ми се вртат по главата и сонот сосема ми избега. Нејсе, не ми е прв пат. Дури отпосле, обидувајќи си протолкувам на што се должи мојата несоница, ми текна дека за тоа може да биде виновна госпоѓа Винка Саздова (од ЗУМПРЕС), која се зафати со објавувањето на “Комбре”, првата книга од циклусот “Во потрага по загубеното време” од Пруст, врз чиишто коректури деновиве манијачки работам (читајќи го веќе трет пат преломениот текст и постојано откривајќи ситни печатни грешки). Тоа ќе да е! Појавата на Пруст на македонски ме восхитува, но - изгледа - и длабоко ме вознемирува. Неверојатно сложен, многуслоен автор, еден расипнички богат јазик, еден свет и еден начин на живеење што на овие простори не постоел. И сето тоа, пренесено на македонски, сепак е не само течно, разбирливо, туку и звучи како поезија во проза. Ова, меѓутоа, е пријатен немир, немир што човека го тера буден да сонува, да мечтае (притоа нема големо значење што има шеесет години!) И да го моли Господа да му го чува умот за да втаса да ја доврши големата работа за која се фатил (делото има тринаесет густо исполнети томови, а јас сум на средината од вториот).
И среде оваа убава, по малу декадентна атмосфера, одненадеж се јавува познат глас (мојот кумашин и соборец во Лигата за демократија) кој триумфално ми соопштува дека му јавиле оти на некакваси многу популарна приватна радио станица мојава страничка во ДНЕВНИК слушателите ја прогласиле за најчитана во 1999 година. Не знам зошто туку одеднаш почувствував како треперам од нервоза. Молчев и ги слушав славопојките на кумашинот: свечено доделување на признанијата во Универзалната сала; ќе имало и ТВ-пренос за цела Македонија; прекрасна реклама и за нашата Лига за демократија. Е, тука веќе ми препукна, го прекинав и му се изназборев небаре тој има лична вина за мојот бес: таков вид циркус може да прават алтернативните демократи, но не и ние од Лигата; “признанието” воопшто не ми годи, туку, напротив, ме исполнува со бес против читателите што своето едномислеништво, своето прифаќање на моите идеи, не умеат поинаку да го изразат освен со учество во анкети; каква фајда може да има од сето тоа Лигата за демократија - ако луѓето не ги инспирирале за нешто поумно тие текстови, како може да се очекува таков ефект да постигне еден јавен циркус во Универзалната сала, со или без телевизија, сеедно; чуму им се на овие луѓе нашите усилби ова парче земја да го направиме асолна европска правна држава, пристојно место за живеење, а не бојно поле на мафиози од секаков сој. Спрема Пруст може да се однесуваат како спрема чиста литература, зашто тој е тоа, но не и спрема мојата ангажирана “проза” ... итн. итн. Затоа, мене признанија од вакви луѓе не ми требаат. Ми е гајле за нивните ситни одушевувања кога немаат граѓанска доблест политички да се определат за она со што интимно се согласуваат.
Во еден момент со чудење се свестив: она што не му успеа на “човекот од Бардовци” (кој во НОВА МАКЕДОНИЈА напиша половина страница гадости на моја сметка, а јас во ниеден момент не почувствував ни бес ни потреба да одговорам) неверојатно ефектно му успеа на некој друг и тоа со средство пред кое човек останува без збор: одамна никој не ме повредил толку длабоко, толку болно, не ме погодил во почувствително место од оној што дошол на идејата да ми го додели ова признание.
Она што посебно боли во врска со оваа работа е сознанието дека е во прашање безочен фалсификат: има објективизирани критериуми за мерење на популарноста. Според нив, популарни колумнисти се Циле Национале, да речеме, Љубен Пауновски, Никола Поповски. Што пишуваат тие - не знам, зашто, по неколку обиди да ги читам, кренав раце. Но, на другите читатели на весници нивните идеи очигледно им се допаѓаат и тие масовно ги поддржуваат. Тоа не е случај со моите.
Затоа, многу пати си мислам има ли смисла да се учествува во оваа ујдурма. Сепак, нема ден да не се јави по некој нов симпатизер, по некој нов член. Не тече, ама капе. Кумановци велат: “Капка капе, вир се вири!”, а жена ми: “Не смееш да ги изневериш луѓето!” И нема! Тоа никако! Но, признанија од друг вид не фермам и не прифаќам! Затоа, овдека (на “инкриминиранава страница”) од тоа јасно и гласно се оградувам. Универзалната сала ќе причека на мене и на Лигата за демократија!
Ѓорѓи Марјановиќ
ЗА ‘РТЕЊЕТО НА КОМПИРОТ
Кога некој спаѓа во категоријата на “буфови” (луѓе свикнати на ноќна работа), па обично си легнува два-три часа по полноќ, за него осумте часот изутрина се речиси “рани зори”. Ова го кажувам за да знае читателот зошто еден ден (пред вториот круг на претседателските избори) бев мошне изнервиран кога една непозната дама ме разбуди од најслаткиот сон (во 8,30). Уште повеќе, меѓутоа, ме избезуми нејзиниот повик “на помош”: Македонија била во опасност, а јас (претставете си!) сум бил единствениот способен да ја спаси од пропаста. Јас и инаку (и во нормално време) не ги сакам ласкавците, но ми се виде дека дамава ептен ја претера работата со моите спасителски способности. Во што е таа опасност, прашав, а таа, како од ракав истресе: ВМРО и Џафери! И разврза прикаска, според која, една нејзина пријателка, службеник во општината Гази Баба (жена, демек, на која секако мора да ѝ се верува), ѝ раскажала дека ВМРО-овците само во оваа општина по список однеле 3.000 неподигнати избирачки книшки. Македонија има сто и кусур општини, помножено со по три илјади... Луѓе, кражба! На помош! Спасувај Марјановиќу!
Мила моја мајко, што ми се спиеше (таа ноќ легнав во четирите часот), а дамата никако да престане. Да ѝ речам дека во Македонија има општини и со по илјада жители, та изборната математика не ѝ чини, залудо, само ќе долиев масло врз огнот. А не можев просто да речам: “Ви се молам, оставете ме да се доспијам! Очиве ми се затвораат! “ И туку, ми текна: “Проштевајте, госпоѓо! Вие, инаку, сте член на Лигата за демократија?” Како што и очекував, одговорот беше брз и мошне енергичен: дамата била интелектуалка и партиите не ја интересирале!
Види мајката! Мојата партија не ја интересирала, а сепак бара од мене да ја спасувам Македонија (сам, без никој жив со мене, небаре ја имам в џеб Аладиновата лампа), па тоа е невидено и нечуено! Видов нема друго чаре, та ѝ реков: “Ве молам, госпоѓо да ја спуштите слушалката за да не ме натерате да бидам непристоен и да прекинам јас!” И дамата ја спушти.
Оваа епизода деновиве постојано ми се врати во мислите. Кај и да мрднам (на факултет, во Градскиот Трговски Центар, на концерт, на Водно) наидувам на сосема непознати луѓе што ме запираат со горе-долу исти апели, прашања или категорички тврдења: “Што да се прави? Ова е крајот на Македонија! Ова е почеток на крајот!” И сѐ во тој стил. Или, просто, си имаат некоја мака, некој ваков или онаков проблем, и туку ќе фатат да ми пишуваат писма, да ми испраќаат фотокопии, да бараат видување, разговор, консултација, совет. (Така, еднаш, придружувана со оној Стоиле, што подоцна го снема од нашата политичка сцена, дојде на консултација и сегашната министерка за внатрешни работи.)
Многу бргу открив дека прашањето “Дали сте член на Лигата за демократија?” најефикасно ме ослободува од натрапниците (патриотите, загрозените граѓани, македонските страдалници од сите фарби, од луѓето со нерешливи лични или професионални проблеми). И се сетив на едно место каде што Енгелс (во предговорот или поговорот на “Германската селанска војна”, што на времето ја бев превел од германски, но, поради “случајот Марјановиќ”, не успеав да ја објавам дури ни во “Комунист”) вели дека малограѓаните (па и нашиве македонски), најчесто стојат надвор од социјалните судири, гледајќи сеир, меркајќи кој ќе победи, па, кога тоа ќе се случи, вртоглаво му се фрлаат во прегратки на победникот, а потем крчмите трештат од нивното самофаленичарство! Тогаш се поголеми католици од Папата! Така беше во 1945 (кога одненадеж се намножија комунистите), така се случи неодамна кога се накотија ВМРО-овците! Со оглед на тоа што во демократијата социјалните битки се водат на политичката арена, малограѓанското стоење на страна најчесто значи стоење на страна од партиите, а особено надвор од единствената “спасителка на Македонија” - Лигата за демократија!
И, колку што важи она “каков народ - таква власт”, не помалу важи и една нова: “каков народ - такви медиуми”! Нашите слободни и неслободни медиуми веќе решија дека во Македонија не постои ништо надвор од двата македонски противпоставени блока + партиите на оние со име што новокомпонираната пристојност не дозволува јавно да се изговара. За еден политички “аналитичар” секако е полесно да размислува кога има само црно и бело. И, бидејќи кај нас политичкото го импрегнира сето друго, нашите бистри новинари главно ги интересира само она што доаѓа од тие две кујни, никако не и она што во секоја нормална европска земја е вистинска медиумска посластица: можноста да откријат и (за доброто на демократијата!) да употребат една политичка афера!
Еден (измислен, па со самото тоа и неверојатен) пример: некој од Лигата за демократија му кажува на еден новинар дека тој и тој партиски лидер (до вчера на власт!) од некоја приватна фирма добил за партијата паричен прилог во висина од два милиони марки! И мислите дека новинарот ќе фати да трага по вистината, да собира (и да обелоденува) докази за тој алиш-вериш? Бог да чува! Ова не е бедна Германија, каде што против Хелмут Кол ќе се води кривична постапка за смрдени два милиони марки! Во богата та пребогата Македонија никој не се сакалдисува и кога некому ќе му се откачи признание дека зел не два, туку четириесет милиони марки! И тоа не е прилог за партијата, туку за него лично, згора на тоа и за мошне смрдена работа: да “лобира” кај својата влада неговата земја да признае некоја проблематична индустриска сила желна за признанија. Знаете исто така што се случи кога Лигата за демократија (се разбира, кој друг) поднесе кривична пријава против нашиот несуден усреќител: за министерот за правда тоа беше циркус, а за Републичкиот јавен обвинител очигледно багателна работа (“дело од мало значење”?!). Има човекот поважни работи одошто да испитува ноторни факти (дали едикојси пред 600 луѓе во еден и пред уште толку луѓе во друг град навистина јавно ја признал бруката за која пишуваше владината НОВА МАКЕДОНИЈА).
И оди сега та прави партија во Македонија ако немаш пари од провизија или ако не си екс-министер, екс-парламентарен спикер! Но, јас не сум само јогин, туку и есперантист (гледам како на Дар-Мар му се слошува!), а од Заменхоф наваму есперантистите упорно го повторуваат неговиот стих “Ec’ guto malgranda konstante frapante traboras la rokon granitan!” (“дури и капка вода постојано удирајќи пробива гранитна карпа”). Значи - знам што правам! Македонскиот народ е како компирот - про’ртува кога ќе му дојде времето за ’ртење! Времето на Лигата за демократија очигледно сî уште не дошло! Но, ќе дојде! И компирот ќе про’рти! Не се случило да не про’рти! Освен ако во меѓувреме не скапе!
Ѓорѓи Марјановиќ
АЛИСА ВО ЗЕМЈАТА НА ЧУДАТА
Нешто пред распадот на СФРЈ во Македонија беше мошне актуелна аферата со осумте суспендирани млади полицајци (“осумтемина величенствени”, како што ги нарекуваа во печатот). Мене полицијата отсекогаш ме интересирала исто колку и ланскиот снег, така што навистина не знам што беше гревот на овие млади луѓе, поради кој ги беше суспендирал тогашниот министер за внатрешни работи. Повеќето од нив беа мои студенти и тоа, пред сѐ, беше причината што го послушав мојот тогашен пријател Димитар Димитров и, еден ден, појдов да поразговарам за нивниот случај со министерот Јован Трпеноски. Со г. Трпеновски, инаку, одржував срдечни (дури пријателски) односи уште пред да стане министер - беше мој колега и постдипломец на курсот по кривично право (оттаму и малу исколчената форма на нашето комуницирање: министерот мене ми се обраќаше на Вие, а јас нему на ти!). Појдов, значи, и му реков што сум чул за аферата: дека наводно младите полицајци ги суспендирал под силен политички притисок и дека за тоа длабоко жали. Реакцијата на министерот беше енергична: “Одлуката е, вели, моја, и воопшто не жалам што ја донесов, а кога ќе Ви ги кажам причините и Вие ќе се согласите! “. Еве во што била работата: полицијата, според него, не можела да функционира со двајца газди - од една страна, министерот, од друга страна, партијата!
Се разбира дека бев согласен со овој резон и тоа не го криев, ниту пак имаше потреба од тоа. “Ако е така, реков, а верувам дека е, ти советувам уште денес да донесеш две решенија: едното, со кое ќе ги повлечеш суспензиите, и другото, со кое ќе ги распуштиш четиринаесетте основни организации на СКМ во полицијата”. Министерот се насмеа, тропна весело по масичката пред нас и рече дека сум бил мошне радикален и дека тој тоа едноставно не може да го стори. Потоа, свртувајјќи го шеговито разговорот на друга тема, ме праша дали ќе му го оставам министерското место доколку на изборите победи (штотуку основаната) Лига за демократија. “Во принцип да, одговорив, но само доколку сега станеш член на Лигата!”
И така Јово не ги врати веднаш суспендираните, но не ги распушти ни многубројните основни организации на СКМ и, се разбира, згреши (како и секој што не ги слуша советите на Лигата за демократија, впрочем): не минаа ни два месеца, а Анте Марковиќ донесе одлука за деполитизација на полицијата и г. Трпеновски мораше да постапи така. Да го стореше тоа кога му го советував, ќе се прибавеше имиџ на демократ и - веројатно - ќе си го зачуваше министерското место! Деполитизацијата на полицијата ќе се врзуваше за неговото име. Вака, тоа беше сторено по наредба одозгора и тој беше само извршител, а не јунак. Деновиве, кога сериозно ја обновуваме Лигата за демократија, еве, уште еднаш (јавно!) го повикувам мојот пријател Јово Трпеноски да нѝ се приклучи и конечно да прејдеме обајцата на ти. Притоа, ова не е гола куртоазија! Министерувајќи, г. Трпеновски покажа едно својство што е на висока цена во Лигата за демократија: како министер за внатрешни работи ниту еден единствен пат не нареди употреба на сила против народот! А тоа, ќе признаете, не е ситна работа!
Со неа, за жал, никако не може да се пофали еден друг бивш министер за внатрешни работи, мој некогашен студент и миленик (често духовит колумнист на страниците на овој ист весник).Кога еднаш, испровоциран од јавното полициско насилство, му се јавив по телефон за да му укажам дека е неразбирливо што “неговите” толку многу и толку јавно тепаат токму под неговото министерување, Љубомир ноншалантно одврати: “Нека вежбаат! “ Подоцна, пак под негова команда, полицајците вежбаа и во Ѓорче Петров и на Бит Пазар! Резултатите од нивните вежбовни активности се познати: Уставниот суд им даде за право на ѓорчепетровци, а на Бит Пазар, ако не се лажам имаше и неколку новопретставени (да не речам грубо: убиени!).
Кога сум веќе кај бившите министри за внатрешни работи наеднаш се сетив дека еден од “осумтемина величенствени”, пак г. Павле Трајанов, лошо помина и со д-р Данаилов Фрчковски (со кого одвај некако си ги поправив односите на неодамнешниот ручек што деканот на Правниот факултет во Скопје традиционално го приредува по повод Новата година!): и тој го стави човеков на мраз само затоа што јавно кажа нешто што го знаеја и птичките на гранките - дека во земјава има организиран криминал, кој досегнал до највисоки места во владата (ако не се лажам). Но, за разлика од Јово Трпеновски, кој никогаш и со ништо не ги навреди суспендираните полицајци, мојот софистициран колега отиде толку далеку што не му го споменуваше ни името на “замрзнатиот” г. Трајанов, туку зборуваше за него како за “дотичниот чиновник” (србизмот е негов!). Сетне, кога г. Црвенковски, во својство на премиер, го призна постоењето на “октоподот”, јас пак јавно побарав тој да го врати човекот на старото (помошничко) место! Само, кога пак власта послушала нешто што доаѓало од Лигата за демократија? Никогаш! Резултат од тоа пропуштање на Црвенковски беше појавата на г. Трајанов на чело на министерството за внатрешни работи во претходната влада.
Сево ова ми мина низ сеќавањето деновиве кога нашиот премиер донесе одлука со која практично ја враќа полицијата на дереџето од СКМ: на местото од еден професионалец пар еџцелленце става една дама што за полицијата знае исто колку и Алиса за земјата на чудата. Да се разбереме, немам ништо лично против споменатата гопоѓа, но, и мене (како и на големиот Јохан Волфганг фон Гете) ми се мачи од стари почетници! Она од што уште повеќе ми се мачи се мотивите поради кои е направен овој пресврт: на секој што се сеќава на почетоците на плурализмот (и грабањето на ДПМНЕ по министерството за внатрешни работи) му е јасно како бел ден дека со тоа оваа партија го остварува својот сон да ги контролира контролорите на мирот и поредокот во земјата. За да има одврзани раце во упадите по фирмите и апсењето на директорите, што во последно време стана малу презачестена практика.
Само, да внимаваат благонадежните ни управители! И без вакви мајстории Македонија е за никаде во очите на старата дама, на која толку сака да ѝ се приближи. Мајсторииве веројатно ќе му помогнат на ДПМНЕ да се отараси (можеби и со полно право) од еден грст политички душмани и матни деловни креатури, но, со постапките како онаа во Велес, особено со нежниот однос спрема “рекетарите” со камери и микрофони (Кумановци би рекле: “Господи, дај ги памет или извади им га и оној малце што га имав!”), нема теорија да ни ги зголемат шансите да влеземе во Европа. Тоа сигурно!
Инаку, колку што ме разжести оваа дунстерска смена, толку ме исполни со задоволство достојниот за почит став на г. Трајанов по никоја цена да не прифати да влезе во членство на благонадежната ни партија на власт за да стане уште еден војник на партијата.
Ѓорѓи Марјановиќ
Subscribe to:
Comments (Atom)